GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 4 đến 6 tháng

Bé 4–6 tháng nhận ra bố mẹ, cười giòn và dè dặt người lạ: hiểu cảm xúc của con

Từ 4 đến 6 tháng, bé tự cười gọi người lớn, cười giòn, nhận ra người quen và có thể dè dặt người lạ. Cách đọc tín hiệu của bé, dỗ bé buồn và lúc nên hỏi bác sĩ nhi.

A Vietnamese grandfather, face softly blurred, sits on a wooden porch step reaching toward a six-month-old held by her mother, side angle, green garden, golden light.

Từ 4 đến 6 tháng, bé chuyển từ cười đáp sang chủ động cười, kêu, cựa quậy để gọi người lớn chơi cùng, rồi cười giòn thành tiếng và nhận ra người quen; một số bé bắt đầu nhìn người lạ dè dặt. Bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022 ghi bé 4 tháng tự cười để thu hút chú ý, cười khúc khích khi được trêu; bé 6 tháng nhận ra người quen, thích nhìn mình trong gương và cười thành tiếng.

Những thay đổi này là nền của sự gắn bó: bé học rằng có những người đáng tin, đáp lại khi bé gọi, dỗ khi bé buồn. Sợ người lạ rõ rệt thường đến muộn hơn, nên bé 6 tháng vẫn để người lạ bế vui vẻ cũng bình thường. Phần dưới đi qua diễn tiến từng tháng, cách đọc tín hiệu của bé, cách dỗ, chuyện nhiều người cùng chăm và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

Diễn tiến cảm xúc từ tháng thứ tư đến tháng thứ sáu

Bảng dưới không phải hạn chót cho từng tháng mà là chiều hướng thường gặp. Bé sinh non nhìn theo tuổi hiệu chỉnh.

TuổiBé thường thể hiệnNgười lớn đáp thế nào
Khoảng 4 thángTự cười để gọi người lớn; cười khúc khích khi được trêu; kêu, cựa quậy khi người lớn quay điQuay lại, đáp lời, cho bé thấy tiếng gọi của bé có tác dụng
Khoảng 5 thángCười thành tiếng với trò quen; nhìn người quen lâu; có thể nhìn người lạ chăm chú, dè dặtLặp trò làm bé cười; giới thiệu người mới từ từ
Khoảng 6 thángNhận ra người quen, reo lên khi thấy họ; thích soi gương; buồn, giận rõ hơn khi bị lấy đồGọi tên cảm xúc: "Con giận vì mất vòng"; dỗ trước khi giải quyết

Bé 6 tháng biết giận, biết thất vọng rõ hơn trước, và điều đó cho thấy bé đang có mong muốn riêng. Người lớn không cần dập cảm xúc ấy, chỉ cần ở bên và giúp bé dịu lại.

Đọc tín hiệu của bé: muốn chơi và đã đủ

Tín hiệu "chơi tiếp đi". Bé nhìn thẳng vào mặt người lớn, mắt mở to, cười, kêu, vươn tay chân về phía người đang chơi. Đây là lúc tốt để trò chuyện, chơi ú oà, hát.

Tín hiệu "chậm lại". Bé quay mặt đi một chút rồi quay lại, chớp mắt nhiều, nấc, mút tay. Bé vẫn muốn ở cùng nhưng cần nhịp chậm hơn: hạ giọng, bớt động tác, để bé nghỉ một nhịp.

Tín hiệu "đủ rồi". Bé quay hẳn mặt đi, ưỡn người, xoè ngón tay, ngáp, dụi mắt, quấy. Dừng trò chơi, bế bé áp vào người, giảm ánh sáng và tiếng ồn.

Vì sao tôn trọng tín hiệu dừng lại quan trọng. Khi người lớn dừng đúng lúc bé quay đi, bé học rằng mình có thể điều chỉnh mức kích thích bằng cơ thể, và người lớn sẽ hiểu. Đây là những bước rất sớm của việc tự điều chỉnh cảm xúc. Cố chọc cho bé cười thêm khi bé đã quay đi thường kết thúc bằng tiếng khóc.

Những trò nuôi niềm vui chung

Ú oà. Người lớn che mặt bằng tay hoặc khăn rồi ló ra, nói "ú oà". Bé 4 tháng thường mỉm cười, bé 6 tháng có thể cười giòn và nhìn chằm chằm chỗ người lớn sắp ló ra. Trò này cho bé niềm vui đoán trước được và sự yên tâm rằng người thân biến mất rồi sẽ quay lại.

Soi gương cùng nhau. Ngồi trước gương, chỉ mặt bé, mặt mình, làm nét mặt vui, ngạc nhiên. Bé thích gương mặt cử động và nụ cười đáp lại, đúng mốc thích nhìn mình trong gương của lứa 6 tháng.

Bài hát có động tác. Một bài hát ngắn, cùng một động tác tay, lặp lại mỗi ngày. Sau vài tuần, bé cười hoặc vung tay trước khi người lớn tới đoạn quen. Đó là niềm vui của việc cùng nhau biết điều sắp tới.

Nhại nét mặt. Khi bé há miệng, lè lưỡi hay nhăn mặt, người lớn làm theo. Bé nhìn chăm chú và đôi khi làm lại. Trò này cho bé cảm giác được nhìn thấy và được hiểu.

Cù nhẹ, thổi vào bụng. Nhiều bé cười giòn khi được thổi nhẹ vào bụng hay cù nhẹ bàn chân. Chú ý tín hiệu: khi bé bắt đầu quay đi hay thở gấp, dừng lại. Cù quá mức không còn là vui với bé.

Ông ngoại ở xa về và gương mặt mếu của bé Bơ

Bơ, 6 tháng, sống với bố mẹ ở Lâm Đồng. Ông ngoại ở Huế vào thăm, mừng quá dang tay đón cháu ngay ở cửa. Bơ nhìn ông chăm chăm, rồi môi mếu, quay đầu rúc vào cổ mẹ. Ông buồn: "Cháu không ưa ông."

Thực ra, Bơ đang làm đúng một việc của tuổi này: phân biệt người quen với người chưa quen. Gương mặt mới, giọng nói mới, mùi mới, lại tiến lại nhanh, làm bé cần thời gian. Mẹ đề nghị ông ngồi xuống ghế, nói chuyện với mẹ trước, để Bơ nghe giọng ông từ trong vòng tay mẹ. Một lúc sau, ông đưa cho Bơ chiếc thìa gỗ, không đòi bế. Bơ nhận, gặm, nhìn ông.

Đến chiều, Bơ ngồi trên đùi mẹ, mẹ ngồi sát cạnh ông. Ông chơi ú oà bằng chiếc khăn. Bơ cười. Tối, Bơ để ông bế đi dạo trên hiên vài phút, mẹ đứng gần. Ông kể lại: hoá ra không phải cháu không ưa, chỉ là cháu cần làm quen. Cách giới thiệu từ từ, qua người bé tin, gần như luôn nhẹ nhàng hơn cách trao bé thẳng vào tay người mới.

Dỗ bé 4–6 tháng khi bé buồn hay quấy

Bé tuổi này chưa tự dịu lại được, bé mượn sự bình tĩnh của người lớn. Có thể đi theo thứ tự dưới đây, bỏ bước nào không hợp:

  1. Kiểm tra nhu cầu cơ bản: đói, tã ướt, nóng quá, lạnh quá, mệt, buồn ngủ.
  2. Giảm kích thích: tắt bớt đèn, nhỏ tiếng, ra khỏi chỗ đông người.
  3. Bế bé áp vào ngực, nhịp đều, đi chậm hoặc đung đưa nhẹ, nói hoặc hát nhỏ.
  4. Gọi tên cảm xúc bằng giọng bình tĩnh: "Con mệt rồi. Mẹ đây."
  5. Cho bé mút tay hoặc ngậm ti nếu đó là cách bé hay tự dịu.
  6. Nếu người lớn quá căng thẳng, đặt bé nằm ngửa ở chỗ an toàn, ra ngoài thở vài phút hoặc nhờ người khác thay. Không bao giờ lắc bé.

Có những lúc bé khóc dù đã làm hết mọi việc, và đó không phải lỗi của người chăm. Nếu bé khóc nhiều khác thường, khóc thét không dỗ được, kèm sốt, bỏ bú, nôn, cần đưa bé đi khám.

Nhiều người cùng chăm: bé vẫn gắn bó được

Ở nhiều gia đình Việt, bé 4 đến 6 tháng được bố mẹ, ông bà, có khi cả cô dì cùng chăm. Bố mẹ đôi khi lo bé sẽ "không theo mẹ" hay "chỉ theo bà". Thực tế, bé có thể gắn bó với vài người chăm sóc chính cùng lúc. Điều bé cần là những người ấy đáp lại một cách ấm áp, ổn định, không phải chỉ một người duy nhất.

Bé có thể thích một người hơn trong một giai đoạn, ví dụ đòi bà khi buồn ngủ vì bà là người hay ru, và điều đó không có nghĩa bé ít yêu bố mẹ. Thời gian chơi tập trung, nhìn vào mắt nhau, đáp lại tiếng gọi, dù ít, vẫn xây sự gắn bó.

Điều có ích là những người cùng chăm thống nhất vài nếp chính: cách dỗ khi bé buồn ngủ, cách đáp khi bé gọi, những việc an toàn không làm. Bé không cần mọi người làm giống hệt nhau, nhưng những khác biệt quá lớn, như người này bế ngay người kia để khóc lâu, làm bé khó đoán. Ngồi lại với nhau một buổi để thống nhất có ích hơn tranh luận mỗi lần bé khóc.

Những việc không cần làm

Không doạ bé bằng người lạ hay "ông kẹ" cho bé nín. Bé tuổi này chưa hiểu lời doạ, nhưng cảm nhận được giọng căng thẳng. Doạ không giúp bé dịu lại mà có thể làm bé bất an hơn với người mới.

Không trêu bằng cách giả vờ bỏ đi hay giật đồ để xem bé phản ứng. Người lớn thấy vui khi bé mếu, nhưng với bé đó là một lần mất chỗ dựa. Ú oà vui vì người lớn luôn quay lại ngay; giả vờ bỏ đi thật thì khác.

Không ép bé để người lạ bế khi bé đang mếu. Trao bé thẳng vào tay người mới khi bé đã tỏ ra dè dặt thường kết thúc bằng tiếng khóc và lần gặp sau còn khó hơn. Cho bé thời gian làm quen qua vòng tay người quen.

Không lo bế nhiều thì bé hư. Ở tuổi này, được bế, được dỗ khi buồn là cách bé xây lòng tin. Bé được đáp lại đầy đủ thường dần tự tin khám phá hơn, không phải bám hơn.

Không so bé với "con nhà người ta". Có bé rạng rỡ với mọi người, có bé điềm tĩnh, quan sát lâu mới cười. Tính khí khác nhau là chuyện tự nhiên, không phải bé nào hơn bé nào. Thứ đáng theo dõi là bé có nhận ra người quen và có tiến lên theo thời gian không.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Mỗi bé biểu lộ cảm xúc một kiểu, có bé rạng rỡ, có bé điềm tĩnh. Nhưng những điều sau nên được bác sĩ nhi xem, không phải để kết luận mà để đánh giá thêm:

  • Bé mất kỹ năng đã có, như thôi cười đáp, thôi kêu, không còn nhìn mặt người quen.
  • Bé 4 tháng hầu như không cười với người quen.
  • Bé 6 tháng không cười thành tiếng, không kêu ré, ít thể hiện tình cảm với người chăm.
  • Bé hiếm khi nhìn vào mặt người lớn, dù trong lúc được bế, cho bú hay chơi.
  • Bé quấy khóc gần như suốt ngày, khó dỗ ở mọi cách, hoặc ngược lại quá lừ đừ, ít phản ứng.
  • Người chăm bé thấy buồn bã, kiệt sức kéo dài, khó gắn kết với con.

Không chẩn đoán gì từ một dấu hiệu đơn lẻ. Ghi lại ví dụ cụ thể, như bé thường phản ứng thế nào khi mẹ bước vào phòng, rồi hỏi bác sĩ: "Điều này có cần đánh giá thêm không?"

Câu hỏi thường gặp

Bé mấy tháng thì nhận ra mẹ?

Bé nhận ra giọng và mùi của mẹ từ rất sớm. Đến khoảng 6 tháng, bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022 ghi bé nhận ra người quen một cách rõ rệt, như reo lên khi thấy họ. Mỗi bé có thời điểm khác nhau.

Bé 6 tháng chưa lạ người có bình thường không?

Bình thường. Sợ người lạ rõ rệt thường đến muộn hơn, và có bé dè dặt rất ít. Điều nên để ý là bé có nhận ra và phản ứng khác biệt với người quen không, như vui hơn, dễ dịu hơn khi người quen bế.

Bé chỉ theo bà, khóc khi mẹ bế có phải bé không gắn bó với mẹ không?

Không hẳn. Bé có thể gắn bó với vài người cùng lúc và thích một người hơn trong một giai đoạn, thường là người hay dỗ ngủ. Thời gian chơi tập trung, đáp lại bé ấm áp vẫn xây sự gắn bó giữa mẹ và bé.

Có nên để bé khóc để bé không bị bế quen tay không?

Ở tuổi 4 đến 6 tháng, đáp lại khi bé khóc giúp bé học rằng người lớn đáng tin, không làm bé hư. Cách dỗ có thể thay đổi theo thời gian, và với chuyện giấc ngủ, nên trao đổi cụ thể với bác sĩ nhi.

Bé 5 tháng hay cáu khi bị lấy đồ chơi có sao không?

Không sao. Bé bắt đầu có mong muốn riêng và biết thất vọng. Gọi tên cảm xúc, đưa lại đồ hoặc đưa món khác an toàn, dỗ bé dịu lại. Đây là bước sớm của việc học điều chỉnh cảm xúc.

Ông bà ở xa về, làm sao để bé không khóc khi được bế?

Để ông bà nói chuyện với bố mẹ trước khi bé ở trong vòng tay người quen, đưa đồ chơi thay vì đòi bế ngay, ngồi gần rồi mới bế. Cho bé thời gian làm quen giúp lần gặp nhẹ nhàng hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138