Ở tuổi 6 tháng, phần lớn trẻ đã lật được từ sấp sang ngửa, chống thẳng hai tay nâng ngực khi nằm sấp, ngồi được một lúc khi chống hai tay xuống trước, với lấy món đồ mình muốn, đưa mọi thứ vào miệng, cười thành tiếng, kêu ré, thổi phì phì và nhận ra người quen. Đó là các mốc lứa 6 tháng trong bảng của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022, tức là những việc khoảng ba phần tư số trẻ làm được ở tuổi này.
Còn ngồi vững không cần đỡ, bò hay vịn đứng thì chưa phải chuyện của mọi bé 6 tháng. Nghiên cứu đa trung tâm của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy trẻ khoẻ mạnh có thể ngồi một mình ở bất cứ lúc nào trong khoảng từ gần 4 tháng đến hơn 9 tháng. Bé sinh non tính theo tuổi hiệu chỉnh. Bài này đi qua từng mốc, cách nhận ra ở nhà, những việc không cần làm và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.
Mốc lứa 6 tháng và cách nhận ra ở nhà
Bảng mốc chỉ ghi một dòng ngắn cho mỗi việc. Cột thứ hai cho thấy việc đó trông ra sao trong một ngày bình thường, cột thứ ba là cách tạo dịp để bé thể hiện, không phải để kiểm tra.
| Mốc lứa 6 tháng | Ở nhà trông như thế nào | Tạo dịp cho bé thể hiện |
|---|---|---|
| Lật từ sấp sang ngửa | Đang nằm sấp chơi, bé nghiêng người rồi lật ngửa, đôi khi tự bất ngờ | Cho bé nằm sấp trên sàn, đặt đồ chơi lệch sang bên |
| Chống thẳng tay khi nằm sấp | Ngực nhấc khỏi sàn, khuỷu tay duỗi, bé ngẩng cao nhìn quanh | Nằm sấp đối diện bé, gọi bé ngẩng lên nhìn |
| Ngồi chống tay | Đặt ngồi trên sàn, bé chống hai tay xuống trước giữ thăng bằng một lúc | Ngồi sau lưng bé làm "ghế tựa" để bé thử |
| Với lấy đồ mình muốn | Bé nhìn món đồ, vươn người và tay về phía đó | Để đồ trong tầm với một cánh tay, chờ bé tự lấy |
| Đưa đồ vào miệng để khám phá | Mọi thứ cầm được đều lên miệng | Đưa đồ an toàn, đủ to, dễ rửa |
| Thay lượt phát tiếng, thổi phì phì, kêu ré | Bé kêu, dừng chờ, người lớn đáp, bé kêu tiếp | Nói rồi dừng chờ, nhại lại tiếng của bé |
| Nhận ra người quen, thích soi gương, cười thành tiếng | Bé reo lên khi thấy bố mẹ, ông bà; nhìn gương rất lâu | Chơi ú oà, đặt gương an toàn cạnh chỗ chơi |
| Mím môi khi không muốn ăn thêm | Bé ngậm chặt môi, quay đầu khi đã đủ | Tôn trọng tín hiệu dừng của bé |
Mốc cuối cùng là mốc về ăn uống nhưng thật ra là mốc giao tiếp: bé đã biết dùng cơ thể để nói "không". Nhận ra và tôn trọng tín hiệu ấy quan trọng hơn việc bé ăn được bao nhiêu. Giữ đầu vững, ngồi được khi có đỡ, tò mò nhìn người lớn ăn và không còn đẩy lưỡi ra khi có gì chạm môi là những dấu hiệu sẵn sàng ăn dặm bác sĩ thường hỏi tới; cách cho ăn là chuyện của hướng dẫn dinh dưỡng riêng.
Ngồi chống tay khác ngồi vững thế nào
Nhiều gia đình coi 6 tháng là "tuổi biết ngồi" và lo khi bé chưa ngồi được một mình. Bảng mốc 2022 ghi ở lứa 6 tháng là bé chống hai tay để đỡ người khi ngồi, tức là tư thế ngồi hơi chúi về trước như chiếc kiềng ba chân. Ngồi thẳng lưng, tay rảnh để chơi, không cần ai đỡ là bước sau đó.
Cửa sổ của mốc ngồi không cần đỡ trong nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới rất rộng, trải từ trước 4 tháng tới sau 9 tháng. Nghĩa là trong cùng một nhóm bé 6 tháng khoẻ mạnh, có bé đã ngồi chơi một mình, có bé còn phải ba bốn tháng nữa. Không có cách nào nhìn một bé 6 tháng mà đoán chắc bé sẽ ngồi vững vào tháng nào.
Điều có ích là quan sát xem bé đang tiến lên không. Tuần trước bé đổ nghiêng ngay khi buông tay, tuần này chống được vài giây, tháng sau giữ được lâu hơn. Sức giữ thân đến từ thời gian nằm sấp, lăn, xoay người trên sàn, không đến từ việc kê gối cho bé ngồi lâu. Khi bé ngồi chống tay, người lớn ngồi ngay sau lưng, sàn có thảm, xung quanh không có góc bàn cạnh cứng.
Một buổi sáng với bé Su 6 tháng ở Huế
Su, 6 tháng, thức dậy và được bố đặt ngồi trên tấm thảm phòng khách. Su chống hai tay xuống trước, lưng hơi cong, giữ được một lúc rồi đổ nghiêng vào chiếc gối bố đặt sẵn bên cạnh. Bố dựng lại, lần này ngồi ngay sau lưng làm chỗ tựa. Su nhấc một tay lên với chiếc cốc nhựa, chao người, bố đỡ nhẹ. Su cầm được cốc, đưa ngay lên miệng.
Một lát sau, ông nội đi chợ về. Su nghe tiếng cửa, quay đầu, nhìn thấy ông thì reo lên, chân đạp liên tục. Ông giả vờ trốn sau cánh cửa rồi ló ra, Su cười giòn. Ông trốn lần thứ hai, Su đã nhìn chằm chằm vào cánh cửa từ trước, như chờ ông xuất hiện.
Gần trưa, mẹ đặt Su nằm sấp chơi. Su chống thẳng tay, ngực nhấc cao khỏi thảm, nhìn chú mèo đi ngang, rồi lật ngửa một cách gọn gàng. Su kêu ré, thổi phì phì. Mẹ thổi lại, Su dừng, nhìn mẹ, rồi thổi tiếp. Trong một buổi sáng bình thường, gần như mọi mốc của lứa 6 tháng đã lần lượt xuất hiện mà không ai phải bày bài tập nào: chỉ cần sàn an toàn, vài món đồ quen và người lớn chịu chơi, chịu chờ.
Bé 6 tháng học gì qua những trò rất cũ
Ú oà dạy bé rằng người vẫn còn khi bị che. Che mặt bằng khăn rồi ló ra là trò bé có thể chơi hàng chục lần không chán. Bé cười vì đoán được bố mẹ sẽ xuất hiện lại. Hiểu rằng vật và người vẫn tồn tại khi khuất mắt thường rõ dần trong nửa năm sau, và ú oà là cách chơi đúng lúc cho ý ấy.
Thả đồ và nhìn đồ rơi là thí nghiệm đầu đời. Bé cầm thìa, gõ, rồi buông ra, nhìn theo. Người lớn nhặt lên, bé lại thả. Với người lớn là việc vặt, với bé là bài học nhân quả: tay mình làm, có chuyện xảy ra, và có người đáp lại.
Gọi tên mọi thứ khi bé nhìn vào nó. Bé 6 tháng chưa hiểu từ, nhưng đang học nhịp của tiếng nói và việc người lớn nói về cái bé đang nhìn. Khi bé nhìn chiếc quạt, nói "quạt, quạt quay"; khi bé nhìn chó, nói "con chó, gâu gâu". Nói ít chữ, chậm, lặp lại.
Soi gương cùng bé. Ngồi trước gương, bế bé trên đùi, chỉ vào mũi bé trong gương rồi chạm mũi bé thật. Bé chưa nhận ra mình, nhưng thích gương mặt cử động và tiếng cười đáp lại, đúng mốc "thích nhìn mình trong gương" của lứa 6 tháng.
Gợi ý chơi theo từng góc trong nhà
Không cần góc chơi riêng hay đồ đắt tiền. Mỗi góc trong nhà đều có một trò hợp bé 6 tháng, miễn có người lớn ở bên:
- Phòng khách: trải thảm trên sàn, rải vài món đồ quanh bé khi bé nằm sấp hoặc ngồi chống tay, để bé phải xoay, nghiêng, với.
- Bếp: bé ngồi trên đùi người lớn ở bàn ăn, xa bếp nóng và dao kéo, cầm một chiếc thìa gỗ và bát nhựa để gõ, nghe người lớn kể đang làm gì.
- Ban công: bế bé nhìn chậu cây, chạm lá, nghe tiếng chim và tiếng xe, người lớn gọi tên từng thứ.
- Phòng ngủ: trước giờ ngủ, bế bé đi tắt đèn từng phòng và chào "tạm biệt đèn", một nếp quen giúp bé nhận ra sắp tới giờ nghỉ.
- Khi tắm xong và đã mặc đồ: hát một bài có động tác tay, lặp lại mỗi tối để bé đoán được đoạn sau và cười trước.
Bé 6 tháng thích lặp lại. Người lớn có thể thấy chán khi chơi một trò lần thứ mười, nhưng với bé, lần thứ mười là lần bé bắt đầu đoán được và chủ động góp phần.
Những việc không cần làm ở tuổi 6 tháng
Không cần xe tập đi. Các khuyến cáo an toàn chung không khuyên dùng xe tập đi vì nguy cơ lật, lao xuống bậc và với tới đồ nguy hiểm, và xe cũng không làm bé đi sớm hơn. Sàn phẳng, thảm và người lớn ngồi cạnh là đủ.
Không cần tập đứng mỗi ngày. Bé thích được giữ đứng và nhún chân, chơi một lúc thì vui. Biến nó thành bài tập không đưa bé tới mốc đi sớm hơn và lấy mất thời gian lăn, nằm sấp, ngồi chống tay.
Không cần thẻ học, chữ cái hay ứng dụng dạy sớm. Bé 6 tháng học qua cơ thể, đồ vật thật và người thật. Khuyến nghị phổ biến là trẻ dưới một tuổi không cần thời gian trước màn hình, trừ gọi video với người thân.
Không cần dạy bé nói "ba", "mẹ". Lặp chuỗi âm kiểu "ba ba", "ma ma" thường đến muộn hơn; bảng mốc 2022 xếp việc đó ở lứa 9 tháng. Đáp lại mọi tiếng bé phát ra đã là dạy nói.
Không cần so cân nặng và mốc với bé khác. Theo dõi tăng trưởng là việc của lần khám định kỳ cùng nhân viên y tế. Ở nhà, chỉ cần so bé với chính bé của tháng trước.
Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi
Tháng thứ sáu thường trùng với một lần khám định kỳ, là dịp tốt để hỏi về phát triển. Nên nói rõ với bác sĩ nhi nếu bé:
- Mất kỹ năng đã có, ví dụ thôi cười đáp, thôi kêu, thôi với đồ, hoặc không còn nâng đầu khi nằm sấp.
- Không cố với lấy món đồ ở gần, hoặc khó đưa đồ vào miệng.
- Không phản ứng với giọng nói, tiếng động quanh mình.
- Không cười thành tiếng hay kêu ré khi được chơi cùng, ít thể hiện tình cảm với người chăm sóc.
- Chưa lật theo chiều nào và ít vận động tay chân.
- Người rất cứng hoặc rất mềm, hay chỉ dùng một bên tay.
- Không phát ra các nguyên âm kiểu "a", "ô", "e".
Mang theo ghi chú về ngày bé làm được từng việc và mọi lần bé mất một kỹ năng. Nếu bé sinh non, nhắc bác sĩ số tuần sinh sớm để cùng nhìn theo tuổi hiệu chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 6 tháng chưa ngồi được một mình có sao không?
Thường là không. Bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ 2022 chỉ ghi bé 6 tháng ngồi chống tay, còn nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy mốc ngồi không cần đỡ trải tới hơn 9 tháng ở trẻ khoẻ mạnh. Quan sát xem bé có tiến lên từng tuần không.
Bé 6 tháng chưa bò có đáng lo không?
Không. Bò bằng tay và gối trong nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới có cửa sổ rộng, phần lớn trẻ bò sau 6 tháng, và một số trẻ khoẻ mạnh bỏ qua giai đoạn bò. Ở 6 tháng, việc nên để ý là lật và chống tay.
Bé 6 tháng đã biết sợ người lạ chưa?
Bảng mốc lứa 6 tháng ghi bé nhận ra người quen. Bé có thể nhìn người lạ dè dặt, nhưng sợ người lạ rõ rệt, khóc khi người lạ bế, thường rõ hơn ở những tháng sau. Cả hai trường hợp đều bình thường.
Bé 6 tháng chưa mọc răng nào có phải chậm không?
Không có liên hệ giữa thời điểm mọc răng và phát triển chung. Nhiều bé mọc chiếc đầu tiên quanh 6 tháng, nhiều bé muộn hơn hẳn. Nếu đã quá một tuổi mà chưa có răng nào, hỏi bác sĩ ở lần khám định kỳ.
Có nên cho bé 6 tháng ngồi ghế ăn để tập ngồi không?
Ghế ăn có dây đai dùng khi bé ăn và người lớn ngồi cạnh. Dùng ghế để giữ bé ngồi lâu cho quen không giúp bé ngồi vững sớm hơn. Thời gian trên sàn mới là thứ xây sức cho lưng và hông.
Bé 6 tháng cứ thả đồ xuống đất cho người lớn nhặt có phải hư không?
Không phải. Đó là cách bé học nhân quả và học rằng mình có thể làm người khác phản ứng. Nếu mệt, người lớn có thể đổi sang trò khác, nhưng không cần coi đó là hành vi cần sửa.