GiaiDoan.comGiai Đoạn
Nhận thức và vui chơi theo tuổi

Trẻ mấy tuổi biết đếm: từ đọc thuộc số đến hiểu thật "có bao nhiêu"

Đọc thuộc "một, hai, ba" khác với hiểu "có bao nhiêu". Các bước trẻ học đếm từ 2 đến 6 tuổi, trò chơi số trong nhà và khi nào nên hỏi bác sĩ nhi.

A Vietnamese grandfather and a preschool boy sit on a park lawn placing smooth pebbles in a row on a picnic blanket, eye-level shot, soft late afternoon light

Nhiều trẻ đọc thuộc "một, hai, ba" từ khoảng 2 đến 3 tuổi, nhưng hiểu rằng con số cuối cùng khi đếm cho biết "có bao nhiêu" thường đến muộn hơn, quanh 3 tuổi rưỡi đến 4 tuổi rưỡi; tới khoảng 5 tuổi, phần lớn trẻ đếm được tới 10. Bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ bản 2022 đặt mốc "đếm đến 10" và "gọi tên được vài số từ 1 đến 5 khi bạn chỉ vào" ở 5 tuổi, tức là khoảng ba phần tư trẻ đạt được ở tuổi đó.

Vì vậy, một bé ba tuổi đọc làu "một đến hai mươi" mà khi hỏi "có mấy quả cam" lại đếm lộn xộn là hoàn toàn bình thường. Đọc thuộc là nhớ một bài vè; hiểu số lượng là một ý tưởng mới. Bài này tách các bước con đi qua, gợi ý trò chơi số trong sinh hoạt, chỉ ra chỗ cha mẹ hay vội và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

Năm bước trẻ đi qua để thật sự biết đếm

Các nhà nghiên cứu về phát triển toán sớm mô tả việc biết đếm gồm nhiều ý nhỏ ghép lại. Gói gọn trong năm bước, gần theo thứ tự con thường đạt:

  1. Nhìn nhanh ra "một", "hai", "ba" mà không cần đếm. Trẻ rất nhỏ đã phân biệt được một với hai đồ vật; trẻ hai ba tuổi thường nói đúng "hai cái" khi nhìn hai chiếc dép mà không đếm từng chiếc.
  2. Thuộc dãy số theo thứ tự cố định. Lúc đầu dãy hay bị nhảy cóc ("một, hai, bốn, sáu"), rồi ổn định dần, trước hết là đoạn đầu.
  3. Mỗi đồ vật một số. Con chạm vào từng quả cam và nói một số, không bỏ sót, không đếm hai lần. Bước này khó với tay và mắt hơn người lớn tưởng.
  4. Số cuối là số lượng. Đếm xong "một, hai, ba, bốn", con trả lời "có bốn quả" thay vì đếm lại từ đầu. Đây là bước nhảy lớn nhất.
  5. Đếm được mọi thứ và theo mọi thứ tự. Con hiểu đếm từ trái sang hay phải sang đều ra cùng số, và đếm được cả tiếng vỗ tay, bước chân, chứ không chỉ đồ vật trên bàn.

Có thể kiểm bước bốn rất nhẹ nhàng: đếm cùng con năm cái thìa, rồi hỏi "Vậy có mấy cái thìa?" Nếu con đếm lại từ đầu, con chưa tới bước này, và điều đó rất thường gặp ở ba tuổi.

Trẻ học các bước không theo một đường thẳng; có bé thuộc dãy số rất dài nhưng chậm ở bước bốn, có bé ngược lại.

Đếm và số lượng theo khoảng tuổi

Bảng dưới đây là khoảng thường gặp, không phải chỉ tiêu. Cột giữa là điều con hay làm, cột phải là trò chơi vừa sức.

Khoảng tuổiThường thấyChơi gì
18–24 thángHiểu "nữa", "hết"; nói "hai" với đồ đi theo cặpCho con xin "thêm một miếng nữa", đếm "một, hai" khi bước lên bậc
2–3 tuổiĐọc theo dãy số đoạn đầu, hay nhảy cóc; nhận ra một, hai, ba đồ nhìn nhanhĐếm ngón tay, đếm bậc cầu thang, bài hát có đếm
3–4 tuổiChạm từng đồ khi đếm tới năm, sáu; bắt đầu hiểu số cuối là số lượngChia kẹo cho từng người, đếm bát đũa khi dọn mâm
4–5 tuổiĐếm tới khoảng mười, đếm đúng nhóm nhỏ; so "bên nào nhiều hơn"Lấy đúng năm quả trứng cho mẹ, so hai đĩa hạt
5–6 tuổiĐếm tới mười hoặc xa hơn, gọi tên vài số khi được chỉ, đếm tiếp từ một số cho trướcĐếm thêm "ba quả nữa là mấy", chơi xúc xắc đi bước

Đếm ngón tay không phải thói quen xấu cần bỏ. Ngón tay là "bộ đồ dùng" luôn mang theo, và nhiều trẻ dùng nó tới tận tiểu học.

Bữa cơm và cái bánh: hai tình huống đếm có thật nghĩa

Bé Cốm (tên giả định) bốn tuổi được giao dọn bát cho cả nhà. Mẹ không bảo "lấy năm cái bát" mà bảo "Cốm lấy bát cho mỗi người một cái nhé". Cốm đi lấy, đặt mỗi chỗ một cái, rồi thấy thiếu: chỗ của ông chưa có. Cốm chạy đi lấy thêm. Không ai đếm thành tiếng, nhưng Cốm vừa làm đúng phép ghép mỗi người với một bát, nền của việc hiểu số lượng.

Lần khác, mẹ chia bánh: "Cốm có ba miếng, em có hai miếng. Ai nhiều hơn?" Cốm đếm của mình, đếm của em, và nói "Con!". Mẹ hỏi tiếp: "Cho em một miếng thì sao?" Cốm cầm một miếng sang đĩa em, đếm lại, và nói "Bằng!" với vẻ hơi tiếc. Không có tờ bài tập nào, nhưng Cốm vừa so sánh, vừa thêm bớt, vừa thấy hai nhóm bằng nhau.

Hai tình huống trên giống nhau ở chỗ con số có lý do để tồn tại: phải đủ bát, phải chia công bằng. Trẻ nhỏ học số nhanh nhất khi số giải quyết một việc con quan tâm, chậm nhất khi số chỉ là thứ phải đọc thuộc để người lớn vui.

Ông bà thường có sẵn rất nhiều dịp như vậy: đếm gà trong chuồng, đếm quả trên cây, đếm bước chân lúc đi chợ. Không cần biến nó thành buổi học, chỉ cần nói thành tiếng.

Nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau: toán có trước cả con số

Trước khi đếm đúng, trẻ đã so sánh. Bé hai tuổi biết đĩa nào nhiều bánh hơn nếu chênh lệch rõ, và phản đối ngay khi anh được "nhiều hơn". Cảm nhận về lượng này có từ rất sớm, nhưng còn thô: trẻ dễ bị đánh lừa bởi cách bày. Năm viên kẹo xếp dàn rộng trông "nhiều hơn" năm viên xếp sát nhau.

Nhà tâm lý học Jean Piaget mô tả hiện tượng này qua thí nghiệm hai hàng đồ vật: trẻ khoảng bốn năm tuổi thường nói hàng dài hơn có nhiều hơn dù số lượng bằng nhau. Sau này các nhà nghiên cứu thấy trẻ làm tốt hơn khi câu hỏi tự nhiên hơn, nhưng ý chính vẫn đúng: với trẻ mẫu giáo, hình dạng của nhóm đồ còn lấn át con số.

Ở nhà, bạn có thể chơi đúng điều này một cách vui vẻ. Bày hai hàng nắp chai bằng nhau, hỏi con hàng nào nhiều hơn, rồi kéo dãn một hàng và hỏi lại. Nếu con đổi ý, không sửa ngay; mời con đếm cả hai hàng. Khi con thấy "vẫn năm cái", nét mặt ngạc nhiên ấy là lúc con học.

Thêm bớt cũng đến trước phép tính viết. "Có hai con vịt, thêm một con nữa" là phép cộng; "ăn mất một cái bánh" là phép trừ. Kể những chuyện này bằng đồ thật trong ngày, con sẽ hiểu cộng trừ nghĩa là gì từ lâu trước khi gặp dấu cộng, dấu trừ trên giấy.

Chỗ cha mẹ hay vội

Khoe con đếm tới một trăm. Đếm thuộc lòng dài là kỹ năng nhớ, đáng vui nhưng không nói lên con hiểu số. Một bé đếm vững tới mười và hiểu "có bao nhiêu" đang đứng trên nền chắc hơn bé đọc tới một trăm mà chưa ghép được số với đồ vật.

Dạy viết số trước khi đếm đồ thật. Viết số đòi tay cầm bút khéo, thứ đến muộn hơn. Với trẻ ba bốn tuổi, đặt đúng số hạt vào ô quan trọng hơn viết đẹp chữ số.

Sửa từng lần đếm sai. Khi con đếm nhảy cóc, chỉ cần đếm lại cùng con, chạm tay con vào từng đồ, giọng chậm. Câu "Sai rồi, đếm lại!" làm trò chơi thành bài kiểm tra.

Dùng thẻ số làm trung tâm. Thẻ số chỉ là ký hiệu. Ký hiệu có nghĩa khi con đã hiểu cái nó đại diện; với trẻ nhỏ, hạt, nắp, ngón tay đến trước.

So con với bạn cùng lớp. Trong cùng một lớp mẫu giáo, khả năng đếm dao động rất rộng, nhất là giữa bé đầu năm và bé cuối năm. So sánh chỉ khiến cha mẹ lo và con ngại chơi số.

Trò chơi số trong sinh hoạt, không cần đồ dùng học tập

Mỗi trò chỉ vài phút, chen vào việc thường ngày. Ưu tiên trò mà số có lý do để dùng:

  • Đếm bậc cầu thang khi lên xuống, chậm và rõ, mỗi bước một số.
  • Lấy hộ mẹ đúng số đồ: "Con lấy cho mẹ ba quả trứng." Kiểm lại cùng con bằng cách đặt từng quả xuống.
  • Chia đồ ăn vặt cho cả nhà, mỗi người một phần, rồi so ai có nhiều hơn.
  • Trốn tìm có đếm: người tìm đếm tới năm hoặc mười, người khác đi nấp.
  • Xúc xắc to tự làm từ hộp giấy, gieo ra mấy chấm thì nhảy mấy bước. Trẻ dần nhìn chấm mà không cần đếm từng chấm.
  • Chuyện "thêm một, bớt một" lúc tắm cho đồ chơi: ba con vịt, một con lặn mất, còn mấy con?
  • Tìm số trong nhà và ngoài đường (số nhà, số trên thang máy) khi con đã bắt đầu tò mò về chữ số, khoảng bốn năm tuổi.

Nếu con không thích đếm hôm nay, bỏ qua. Ép một bé đang mệt đếm chỉ để lại ấn tượng rằng số là thứ khó chịu.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Khả năng đếm phụ thuộc nhiều vào cơ hội được chơi và nghe số, nên chậm một chút thường không đáng lo. Nên hỏi bác sĩ nhi, hoặc trao đổi thêm với cô giáo, nếu:

  • Con mất kỹ năng đã có, như trước đếm được tới năm, nói được nhiều từ, nay không làm nữa trong thời gian dài.
  • Khoảng bốn tuổi con chưa nói theo được dãy số ngắn nào dù được chơi đếm thường xuyên, và bạn cũng lo về lời nói chung.
  • Khoảng năm tuổi con chưa đếm được ba bốn đồ vật bằng cách chạm từng cái, hoặc rất khó tập trung vào bất kỳ trò chơi nào vài phút.
  • Con thường xuyên không nghe rõ khi được gọi, hay nói to bất thường, hay xem gần.
  • Cô giáo nhận xét con gặp khó ở nhiều mặt cùng lúc: lời nói, vận động tay, chơi với bạn.

Câu hỏi nên mang tới buổi khám: "Con đang ở đâu so với khoảng của tuổi? Có cần kiểm tra nghe nhìn không? Ở nhà nên chơi gì thêm?" Không ai chẩn đoán gì từ khả năng đếm đơn lẻ; bác sĩ nhìn toàn bộ sự phát triển của con.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 3 tuổi đếm được đến mấy là bình thường?

Nhiều bé ba tuổi đọc theo dãy số tới năm hoặc mười, nhưng đếm đúng đồ vật thường chỉ được hai ba cái. Mỗi bé một nhịp; quan trọng hơn con số cao nhất là con có thích thú khi chơi đếm cùng người lớn hay không.

Con đọc thuộc số nhưng hỏi có mấy cái thì không biết, có sao không?

Đây là chuyện rất thường gặp ở ba bốn tuổi. Hiểu số cuối khi đếm là số lượng là một bước riêng, thường đến sau đọc thuộc. Đếm cùng con trên đồ thật rồi hỏi lại "vậy có mấy cái" giúp con dần nối hai thứ.

Trẻ mấy tuổi đếm được đến 10?

Theo bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ bản 2022, đếm đến mười là mốc năm tuổi, tức khoảng ba phần tư trẻ đã làm được ở tuổi đó. Nhiều bé làm sớm hơn, một số bé muộn hơn một chút vẫn trong khoảng bình thường.

Có nên cho trẻ học toán sớm trước khi vào lớp 1 không?

Ở tuổi mẫu giáo, chơi với số trong sinh hoạt như chia bánh, đếm bát, so nhiều ít là cách học phù hợp. Làm phiếu bài tập, luyện viết số nhiều không cần thiết và dễ làm con ngại số trước khi vào lớp một.

Đếm bằng ngón tay có làm trẻ chậm tính nhẩm không?

Không. Ngón tay là công cụ tự nhiên giúp trẻ nối số với số lượng, và nhiều trẻ dùng ngón tay tới tiểu học. Khi con hiểu số chắc hơn, con sẽ tự bớt dùng ngón tay mà không cần cấm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138