GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 4 đến 6 tháng

Bé 4–6 tháng cho mọi thứ vào miệng: vì sao bé làm vậy và giữ an toàn ra sao

Bé 4–6 tháng gặm mọi thứ là mốc phát triển, không phải thói xấu. Vì sao bé làm vậy, đồ nào an toàn, đồ nào nguy hiểm, việc cần làm khi nghi bé nuốt dị vật.

Close-up from above of a Vietnamese baby around five months on a cream play mat, both hands bringing a wooden ring toward the mouth, adult hand nearby, soft daylight.

Bé 4 đến 6 tháng đưa mọi thứ vào miệng là chuyện bình thường và là một mốc phát triển: bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022 ghi ở lứa 6 tháng việc bé đưa đồ vào miệng để khám phá. Miệng và lưỡi của bé lúc này nhạy hơn đôi tay, nên gặm là cách bé tìm hiểu một món đồ cứng hay mềm, nhẵn hay ráp, to hay nhỏ.

Việc của người lớn không phải là ngăn bé gặm, mà là quyết định thứ gì được nằm trong tầm tay bé. Phần dưới giải thích vì sao bé làm vậy, cách phân biệt đồ an toàn với đồ nguy hiểm, mẹo kiểm tra kích thước, vệ sinh vừa đủ, và những việc phải làm ngay khi nghi bé nuốt phải dị vật, nhất là pin cúc áo và nam châm.

Vì sao miệng là công cụ khám phá chính của tuổi này

Ở tháng thứ tư, bé vừa phát hiện mình điều khiển được đôi tay. Bé đưa tay vào miệng, rồi đưa món đồ đang cầm vào miệng. Với bé, đó là một vòng khép kín: mắt thấy, tay với, miệng kiểm tra. Tay bé còn vụng, các ngón chưa sờ nắn được tinh tế, nên lưỡi và môi làm thay phần việc ấy.

Qua mỗi lần gặm, bé học hình dạng, kích cỡ, độ cứng, nhiệt độ của đồ vật. Một chiếc thìa gỗ khác chiếc thìa nhựa, một miếng vải khác một chiếc vòng. Bé cũng tập cử động hàm, lưỡi, môi, những cử động sau này dùng để ăn và để phát âm. Vì vậy, cấm bé gặm hoàn toàn vừa không làm được, vừa không nên.

Thói quen này thường kéo dài qua cả năm đầu và giảm dần khi bé dùng tay khéo hơn, bò đi khám phá được, và có những cách khác để tìm hiểu đồ vật. Từ khi bé biết lật, biết với xa hơn, tầm tay của bé rộng ra nhanh hơn người lớn tưởng, nên chuyện an toàn cần tính trước từ tháng thứ tư chứ không đợi bé bò.

Đồ nào để bé gặm được, đồ nào phải cất ngay

Bảng dưới chia đồ thường gặp trong nhà thành ba nhóm. Nguyên tắc chung: đủ to để không lọt vào miệng hết, không có phần nhỏ rời ra, không có cạnh sắc, rửa được.

NhómVí dụVì sao
Để bé gặm được, có người lớn ở bênVòng gặm liền khối, lục lạc nhẹ không tháo rời, thìa gỗ to, bát nhựa, khăn vải sạch, bóng vảiTo, nhẹ, không có phần nhỏ, dễ rửa
Kiểm tra trước mỗi lần dùngThú bông có mắt đính, sách vải có nút, đồ chơi cũ của anh chịMắt, nút, chỉ khâu có thể bung ra theo thời gian
Cất khỏi tầm với ngayPin cúc áo, nam châm nhỏ, đồng xu, hạt, cúc áo, kẹp tóc, đồ lắp ghép nhỏGây hóc; pin và nam châm còn gây tổn thương bên trong khi nuốt
Cất khỏi tầm với ngayTúi ni lông, dây buộc, dây sạc, dây rèmNguy cơ ngạt, quấn cổ
Cất khỏi tầm với ngayThuốc, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, viên giặtNgộ độc, bỏng hoá chất

Nhóm thứ hai là nhóm hay bị quên. Món đồ an toàn khi mới mua có thể không còn an toàn sau vài tháng bị gặm, giặt và ném. Mỗi lần đưa bé chơi, giật thử mắt, nút, đường may.

Kiểm tra kích thước đồ vật bằng một lõi cuộn giấy

Một mẹo phổ biến trong các hướng dẫn an toàn cho trẻ nhỏ: món đồ nào lọt được qua lõi bìa của cuộn giấy vệ sinh thì quá nhỏ để bé dưới ba tuổi cầm chơi. Có thể làm như sau:

  1. Giữ lại một lõi cuộn giấy, đặt ở chỗ dễ lấy trong phòng khách.
  2. Trước khi đưa món đồ mới cho bé, thử thả qua lõi, theo mọi chiều.
  3. Đồ lọt qua, kể cả chỉ một phần nhô ra như tai thú, bánh xe, thì cất đi hoặc chỉ để người lớn cầm cho bé xem.
  4. Thử luôn những phần có thể rời ra: nắp, nút, mắt, bánh xe.
  5. Mỗi tuần, đi một vòng sàn nhà ở độ cao của bé, nhặt mọi thứ lọt qua lõi.

Mẹo này chỉ là bước lọc nhanh. Đồ dài, mỏng như dây, hay đồ mềm có thể nhét sâu như mẩu bóng bay vẫn nguy hiểm dù không lọt qua lõi. Bóng bay chưa thổi hoặc đã vỡ nên cất hẳn.

Nhà có anh chị lớn: chuyện của bé Cốm

Cốm, 5 tháng, sống ở TP Hồ Chí Minh cùng anh trai 4 tuổi. Anh rất thương em và hay mang đồ chơi lại cho em: viên xếp hình nhỏ, chiếc ô tô có bánh tháo được, hộp bút màu. Cốm với lấy món nào cũng đưa ngay lên miệng. Mẹ giật mình khi thấy em đang mút một viên xếp hình nằm gọn trong lòng bàn tay.

Bố mẹ Cốm không cấm anh chơi đồ của mình. Thay vào đó, cả nhà chia góc: đồ nhỏ của anh chơi trên bàn hoặc trong phòng anh, cất vào hộp có nắp sau khi chơi; đồ của em để trên thảm phòng khách. Bố cho anh một "nhiệm vụ": kiểm tra thảm của em trước khi em xuống chơi, nhặt đồ nhỏ bỏ vào hộp của anh. Anh rất tự hào với vai trò này.

Mẹ cũng nói với anh bằng câu đơn giản: "Em chưa biết đồ nào ăn được, đồ nào không, nên cái gì nhỏ hơn nắm tay em thì mình giữ giùm em." Trẻ 4 tuổi hiểu lý do cụ thể tốt hơn lời cấm chung chung. Người lớn vẫn là người kiểm cuối, nhưng đưa anh chị vào cuộc giúp giảm hẳn số đồ nhỏ rơi vãi.

Cho bé thêm cách khám phá ngoài cái miệng

Không ngăn bé gặm, nhưng người lớn có thể mở thêm những đường khác để bé tìm hiểu đồ vật, nhất là bằng tay và mắt. Khi bé đang gặm chiếc vòng, cầm một chiếc vòng khác xoay chậm trước mặt bé, gõ nhẹ xuống sàn cho có tiếng, rồi đặt cạnh tay bé. Nhiều bé sẽ bỏ vòng khỏi miệng để nhìn và với chiếc thứ hai.

Đồ có nhiều bề mặt cũng giúp: một tấm vải một mặt trơn một mặt gân, một quả bóng vải có chỗ mềm chỗ ráp. Đặt tay bé lên từng mặt, nói "mềm", "ráp", "mát". Bé chưa hiểu chữ nhưng bắt đầu chú ý tới cảm giác ở lòng bàn tay. Nước cũng là một trải nghiệm hay: khi tắm xong và đã mặc đồ, cho bé vỗ tay vào một chậu nước nông, ấm, người lớn giữ chậu và ngồi sát.

Tới gần 6 tháng, nhiều bé bắt đầu chuyền đồ từ tay này sang tay kia, xoay món đồ để nhìn các mặt. Đó là dấu hiệu tay đang dần chia việc với miệng. Người lớn chỉ cần tạo dịp và chờ, không cần rút đồ ra khỏi miệng bé để "dạy" bé nhìn.

Dặn người trông bé những gì

Khi bé ở với ông bà, người giúp việc hay cô trông trẻ, những điều sau nên được nói rõ, tốt nhất là đi một vòng nhà cùng nhau:

  • Chỗ cất pin, thuốc, chất tẩy rửa, viên giặt, và lý do không để những thứ đó ở bàn thấp hay túi xách đặt dưới sàn.
  • Điều khiển ti vi, cân điện tử, đồ chơi có pin: nắp pin phải vặn vít chặt, món nào lỏng nắp thì cất cao.
  • Không đưa cho bé đồ ăn cứng, tròn, nhỏ để gặm cho vui, kể cả khi bé đòi.
  • Kiểm tra sàn trước khi đặt bé xuống chơi, nhất là sau khi khách hay trẻ lớn hơn tới chơi.
  • Không đeo vòng hạt, dây chuyền cho bé, và cất trang sức của người lớn khi bế bé.
  • Biết số cấp cứu, địa chỉ cơ sở y tế gần nhất và việc phải làm khi nghi bé nuốt pin cúc áo: đi viện ngay, không chờ triệu chứng.

Người trông bé thường rất cẩn thận nhưng có thể chưa biết nguy cơ riêng của pin cúc áo và nam châm, vì những thứ này mới phổ biến trong đồ dùng gia đình vài chục năm nay. Nói lý do cụ thể giúp mọi người nhớ lâu hơn một lời dặn chung.

Vệ sinh vừa đủ: chỗ hay làm quá tay và chỗ hay quên

Không cần tiệt trùng mọi món đồ mỗi ngày. Với bé khoẻ mạnh, rửa đồ chơi bằng nước và xà phòng rồi tráng sạch, để khô là đủ cho phần lớn trường hợp. Đồ bị rơi xuống sàn nơi người ra vào, đồ dính đất cát ngoài sân thì rửa trước khi đưa lại cho bé.

Hay quên rửa tay người lớn. Bé đưa tay mình và tay người lớn vào miệng không kém đồ chơi. Rửa tay khi đi ngoài về, sau khi thay tã, trước khi chơi với bé là việc có ích hơn nhiều so với lau đồ chơi bằng cồn liên tục.

Không dùng hoá chất tẩy mạnh trên đồ bé gặm. Dư lượng chất tẩy còn lại trên bề mặt có thể đi thẳng vào miệng bé. Nếu dùng dung dịch nào, tráng lại kỹ bằng nước sạch.

Hay quên đồ vải và đồ có lỗ. Thú bông, khăn, sách vải cần giặt định kỳ. Đồ chơi có lỗ để nước vào bên trong dễ đọng nước và mốc, nên chọn đồ liền khối hoặc kiểm tra thường xuyên.

Khi nào cần đi cấp cứu ngay và khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Có hai loại tình huống khác nhau. Loại thứ nhất không chờ được:

  • Nghi bé nuốt pin cúc áo hoặc nam châm, kể cả khi bé vẫn bình thường: đưa đi cấp cứu ngay, không tự gây nôn, mang theo vỏ pin hoặc món đồ cùng loại.
  • Bé ho sặc dữ dội, thở rít, tím tái, không khóc thành tiếng được sau khi ngậm một món đồ: gọi cấp cứu và sơ cứu hóc dị vật cho trẻ dưới một tuổi nếu đã được học.
  • Bé ngậm hoặc nuốt thuốc, hoá chất: đưa đi cấp cứu, mang theo vỏ hộp.

Loại thứ hai là chuyện phát triển, nên hỏi ở lần khám định kỳ: bé 6 tháng vẫn không đưa tay hay đồ vào miệng, không cố với lấy đồ ở gần, chỉ dùng một tay; bé mất kỹ năng đã có; bé bú hoặc nuốt khó, hay sặc khi bú. Gia đình nào cũng nên có ít nhất một người học lớp sơ cứu cho trẻ nhỏ ở cơ sở y tế, vì đọc hướng dẫn không thay được tập trên mô hình.

Câu hỏi thường gặp

Bé 4 tháng gặm tay suốt ngày có phải đói không?

Không nhất thiết. Đưa tay vào miệng là một mốc của tuổi 4 tháng, cho thấy bé điều khiển được tay và đang tự làm dịu. Đói thường đi kèm các dấu hiệu khác như rúc tìm vú, chép miệng, quấy dần lên. Nếu không chắc, cho bé bú và xem phản ứng.

Có nên đeo bao tay cho bé khỏi mút tay không?

Không cần. Bé ở tuổi này dùng tay và miệng để khám phá, và bao tay làm bé mất cơ hội đó. Cắt móng tay gọn, rửa tay cho bé thường xuyên là đủ. Bao tay chỉ hữu ích những tuần đầu khi bé hay cào xước mặt.

Bé gặm đồ nhiều có phải đang mọc răng không?

Có thể, nhưng gặm đồ ở tuổi này xảy ra cả khi chưa mọc răng. Thời điểm mọc răng dao động rộng. Không dùng thuốc bôi lợi hay vòng đeo cổ để chữa mọc răng khi chưa hỏi bác sĩ.

Lỡ để bé ngậm đồ bẩn thì có sao không?

Phần lớn trường hợp bé không sao. Rửa tay, lau miệng cho bé, rửa món đồ, rồi theo dõi. Nếu thứ bé ngậm là hoá chất, thuốc, pin hay nam châm thì đó là chuyện khác: đưa bé đi cấp cứu ngay.

Dây đeo núm vú hoặc vòng gặm vào cổ có an toàn không?

Các khuyến cáo an toàn chung không khuyên đeo dây quanh cổ trẻ nhỏ vì nguy cơ siết cổ, cũng không khuyên vòng hạt đeo cổ hay cổ tay vì hạt có thể đứt rơi ra. Nếu dùng dây kẹp núm vú, chọn dây rất ngắn, kẹp vào áo và tháo ra khi bé ngủ.

Bao giờ bé thôi đưa đồ vào miệng?

Thói quen này thường giảm dần trong năm thứ hai khi tay bé khéo hơn và bé có nhiều cách khám phá khác. Một số bé vẫn gặm đồ khi mệt hoặc buồn chán. Nếu bé lớn hơn hai tuổi vẫn hay ăn những thứ không phải thức ăn như đất, giấy, hỏi bác sĩ nhi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138