Trẻ 10 tháng thường kéo người đứng lên khi vịn vào đồ đạc, một số bé bắt đầu vịn đi men dọc ghế, kẹp vật nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ, bắt chước vẫy tay, vỗ tay, và hiểu vài lời quen như "đi chơi", "bú nhé", "không". Đây là tháng bé chuyển từ "ngồi chơi" sang "đứng nhìn thế giới", và cũng là tháng nhiều gia đình phải sắp xếp lại nhà cửa.
Tháng thứ mười nằm giữa hai mốc rà soát 9 tháng và 12 tháng của bảng CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ bản 2022. Nhiều kỹ năng bạn thấy ở bé lúc này là kỹ năng của mốc 12 tháng đang nhú, nên bé làm được một phần, làm lúc được lúc không là chuyện bình thường. Phần dưới so sánh bé 10 tháng với chính bé hai tháng trước, giải đáp các câu hỏi cha mẹ hay đặt ra, và nêu những dấu hiệu nên hỏi bác sĩ.
Bé 10 tháng khác bé 8 tháng ở đâu
Cách nhìn hữu ích nhất là so bé với chính bé vài tuần trước, không so với bé hàng xóm. Bảng dưới gợi ý những thay đổi thường thấy giữa hai tháng tuổi.
| Mặt | Quanh 8 tháng | Quanh 10 tháng |
|---|---|---|
| Di chuyển | Trườn, bò, lết; tự ngồi dậy | Bò nhanh, kéo người đứng lên, có bé vịn đi men |
| Đôi tay | Cào cả bàn tay, chuyển đồ hai tay | Kẹp vật nhỏ bằng ngón cái với ngón trỏ, chọc ngón trỏ vào lỗ |
| Âm thanh | Bập bẹ chuỗi "ba ba", "ma ma" | Bập bẹ có ngữ điệu như câu, bắt chước âm người lớn |
| Cử chỉ | Giơ tay đòi bế | Bắt đầu bắt chước vẫy tay, vỗ tay, lắc đầu |
| Hiểu | Quay lại khi gọi tên | Hiểu vài lời quen trong sinh hoạt, khựng lại khi nghe "không" |
| Cảm xúc | Dè chừng người lạ, bám mẹ | Vẫn bám, thêm biểu lộ không muốn: đẩy tay, ưỡn người |
Nếu cột phải còn nhiều ô bé chưa làm, đừng vội lo: vẫy tay tạm biệt, gọi ba mẹ có chủ ý, nhón bằng hai ngón đều là mốc 12 tháng của bảng CDC 2022. Điều đáng để ý là bé có đang nhích dần từ cột trái sang cột phải không.
Vịn đứng và đi men: bé đang tập gì
Đi men là kiểu bé bám vào mép ghế, thành giường, bàn thấp và bước ngang từng bước. Nhìn thì giống như đang tập đi, nhưng thực ra bé đang tập chuyển sức nặng từ chân này sang chân kia, thứ cần có trước khi bước một mình. Cửa sổ đi có đỡ của Nghiên cứu đa trung tâm WHO kéo dài từ khoảng 6 tháng tới gần 14 tháng; bé 10 tháng chưa đi men không phải là chậm.
Bạn có thể giúp bằng cách xếp đồ đạc thấp, chắc chắn thành một "đường đi" với khoảng cách ngắn, ví dụ ghế sofa nối với bàn uống nước nối với ghế đôn, để bé đi từ chỗ vịn này sang chỗ vịn kia. Đặt món đồ chơi ở đầu kia sofa là đủ lý do để bé bước. Kiểm tra trước: bàn có cạnh sắc phải bọc góc, ghế nhựa nhẹ dễ trượt thì dời đi.
Bé 10 tháng hay đứng kiễng gót khi vịn, hoặc hai bàn chân xoay ra ngoài. Ở giai đoạn mới đứng, nhiều tư thế lạ vẫn là bình thường vì cơ chân đang học cách giữ thăng bằng. Nếu bé luôn luôn kiễng chân kể cả khi đứng lâu, không bao giờ đặt được gót xuống, hoặc một bên chân khác hẳn bên kia, bạn nên hỏi bác sĩ nhi.
Ba câu cha mẹ hay hỏi về bé 10 tháng
"Bé nhà mình chỉ bò, không chịu vịn đứng, có phải lười?" Không có chuyện bé lười. Mỗi bé có nhịp riêng; bé bò thạo thường thấy bò nhanh hơn và an toàn hơn đứng, nên chưa vội đổi. Cửa sổ đứng có đỡ của WHO kéo dài tới khoảng 11 tháng. Đặt đồ chơi lên mặt ghế thấp, bé sẽ có lý do tự kéo người lên khi sẵn sàng.
"Bé cứ bốc mọi thứ nhỏ xíu dưới sàn bỏ vào miệng, làm sao cấm?" Bé đang tập kẹp bằng ngón, nên vật càng nhỏ bé càng mê. Không cấm được kỹ năng đang lớn, chỉ có thể dọn sàn. Quy tắc dễ nhớ: vật nào lọt qua được ống lõi giấy vệ sinh thì đủ nhỏ để làm trẻ hóc, cần cất khỏi tầm với. Đưa cho bé những mẩu thức ăn mềm phù hợp tuổi để bé tập nhón khi ngồi ăn có người lớn bên cạnh.
"Bé hiểu hết mà sao chưa nói từ nào?" Hiểu luôn đi trước nói nhiều tháng. Bé 10 tháng có thể hiểu "đi tắm", "đưa mẹ" trong ngữ cảnh quen nhưng chưa nói được từ nào; từ đầu tiên có chủ ý thường xuất hiện quanh 12 tháng, có bé muộn hơn. Điều đáng quý ở tuổi này là cử chỉ: giơ tay, đẩy tay, lắc đầu, vẫy tay. Đó là giao tiếp thật, và cha mẹ đáp lại cử chỉ giúp bé tiến tới lời nói.
Nói chuyện với bé 10 tháng: từ cử chỉ tới từ ngữ
Cách hiệu quả nhất là gắn lời nói với cử chỉ và việc đang diễn ra. Khi bố đi làm, cả nhà cùng vẫy tay và nói "bố đi làm, tạm biệt bố". Khi bé đẩy cái bát ra, bạn lắc đầu và nói "không ăn nữa à". Bé nhìn cử chỉ, nghe từ, lặp đi lặp lại mỗi ngày, và sẽ bắt đầu dùng cử chỉ trước khi dùng từ.
Ví dụ trong nhà bé Bin: mỗi tối bà chỉ vào cái đèn và nói "đèn, tắt đèn đi ngủ", rồi tắt. Sau vài tuần, nghe bà nói "tắt đèn", Bin ngẩng lên nhìn cái đèn. Bé chưa nói được chữ "đèn" nhưng đã hiểu từ đó gắn với vật nào. Đây chính là bước nền cho từ đầu tiên.
Những việc nên tránh: hỏi bé liên tục kiểu kiểm tra ("cái gì đây? nói đi!"), sửa phát âm, hoặc nói thay bé mọi thứ trước khi bé kịp ra hiệu. Hãy chừa khoảng lặng: đưa cốc nước ra, chờ vài giây xem bé có với, có phát âm, có nhìn bạn rồi nhìn cốc hay không, rồi mới trao. Đọc sách tranh cũng hợp tuổi này: không cần đọc chữ, chỉ vào tranh, gọi tên, làm tiếng con vật.
Trò chơi theo từng lúc trong ngày của bé 10 tháng
Bé 10 tháng không cần giờ "học" riêng. Mỗi sinh hoạt quen trong ngày đều có thể thành trò chơi vài phút, miễn là người lớn ngồi xuống ngang tầm bé:
- Buổi sáng, lúc thay đồ: hỏi "tay đâu?" rồi chờ bé chìa tay vào ống áo; gọi tên từng bộ phận khi mặc. Bé bắt đầu phối hợp với người lớn thay vì chỉ nằm yên.
- Giữa buổi, trên thảm: hộp có nắp đục một lỗ tròn, bé nhét khối gỗ vào; hoặc một hộp đựng khăn giấy cũ nhét đầy khăn vải để bé rút ra từng chiếc.
- Lúc ngồi ăn có người lớn bên cạnh: để bé tự nhón mẩu thức ăn mềm bằng ngón tay; đó là bài tập kẹp ngón tự nhiên nhất.
- Buổi chiều, ra sân hoặc công viên: cho bé ngồi trên bãi cỏ sạch, sờ lá, nghe chim, nhìn trẻ lớn chơi. Bạn gọi tên những gì bé nhìn.
- Buổi tối, trước khi ngủ: lật sách tranh bìa cứng, để bé tự lật trang, bạn làm tiếng con vật; hát cùng một bài ru mỗi tối.
Đồ chơi không cần nhiều. Năm sáu món thay vòng mỗi tuần, cất bớt món cũ rồi lấy ra lại, giữ cho bé hứng thú lâu hơn so với một rổ đầy đồ chơi để cùng lúc.
Sắp xếp lại nhà khi bé bắt đầu đứng
Bé đứng lên được thì tầm với cao thêm vài chục phân. Những thứ hôm qua còn an toàn trên mặt bàn thấp, hôm nay đã nằm trong tay bé. Nên rà lại:
- Khăn trải bàn có thể bị kéo, kéo theo cốc trà nóng, phích nước, ấm siêu tốc; tạm cất khăn hoặc giữ đồ nóng ở giữa bàn cao.
- Kệ ti vi, tủ giày, giá sách phải bắt vít vào tường; bé đứng vịn và kéo có thể làm đổ.
- Thành cũi nên hạ đệm xuống mức thấp nhất khi bé bắt đầu đứng trong cũi, để bé không trèo qua được.
- Bọc góc bàn kính, cạnh tủ ở ngang tầm đầu bé đứng.
- Cửa chắn cầu thang, cửa ra ban công, cửa nhà vệ sinh luôn đóng; bé bò và đứng nhanh hơn bạn nghĩ.
- Cửa sổ, lan can: không đặt ghế, thùng, đồ đạc sát cửa sổ để bé trèo lên.
Vẫn không nên dùng xe tập đi, kể cả khi bé đã đứng. Để bé đi chân trần trong nhà trên sàn khô, không trơn; tất trơn trên gạch men dễ làm bé trượt ngã.
Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi
Những dấu hiệu dưới đây ở bé quanh 10 tháng là lý do để trao đổi với bác sĩ nhi. Không cần chờ tới mốc 12 tháng nếu bạn đang lo:
- Bé mất kỹ năng đã có: ngừng bập bẹ, ngừng ngồi, ngừng cười đáp lại.
- Bé chưa ngồi vững một mình và chưa có cách tự di chuyển nào (bò, trườn, lết).
- Bé không đỡ được sức nặng trên chân khi được giữ đứng, hoặc chân luôn cứng duỗi, bắt chéo.
- Bé không quay lại khi được gọi tên, không phản ứng với tiếng động quen.
- Bé không bập bẹ, không dùng cử chỉ nào như giơ tay đòi bế.
- Bé chỉ dùng một tay, một bên người, hoặc không nhìn theo khi bạn chỉ vào vật gần.
Mang theo Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, ghi lại vài đoạn quan sát cụ thể, có thể quay video ngắn cảnh bé di chuyển ở nhà để bác sĩ xem, vì bé thường "không chịu làm" ở phòng khám. Bé sinh non thì đối chiếu theo tuổi hiệu chỉnh.
Vài câu nên hỏi bác sĩ: "Ở tuổi hiệu chỉnh của bé, kỹ năng nào cháu nên thấy trong hai tháng tới?", "Nếu tới mốc 12 tháng bé vẫn chưa làm được điều này thì gia đình nên quay lại khám hay đi đánh giá ở đâu?", "Ở nhà gia đình nên chơi gì, tránh gì?". Ghi câu trả lời vào sổ để lần khám sau đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 10 tháng chưa vịn đứng có bình thường không?
Thường là bình thường. Cửa sổ đứng có đỡ của WHO kéo dài tới khoảng 11 tháng, và kéo người đứng lên là mốc 12 tháng của bảng CDC 2022. Nếu bé ngồi vững, có cách di chuyển và tiến bộ dần, bạn cứ cho bé nhiều thời gian chơi trên sàn.
Bé 10 tháng đi men có nghĩa là sắp biết đi?
Đi men là bước chuẩn bị, nhưng khoảng cách từ đi men tới bước một mình rất khác nhau, có bé vài tuần, có bé vài tháng. Cửa sổ đi một mình của WHO kéo dài tới khoảng 17 tháng, nên không cần đếm ngày.
Bé 10 tháng chưa vẫy tay tạm biệt có sao không?
Không sao. Vẫy tay tạm biệt là mốc 12 tháng của bảng CDC 2022. Bạn và người nhà vẫy tay kèm lời nói mỗi khi có người đi, bé sẽ bắt chước khi sẵn sàng. Nếu tới quanh 12 tháng bé vẫn chưa dùng cử chỉ nào, hãy hỏi bác sĩ.
Bé 10 tháng hay đứng kiễng chân có đáng lo?
Kiễng chân thỉnh thoảng khi mới vịn đứng là thường gặp. Bạn nên hỏi bác sĩ nếu bé luôn kiễng chân, không đặt được gót xuống kể cả khi đứng lâu, chân cứng khó gập, hoặc hai bên chân khác hẳn nhau.
Có nên mua giày tập đi cho bé 10 tháng?
Trong nhà, bé đi chân trần trên sàn khô sẽ cảm nhận mặt sàn và giữ thăng bằng tốt hơn. Khi ra ngoài, giày mềm, đế mỏng, vừa chân là đủ để bảo vệ bàn chân; giày đế cứng không giúp bé đi sớm hơn.
Bé 10 tháng bỏ đồ nhỏ vào miệng thì làm sao?
Bé đang tập kẹp bằng ngón nên rất mê vật nhỏ. Cách an toàn là dọn sàn: vật nào lọt qua ống lõi giấy vệ sinh thì cất đi, đặc biệt pin cúc áo và nam châm. Luôn có người lớn bên cạnh khi bé ăn hoặc chơi.