GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 4 đến 6 tháng

Trẻ 5 tháng biết làm gì: với trúng đồ, nghịch chân, thổi phì phì và bắt đầu lật người

Trẻ 5 tháng đang ở chặng giữa: với và nắm trúng đồ hơn, nghịch bàn chân, thổi phì phì, nhiều bé bắt đầu lật. Cách chơi, giữ an toàn và dấu hiệu nên đi khám.

A Vietnamese grandmother, back to the camera, sits on a balcony bench holding a five-month-old granddaughter who grabs at hanging leaves of a potted plant, overhead angle, warm afternoon sun.

Trẻ 5 tháng thường với tay và nắm trúng món đồ mình muốn nhiều hơn, chộp lấy bàn chân đưa lên miệng, thổi phì phì, kêu ré lên khi vui, cười thành tiếng và nhiều bé bắt đầu lật từ sấp sang ngửa. Đây là tháng chuyển tiếp: bé đã qua phần lớn mốc lứa 4 tháng và đang tiến dần tới những mốc mà bảng theo dõi xếp ở lứa 6 tháng.

Bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022 không có danh sách riêng cho 5 tháng, chỉ có 4 tháng và 6 tháng. Vì vậy ở tháng này, cách nhìn hợp lý là: bé đã vững các việc của lứa 4 tháng chưa, và đang nhích dần sang việc nào của lứa 6 tháng. Bé sinh non thì tính theo tuổi hiệu chỉnh. Phần dưới kể một tuần quan sát bé, những thay đổi về tay, tiếng và người, cách giữ an toàn khi bé bắt đầu lật, và lúc nên hỏi bác sĩ nhi.

Vì sao tháng thứ năm khó mô tả hơn các tháng khác

Bố mẹ tìm "trẻ 5 tháng biết làm gì" thường mong một danh sách gọn. Thực tế, tháng thứ năm là tháng mà các bé tách ra rõ nhất: có bé đã lật hai chiều, có bé chưa lật lần nào; có bé kêu ré cả ngày, có bé ít tiếng nhưng quan sát rất chăm. Cả hai kiểu đều thường gặp.

Lý do là mỗi kỹ năng có cửa sổ riêng, và cửa sổ của các kỹ năng ở tuổi này rộng. Nghiên cứu đa trung tâm của Tổ chức Y tế Thế giới về sáu mốc vận động thô cho thấy ngay cả mốc ngồi không cần đỡ cũng trải từ gần 4 tháng tới hơn 9 tháng ở trẻ khoẻ mạnh. Một bé 5 tháng đã ngồi được giây lát và một bé phải tới 8 tháng mới ngồi đều có thể hoàn toàn bình thường.

Vì thế, thay vì hỏi bé đã làm được việc của lứa 6 tháng chưa, bố mẹ nên hỏi ba câu: bé có làm vững những việc của lứa 4 tháng không, bé có tiến thêm chút gì so với tháng trước không, và bé có mất kỹ năng nào không. Ba câu đó cho câu trả lời đáng tin hơn mọi danh sách.

Một tuần nhìn kỹ bé Bin 5 tháng

Bin, 5 tháng, sống cùng bố mẹ và bà ngoại ở Cần Thơ. Đầu tuần, khi nằm ngửa trên thảm, Bin chộp được hai bàn chân, kéo một bên lên miệng và gặm say sưa. Bà tưởng cháu đói, nhưng đó chỉ là trò mới: bé vừa phát hiện chân là của mình và có thể nắm được.

Giữa tuần, bố treo chiếc vòng gỗ bên trên. Tuần trước Bin chỉ quơ trúng được vài lần, giờ bé nhìn, đưa tay thẳng về phía vòng và nắm được ngay lần đầu. Bé kéo vòng về phía miệng, buông ra, rồi với lại. Lần nào trúng, bé kêu ré lên. Bố bắt chước tiếng kêu ấy, Bin dừng lại, nhìn bố, rồi kêu tiếp.

Cuối tuần, lúc nằm sấp chơi, Bin chống tay, nghiêng người đuổi theo quả bóng vải lăn sang bên, rồi bất ngờ lật ngửa. Bé ngơ ngác vài giây rồi cười. Mẹ ghi vào sổ: lật lần đầu, từ sấp sang ngửa. Hai ngày sau Bin chưa lật lại lần nào, và điều đó cũng bình thường: kỹ năng mới thường xuất hiện, biến mất vài hôm rồi mới thành thói quen.

Câu chuyện của Bin cho thấy ba điều. Tiến bộ ở tuổi này đến từ những thứ rất thường ngày. Mỗi tiến bộ nhỏ thường đi kèm một lần bé muốn chia sẻ với người lớn. Và một lần làm được chưa phải là đã vững, nên không cần ép bé làm lại cho người khác xem.

Đặt tháng thứ năm giữa hai mốc 4 và 6 tháng

Bảng dưới đặt việc thường thấy ở bé 5 tháng cạnh mốc lứa 4 tháng và lứa 6 tháng trong bảng CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022, để bố mẹ thấy bé đang đi tới đâu.

Mặt phát triểnMốc lứa 4 tháng (nền)Hay thấy ở tháng thứ nămMốc lứa 6 tháng (đích)
Thân ngườiNằm sấp chống khuỷu tayChống tay cao hơn, nghiêng người, lật lần đầuLật từ sấp sang ngửa; chống thẳng tay
TayCầm khi được đặt vào tay; vung tay về đồVới thẳng và nắm trúng hơn; nắm chânVới tay lấy món đồ mình muốn
TiếngÊ a; phát tiếng đáp lạiKêu ré, thổi phì phì, đổi cao độ giọngThay lượt phát tiếng với người lớn; thổi phì phì; kêu ré
NgườiTự cười để thu hút chú ýCười thành tiếng; nhìn lâu người quenNhận ra người quen; thích nhìn mình trong gương; cười thành tiếng
Khám pháNgắm tay mìnhGặm mọi thứ cầm đượcĐưa đồ vào miệng để khám phá

Bé 5 tháng không cần có đủ cột thứ ba. Chỉ cần vững cột thứ hai và đang nhích dần sang phải. Nếu bé còn thiếu nhiều việc ở cột thứ hai, đó là thông tin đáng mang ra trao đổi với bác sĩ nhi, nhất là khi tính theo tuổi hiệu chỉnh mà vẫn thiếu.

Bắt đầu lật: những điều phải đổi trong nhà ngay từ lần đầu

Không còn chỗ nào "bé nằm yên được". Lần lật đầu tiên thường bất ngờ, kể cả với bố mẹ. Giường người lớn, bàn thay tã, ghế sofa đều có thể là chỗ bé lăn rơi xuống. Từ tuổi này, khi phải quay đi dù chỉ một chút, đặt bé xuống sàn có thảm hoặc trong cũi.

Thay tã trên sàn hoặc giữ một tay trên người bé. Bàn thay tã tiện cho lưng người lớn nhưng chỉ an toàn khi một tay luôn đặt trên người bé. Nếu phải với lấy đồ, chuẩn bị sẵn mọi thứ trước, hoặc thay tã trên tấm lót đặt dưới sàn.

Vẫn đặt bé nằm ngửa khi ngủ. Khuyến cáo chung về giấc ngủ an toàn vẫn là đặt bé nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, không gối, không chăn dày, không thú bông. Khi bé tự lật được cả hai chiều, bé có thể tự chọn tư thế trong lúc ngủ, nhưng lúc đặt xuống vẫn là nằm ngửa. Nếu đang quấn chũn, hỏi bác sĩ về thời điểm thôi quấn khi bé có dấu hiệu lật.

Dọn vùng sàn trong tầm lăn. Bé lăn được thì tầm với rộng ra. Nhìn sàn từ độ cao của bé: dây điện, đồ nhỏ, túi ni lông, cốc nước nóng đặt thấp là những thứ cần dời đi.

Mười phút chơi hợp tháng thứ năm

Không cần bài tập. Một lượt chơi ngắn khi bé tỉnh táo, ghép từ ba việc bé đang tập: với tay, phát tiếng và chuyển tư thế. Có thể làm theo thứ tự sau rồi đổi tuỳ hứng của bé.

  1. Nằm ngửa và với: giơ một món đồ nhẹ, dễ cầm phía trên ngực bé, chờ bé với. Bé nắm được thì cho bé giữ, không giật lại ngay.
  2. Chơi với chân: đeo cho bé đôi tất có màu tương phản hoặc buộc chặt một nhúm vải mềm ở cổ tất, chờ bé phát hiện và chộp lấy. Không dùng chuông nhỏ hay hạt rời.
  3. Thổi phì phì đáp lời: khi bé thổi phì phì, người lớn thổi lại, rồi dừng chờ bé. Biến tiếng của bé thành một lượt trò chuyện.
  4. Nằm sấp đuổi đồ: đặt quả bóng vải lệch sang một bên trong tầm với, để bé nghiêng người và dồn sức sang một tay. Đây là động tác hay dẫn tới lần lật đầu.
  5. Ngồi có đỡ trên đùi: đỡ hông bé, cho bé nhìn ra phía trước, chỉ và gọi tên đồ vật quanh nhà bằng giọng chậm.
  6. Kết thúc bằng một trò quen: hát một bài ngắn với cùng một động tác tay. Lặp lại mỗi ngày, vài tuần sau bé sẽ cười trước khi người lớn kịp làm động tác.

Dừng khi bé quay mặt đi, ngáp, dụi mắt hoặc cáu. Quay mặt đi là cách bé nói "đủ rồi", và tôn trọng tín hiệu đó cũng là dạy bé rằng tín hiệu của mình có tác dụng.

Tiếng kêu, nụ cười và gương mặt: phần giao tiếp của tháng thứ năm

Bé thử giọng như thử đồ chơi mới. Tháng này nhiều bé kêu ré cao, gầm gừ trầm, rồi im lặng nghe tiếng của chính mình. Đó không phải bé khó chịu mà là bé đang khám phá giọng nói. Người lớn chỉ cần đáp lại bằng một tiếng tương tự rồi dừng, để bé có lượt của mình.

Tiếng cười đã có tiếng. Từ khúc khích ở tháng thứ tư, nhiều bé chuyển sang cười thành tiếng khi bị cù nhẹ, khi thấy mặt người lớn ló ra sau tấm khăn hay khi nghe một âm thanh lạ. Mỗi bé có trò làm bé cười riêng, và tìm ra trò đó là một phần vui của tháng này.

Bé nhìn lâu hơn vào người quen. Bé 5 tháng hay nhìn chăm chú gương mặt bố mẹ, ông bà, và có thể nhìn người lạ lâu hơn với vẻ dè dặt. Phân biệt rõ người quen thường rõ dần quanh 6 tháng, còn sợ người lạ thực sự thường đến muộn hơn, nên một bé chưa lạ người ở tuổi này không có gì bất thường.

Gương là món đồ chơi rẻ mà bé mê. Một chiếc gương an toàn không vỡ đặt cạnh bé khi nằm sấp làm bé chống tay lâu hơn để ngắm "bạn nhỏ" trong gương. Bé chưa biết đó là mình, nhưng thích gương mặt đang chuyển động, và bảng mốc lứa 6 tháng có ghi việc bé thích nhìn mình trong gương.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Ở tháng thứ năm, không có hạn chót nào cho việc lật hay ngồi. Nhưng những dấu hiệu sau đáng được bác sĩ nhi xem, không phải để kết luận gì mà để đánh giá kỹ hơn:

  • Bé mất kỹ năng đã có, như thôi cười đáp, thôi ê a, hoặc không còn nâng đầu khi nằm sấp dù trước đó đã làm được.
  • Bé chưa giữ đầu vững khi được bế dựng, hoặc chưa chống được khuỷu tay khi nằm sấp.
  • Bé không cố với lấy món đồ ở gần, hoặc không đưa được đồ vào miệng.
  • Bé không quay về phía giọng nói hay tiếng động, hoặc gần như không phát ra tiếng nào.
  • Bé rất ít cười, ít nhìn mặt người quen.
  • Người bé luôn cứng như khúc gỗ hoặc mềm oặt như búp bê vải khi được bế.
  • Bé chỉ dùng một tay, hoặc một bên người có vẻ yếu hơn rõ rệt.

Trước lần khám, ghi lại vài ví dụ cụ thể kèm ngày. Câu hỏi nên đặt: "Bé đang ở đâu so với lứa 4 và 6 tháng theo tuổi hiệu chỉnh, và nếu chờ thêm thì nên quay lại khi nào?"

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 5 tháng chưa lật có đáng lo không?

Thường là chưa. Bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022 đặt mốc lật từ sấp sang ngửa ở lứa 6 tháng. Bé 5 tháng đã chống khuỷu tay vững, nghiêng người được khi nằm sấp là đang đi đúng hướng. Chỉ nên hỏi bác sĩ sớm nếu bé mất kỹ năng hoặc thiếu nhiều mốc lứa 4 tháng.

Bé 5 tháng gặm chân, gặm tay suốt có phải sắp mọc răng không?

Chưa hẳn. Gặm tay chân là cách bé khám phá cơ thể và đồ vật, là một mốc của tuổi này. Răng có thể mọc quanh thời gian này hoặc muộn hơn nhiều, khoảng dao động rộng. Nếu bé sốt, bỏ bú hoặc quấy khác thường, đưa bé đi khám thay vì đổ cho mọc răng.

Bé 5 tháng thổi phì phì, phun nước bọt liên tục có sao không?

Không sao. Thổi phì phì là một trong những tiếng mà bảng mốc mô tả ở lứa 6 tháng, cho thấy bé đang thử điều khiển môi và hơi thở, nền tảng cho việc phát âm sau này. Người lớn thổi lại để thành trò chuyện là cách đáp hay nhất.

Có nên tập cho bé 5 tháng ngồi để bé sớm biết ngồi không?

Không cần tập riêng. Ngồi có đỡ trên đùi người lớn trong lúc chơi thì tốt, còn chống gối cho bé ngồi một mình không làm bé ngồi sớm hơn. Thời gian nằm sấp, lăn và với mới là thứ xây sức cho lưng và hông.

Bé 5 tháng đã lật được một lần rồi lại thôi là sao?

Rất thường gặp. Kỹ năng mới hay xuất hiện tình cờ, vắng vài ngày rồi mới thành thói quen. Khác với mất kỹ năng thật, trường hợp này bé vẫn làm tốt mọi việc cũ. Cứ cho bé nhiều thời gian nằm sấp trên sàn an toàn, việc lật sẽ quay lại.

Bé 5 tháng có nên xem hoạt hình để học màu sắc, âm thanh không?

Khuyến nghị phổ biến hiện nay là trẻ dưới một tuổi không cần thời gian trước màn hình, trừ gọi video với người thân. Bé học màu, tiếng và cảm xúc tốt nhất qua gương mặt và giọng nói của người lớn đang đáp lại bé ngay lúc đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138