GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 4 đến 6 tháng

Nói chuyện với bé 4–6 tháng: đáp tiếng ê a, thổi phì phì và kêu ré thế nào cho đúng

Bé 4–6 tháng ê a, thổi phì phì, kêu ré để trò chuyện. Cách đáp lời theo lượt, nói gì khi không biết nói gì, đọc sách tranh, chỗ hay sai và khi nào nên kiểm tra thính lực.

Over-the-shoulder view of a Vietnamese father sitting cross-legged on a kitchen floor mat, holding his five-month-old son facing him at arm length, both mid-babble, warm tungsten light.

Nói chuyện với bé 4–6 tháng là trò chuyện theo lượt: người lớn nói một câu ngắn, dừng chờ, bé ê a, thổi phì phì hay kêu ré, người lớn đáp lại đúng tiếng ấy hoặc gọi tên điều bé đang nhìn, rồi lại chờ. Bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022 ghi bé 4 tháng phát ra tiếng đáp lại khi người lớn nói, và bé 6 tháng thay lượt phát tiếng với người lớn, thổi phì phì, kêu ré.

Bé chưa hiểu từ, nhưng đang học những thứ nằm dưới lời nói: chờ lượt, nhìn mặt người nói, nhịp và ngữ điệu của tiếng mẹ đẻ, và niềm vui khi tiếng của mình được đáp lại. Phần dưới giải thích từng loại tiếng bé phát ra, cách đáp cho từng loại, nói gì khi người lớn không biết nói gì, đọc sách tranh ở tuổi này, những chỗ hay sai, và khi nào nên hỏi bác sĩ nhi về thính lực.

Mỗi tiếng của bé đang tập điều gì

Tiếng của bé 4 đến 6 tháng nghe như vô nghĩa, nhưng mỗi kiểu là một bài tập riêng cho môi, lưỡi, hơi thở và giọng. Biết bé đang tập gì giúp người lớn đáp đúng hơn.

Bé làmBé đang tậpNgười lớn đáp thế nào
Ê a những âm kéo dài như "a", "ô", "ư"Điều khiển giọng, giữ hơiNhại lại cùng âm, kéo dài như bé, rồi chờ
Thổi phì phì, thổi bong bóng nước bọtĐiều khiển môi và luồng hơiThổi lại, làm vẻ ngạc nhiên, chờ bé thổi tiếp
Kêu ré cao, gầm gừ trầmThử cao độ giọngĐáp lại bằng giọng cao hoặc trầm tương tự, chơi đổi qua lại
Cười thành tiếngChia sẻ niềm vui, nhịp qua lạiCười theo, lặp lại trò vừa làm bé cười
Im lặng nhìn chăm chú mặt người lớnLắng nghe, đọc khẩu hìnhNói chậm, rõ, mặt đối mặt, không vội
Thỉnh thoảng có âm phụ âm lẫn vàoBắt đầu phối hợp môi lưỡiNhắc lại âm đó trong một từ thật: "ba", "bà", "bóng"

Chuỗi âm lặp như "ba ba ba", "ma ma ma" thường rõ hơn ở những tháng sau; bảng mốc 2022 xếp ở lứa 9 tháng. Bé 6 tháng chưa có chuỗi này là bình thường.

Một lượt trò chuyện theo lượt, từng bước

Kiểu nói chuyện này không cần đồ dùng, chỉ cần lúc bé tỉnh táo, mặt người lớn cách mặt bé chừng một gang tay đến một cánh tay.

  1. Bế bé đối diện hoặc nằm cạnh bé, để bé nhìn thấy rõ miệng và mắt người lớn.
  2. Chờ bé lên tiếng trước. Nếu bé chưa kêu, nói một câu ngắn bằng giọng hơi cao và chậm: "Chào con. Con dậy rồi à?"
  3. Dừng lại thật sự, đếm thầm tới năm. Nhiều người lớn vô tình lấp mất khoảng lặng mà bé cần để đáp.
  4. Bé phát ra tiếng gì, đáp lại tiếng đó, kèm nét mặt vui hoặc ngạc nhiên.
  5. Lặp lại vài lượt. Thỉnh thoảng thêm một từ thật vào lượt của mình: bé "a a", người lớn "a a, con kể chuyện à".
  6. Khi bé quay mặt đi, nhắm mắt hay quấy, kết thúc nhẹ nhàng: "Con mệt rồi, mình nghỉ nhé."

Giọng nói hơi cao, chậm, kéo dài nguyên âm, nét mặt rõ là cách người lớn ở nhiều nơi tự nhiên dùng khi nói với trẻ nhỏ, và bé thường chú ý tới kiểu giọng này. Không cần nói ngọng hay dùng từ bịa; vẫn dùng từ thật, chỉ chậm và rõ hơn.

Không biết nói gì với một em bé: chuyện của bố bé Tôm

Bố bé Tôm ở Khánh Hoà là người ít nói. Mẹ đi làm lại, bố ở nhà với Tôm 5 tháng vài buổi chiều mỗi tuần và thấy lúng túng: nói với con cái gì khi con chưa hiểu gì? Thế là bố bế Tôm đi quanh nhà trong im lặng, hoặc bật nhạc cho cả hai cùng nghe.

Cách gỡ đơn giản nhất cho người ít nói là kể lại việc mình đang làm, như một người dẫn chuyện. "Bố đang rửa bình. Nước chảy róc rách. Bố lau khô. Xong rồi." Rồi kể việc bé đang làm: "Tôm nắm ngón tay bố. Tôm kéo. Ồ, khoẻ quá." Không cần chuyện hay, không cần câu dài. Câu ngắn, chậm, lặp lại là đúng với tuổi này.

Sau vài tuần, bố để ý Tôm hay "đáp" lúc bố dừng giữa các câu. Bố bắt đầu chờ, Tôm kêu, bố nhại lại. Có hôm hai bố con "nói chuyện" lâu đến mức mẹ về đứng ngoài cửa nghe. Bài học không nằm ở chỗ bố nói nhiều hơn, mà ở chỗ bố chờ và đáp. Người ít nói thường giỏi khoản chờ hơn người nói nhiều, và đó là lợi thế.

Đọc sách tranh với bé 4–6 tháng

Đọc sách với bé chưa biết nói nghe có vẻ sớm, nhưng ở tuổi này, đọc sách thực chất là một kiểu trò chuyện có hình làm chỗ tựa. Bé thích hình to, rõ, màu tương phản, gương mặt người và con vật. Sách vải hoặc bìa cứng trang dày là phù hợp vì bé sẽ gặm, đập và lật lung tung.

Không cần đọc hết chữ trên trang. Chỉ vào hình, gọi tên, tạo tiếng: "Con mèo. Meo meo." Đổi giọng cho từng con vật. Khi bé với tay vào trang, dừng lại, để bé chạm, rồi nói về chỗ bé chạm. Một lần đọc có thể chỉ một hai trang, vài phút, và kết thúc khi bé muốn gặm sách hơn nhìn sách. Như vậy là đủ.

Điều quan trọng là nếp: một quyển sách đọc vào cùng một lúc trong ngày, ví dụ sau khi thay đồ buổi tối, cùng một giọng, cùng tiếng kêu ở cùng một trang. Vài tuần sau, nhiều bé sẽ cười hoặc kêu trước khi người lớn kịp lật tới trang con vật bé thích. Đó là bé đang nhớ và đoán, một bước rất sớm của việc hiểu câu chuyện.

Nói gì trong những việc hằng ngày

Không cần dành giờ riêng để "dạy nói". Những việc chăm sóc lặp lại mỗi ngày là dịp trò chuyện tự nhiên nhất, vì bé được nghe cùng một kiểu câu gắn với cùng một việc:

  • Khi thay tã: nhìn bé, kể từng bước. "Mẹ cởi tã. Lạnh không con? Lau sạch rồi. Tã mới đây." Thay tã là lúc mặt người lớn ở gần và bé thường tỉnh táo.
  • Khi tắm xong và mặc đồ: gọi tên từng phần cơ thể khi mặc. "Tay con chui vào. Tay kia nữa. Chân đâu rồi, chân đây."
  • Khi cho bú: không cần nói liên tục, nhưng khi bé dừng bú và nhìn lên, đáp lại bằng một câu nhỏ, một nụ cười.
  • Khi đi dạo: gọi tên những gì bé nhìn. "Cây. Lá xanh. Xe máy, brừm brừm. Chú chó kìa."
  • Khi người lớn nấu ăn, bé ngồi ghế an toàn ở xa bếp: kể việc đang làm, cho bé nghe tiếng thìa gõ vào nồi, tiếng nước chảy.
  • Khi chuẩn bị ngủ: một câu chào quen thuộc, lặp lại mỗi tối, giọng nhỏ dần.

Lặp lại là điều bé cần. Người lớn có thể thấy nhàm khi nói cùng một câu mỗi lần thay tã, nhưng với bé, sự lặp lại ấy giúp bé bắt đầu nối âm thanh với việc đang xảy ra.

Những chỗ hay sai khi nói chuyện với bé

Nói liên tục, không chừa chỗ cho bé. Người lớn nhiệt tình thường nói kín từng giây. Bé cần khoảng lặng để chuẩn bị và phát ra tiếng. Chờ lâu hơn cảm giác của mình một chút.

Hỏi kiểm tra quá nhiều. Những câu "con chó đâu", "mẹ đâu" là trò vui ở tháng sau, khi bé đã hiểu từ. Ở 4 đến 6 tháng, kể và gọi tên có ích hơn hỏi.

Để ti vi, nhạc bật cả ngày làm nền. Âm thanh nền chen vào lượt trò chuyện và làm bé khó nghe giọng người đang nói với mình. Khuyến nghị phổ biến là trẻ dưới một tuổi không cần thời gian trước màn hình, trừ gọi video với người thân.

Chỉ nói khi cần dỗ hoặc cho ăn. Lời nói gắn với việc chăm sóc là tốt, nhưng bé cũng cần những lúc nói chuyện chỉ để vui, khi bé tỉnh táo và không đòi gì.

Lo vì bé ít kêu hơn bé khác. Có bé kêu cả ngày, có bé quan sát nhiều kêu ít. Điều cần để ý là bé có đáp lại khi được nói chuyện không và có tiến lên theo thời gian không, không phải bé kêu nhiều hay ít.

Tự kiểm bé đang giao tiếp tới đâu

Mỗi tháng một lần, bố mẹ có thể tự trả lời vài câu dưới đây, ghi lại bằng vài dòng. Đây không phải bài kiểm tra cho bé, mà là cách để người lớn nhìn thấy sự thay đổi theo thời gian:

  • Khi người lớn nói rồi dừng, bé có đáp lại bằng tiếng hay cử động không?
  • Bé có quay về phía giọng nói quen khi người nói ở ngoài tầm mắt không, ở cả hai bên?
  • Bé có những kiểu tiếng nào: ê a, thổi phì phì, kêu ré, cười thành tiếng?
  • Bé có nhìn mặt người lớn khi được nói chuyện, và nhìn theo khi người lớn chỉ vào thứ gì gần đó không?
  • So với tháng trước, bé có thêm kiểu tiếng nào, hay đáp lại lâu hơn không?
  • Có tiếng nào bé từng phát ra mà nay không còn không?

Nếu câu trả lời cho thấy bé đang tiến lên, dù chậm, thường chỉ cần tiếp tục trò chuyện và theo dõi. Nếu bé đứng yên nhiều tháng hoặc mất tiếng đã có, mang ghi chú này đi khám.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi về nghe và giao tiếp

Nghe là nền của nói. Một số dấu hiệu ở tuổi 4 đến 6 tháng nên được bác sĩ nhi xem, có khi cần kiểm tra thính lực, không phải để kết luận gì mà để không bỏ lỡ:

  • Bé mất những tiếng đã có, như từng ê a, thổi phì phì mà nay im hẳn.
  • Bé không giật mình hay có phản ứng gì với tiếng động lớn bất ngờ.
  • Bé 4 tháng không quay về phía giọng nói của bố mẹ; bé 6 tháng không quay về phía âm thanh ở hai bên.
  • Bé hầu như không phát ra tiếng nào, không ê a đáp lại khi được nói chuyện.
  • Bé 6 tháng không cười thành tiếng hay kêu ré khi được chơi cùng.
  • Kết quả sàng lọc thính lực sơ sinh chưa rõ hoặc hẹn làm lại mà chưa làm, hay trong nhà có người nghe kém từ nhỏ.
  • Bé bị viêm tai nhiều lần.

Nên mang theo ví dụ cụ thể: bé phản ứng với tiếng gì, không phản ứng với tiếng gì, ở bên nào. Câu nên hỏi: "Bé có cần kiểm tra thính lực không, và nếu có thì làm ở đâu?"

Câu hỏi thường gặp

Bé 4 tháng chưa ê a nhiều có sao không?

Mỗi bé có lượng tiếng khác nhau. Bảng mốc ghi bé 4 tháng ê a và phát tiếng đáp lại khi người lớn nói. Nếu bé có đáp, dù ít, và tăng dần, thường không có gì đáng lo. Nếu bé gần như không phát ra tiếng nào hoặc không phản ứng với âm thanh, hỏi bác sĩ nhi.

Có nên nói chuyện với bé bằng giọng nũng nịu không?

Giọng hơi cao, chậm, kéo dài nguyên âm, nét mặt rõ giúp bé chú ý. Nhưng vẫn nên dùng từ thật và câu đúng, không cần nói ngọng hay bịa từ. Bắt chước tiếng ê a của bé trong lượt trò chuyện thì hoàn toàn được.

Bé thổi phì phì phun nước bọt có cần ngăn không?

Không cần ngăn. Thổi phì phì là một mốc của lứa 6 tháng, bé đang tập điều khiển môi và luồng hơi. Chỉ cần lau miệng, đổi yếm khi ướt để da quanh miệng không bị kích ứng.

Mở nhạc thiếu nhi cho bé nghe có giúp bé nói sớm không?

Nhạc có thể làm bé vui, nhưng bé học nói qua người thật đáp lại mình. Hát cho bé nghe bằng giọng của người lớn, nhìn bé, dừng chờ bé, có ích hơn mở nhạc làm nền.

Nhà nói hai thứ tiếng thì nói với bé 4–6 tháng thế nào?

Mỗi người lớn nói với bé bằng thứ tiếng mình thoải mái và giàu cảm xúc nhất. Bé ở tuổi này chỉ cần nhiều lượt trò chuyện ấm áp, không cần tách bạch theo quy tắc nào. Các câu hỏi chi tiết về song ngữ để dành cho giai đoạn sau.

Bé 6 tháng chưa gọi ba mẹ có phải chậm nói không?

Không. Gọi "ba", "mẹ" có chủ ý thường đến muộn hơn nhiều, và ngay cả chuỗi âm "ba ba", "ma ma" cũng được bảng mốc 2022 xếp ở lứa 9 tháng. Ở 6 tháng, việc cần để ý là bé có thay lượt phát tiếng, kêu ré, cười thành tiếng không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138