GiaiDoan.comGiai Đoạn
Phát triển vận động: lẫy, bò, ngồi, đi

Có nên cho bé dùng xe tập đi? Vì sao bác sĩ nhi khuyên không và nên thay bằng gì

Xe tập đi có bánh xe không giúp bé đi sớm hơn và gắn với nhiều tai nạn ngã cầu thang, bỏng. Phân biệt các loại xe và cách giúp bé tập đi an toàn hơn.

A Vietnamese baby pushes a sturdy wooden chair across a living room floor, grandmother seen from behind walking alongside, wide shot from doorway, warm lamplight in the evening

Không nên cho bé dùng loại xe tập đi có bánh xe mà bé ngồi bên trong và tự lướt đi: xe không giúp bé biết đi sớm hơn, lại gắn với nhiều tai nạn như ngã cầu thang, với tới đồ nóng, hoá chất. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ từ lâu khuyến cáo không dùng loại xe này và kêu gọi ngừng bán; Canada đã cấm bán xe tập đi loại này từ năm 2004.

Nhiều gia đình vẫn dùng vì xe tiện, bé vui, người lớn rảnh tay nấu cơm. Bài này giải thích vì sao các bác sĩ nhi lo ngại, phân biệt các loại "xe" hay bị gọi chung một tên, gợi ý cách thay thế để vẫn có chỗ an toàn cho bé khi bạn bận, và cách giúp bé tập đi theo đúng cơ chế bé học đi.

Phân biệt các loại hay bị gọi chung là "xe tập đi"

Ở chợ và trên mạng, chữ "xe tập đi" được dùng cho nhiều món khác nhau. Mức rủi ro của chúng không giống nhau:

LoạiBé dùng thế nàoCách nhìn
Xe tập đi có bánh, bé ngồi trong khungBé ngồi trên yên vải, chân chạm đất, đạp là xe lướt đi nhanhLoại các bác sĩ nhi khuyên không dùng
Bàn chơi đứng cố địnhGiống xe nhưng không có bánh, bé đứng hoặc ngồi xoay trong vòngÍt rủi ro di chuyển hơn; vẫn nên dùng ngắn, có người trông
Ghế nhún, xích đu treo khung cửaBé treo trong yên, nhún chânKhông giúp tập đi; dùng ngắn, kiểm tra khung chắc chắn
Xe đẩy tập đi (bé đứng sau, đẩy)Bé đã vịn đứng, hai tay đẩy tay cầm và bước theoPhù hợp khi bé đã tự đứng; chọn loại nặng, có hãm, dùng trên mặt phẳng
Đồ đẩy tự chế (ghế nhựa, thùng các-tông)Bé đẩy món đồ có trọng lượng trên sànRẻ, dễ kiểm soát tốc độ, an toàn nếu xa cầu thang

Điểm khác nhau cốt lõi: với xe ngồi có bánh, bé di chuyển nhanh hơn khả năng thật của mình và nhanh hơn người lớn kịp phản ứng. Với đồ đẩy đứng sau, bé chỉ đi nhanh được bằng chính đôi chân và thăng bằng của bé.

Những rủi ro mà bác sĩ nhi lo ngại

Các khuyến cáo của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ và nhiều hội nhi khoa khác dựa trên những tai nạn lặp đi lặp lại ở trẻ dùng xe tập đi có bánh:

  • Ngã cầu thang. Đây là tai nạn nghiêm trọng nhất: bé lướt tới mép cầu thang, cả bé và xe lăn xuống. Chấn thương đầu là điều đáng sợ nhất.
  • Với cao hơn bình thường. Bé ngồi trong xe đứng cao hơn, với được nồi nước, phích, ấm siêu tốc, dây điện, thuốc, hoá chất trên bàn thấp.
  • Đi tới chỗ có nước. Bể nước, chậu, nhà vệ sinh, hồ cá; xe tập đi đưa bé tới nhanh trong lúc người lớn tưởng bé còn ở góc phòng.
  • Lật xe. Bánh xe vướng thảm, ngưỡng cửa, đồ chơi trên sàn, xe đổ, bé ngã theo mà không chống tay được vì bị kẹp trong khung.
  • Kẹp tay chân. Ngón tay kẹp giữa xe và cánh cửa, đồ đạc.
  • Cảm giác an toàn giả. Người lớn yên tâm "bé ngồi trong xe rồi" nên rời mắt lâu hơn.

Ở nhà ống nhiều tầng, nhà có bậc thềm ra sân, nhà có bếp thấp, những rủi ro này càng cao. Ngay cả khi cửa chặn cầu thang đã lắp, nhiều tai nạn xảy ra đúng hôm cửa chặn quên đóng.

Một điểm ít được nghĩ tới: tai nạn với xe tập đi thường xảy ra khi có người lớn ở ngay trong nhà, thậm chí trong cùng phòng. Xe lướt đi vài mét chỉ mất một hai giây, trong khi người lớn đang cúi xuống bếp hay quay sang nghe điện thoại. Vì thế lời khuyên "dùng thì trông kỹ" khó làm được trọn vẹn trong sinh hoạt thật, và các hội nhi khoa chọn khuyến cáo không dùng thay vì chỉ dặn cẩn thận.

Xe tập đi có giúp bé đi sớm hơn không?

Đây là lý do phổ biến nhất khiến gia đình mua xe, và cũng là chỗ hiểu lầm lớn nhất. Để biết đi, bé cần tự giữ thăng bằng khi đứng, tự chuyển trọng tâm từ chân này sang chân kia, biết ngã và đứng lên. Trong xe tập đi, khung và yên đã giữ thăng bằng hộ, bé không cần làm việc ấy; bé chủ yếu đạp mũi chân xuống sàn để lướt đi. Cách đạp này khác hẳn cách bước khi tự đi.

Thêm nữa, khung xe che phần dưới cơ thể, bé không nhìn thấy chân mình đang bước, trong khi khi tự đi, bé học cả bằng mắt. Một số nghiên cứu được trích dẫn trong khuyến cáo của các hội nhi khoa ghi nhận trẻ dùng xe tập đi không đi sớm hơn, thậm chí có thể đạt một số mốc vận động muộn hơn trẻ không dùng. Bạn không cần nhớ chi tiết các nghiên cứu; điều đáng giữ lại là: xe tập đi không giúp bé biết đi.

Cũng có lo ngại là bé quen ngồi xe đạp mũi chân sẽ đi kiễng chân. Phần lớn trẻ đi kiễng chân không liên quan tới xe; nhưng nếu bé đã dùng xe nhiều và đi kiễng chân kéo dài, nên kể điều đó với bác sĩ khi khám.

Thay thế khi bạn cần rảnh tay

Một góc sàn an toàn. Lý do thật của nhiều gia đình là cần chỗ đặt bé an toàn trong khi nấu ăn, phơi đồ. Một khoảng sàn được quây bằng cửa chặn hoặc quây cũi rộng, trải thảm, có vài món đồ chơi, giải quyết đúng nhu cầu này mà bé vẫn được tự do lật, bò, vịn đứng.

Mang bé vào bếp bằng ghế ăn có dây. Ghế ăn đặt xa bếp, cài dây, cho bé vài chiếc cốc và thìa gỗ. Bé nhìn bạn nấu, nghe bạn nói chuyện, an toàn hơn xe tập đi lướt quanh bếp.

Chia ca với người nhà. Khung giờ nấu cơm chiều là lúc bận nhất. Ông bà, anh chị lớn chơi với bé mười lăm phút trên chiếu trong lúc ấy là đủ.

Bàn chơi đứng không bánh, dùng ngắn. Nếu nhà đã có loại bàn chơi cố định, dùng từng lúc ngắn, đặt xa bếp và cầu thang, có người trông, không coi là thay thế thời gian chơi trên sàn.

Địu khi cần di chuyển. Phải làm việc nhà mà bé đòi bế, địu đúng tư thế để bé ở gần mà tay bạn rảnh. Không địu khi nấu bếp, thao tác với đồ nóng.

Giúp bé tập đi không cần xe: các bước theo tuổi

Bé học đi theo một trình tự tự nhiên. Việc của người lớn là tạo điều kiện cho từng bước:

  1. Từ vài tháng tuổi: cho bé nằm sấp chơi mỗi ngày khi thức, có người trông. Cơ cổ, vai, lưng khoẻ là nền móng của mọi mốc vận động.
  2. Khi bé ngồi vững, lật, bò: cho bé thời gian trên sàn rộng, sạch, ít đồ vật vướng. Đặt đồ chơi xa một chút để bé có cớ di chuyển.
  3. Khi bé bắt đầu vịn đứng: đồ đạc chắc chắn, cố định vào tường, đặt đồ chơi trên mặt sofa để bé kéo người lên. Dạy bé cách ngồi xuống bằng cách gập nhẹ gối bé.
  4. Khi bé đi men: xếp đồ đạc thành dãy có khe hở nhỏ, dần nới rộng.
  5. Khi bé đứng một mình: chơi đi giữa hai người, đưa bé đồ đẩy có trọng lượng như ghế nhựa thấp.
  6. Khi bé đã đi: đi chân trần trong nhà, đi trên cỏ, cát, thảm; giày mềm khi ra ngoài. Nắm một ngón tay của bé chứ không treo hai tay.

Không có bước nào cần mua thiết bị. Thứ bé cần nhất là thời gian, mặt sàn an toàn và người lớn kiên nhẫn ở gần.

Nếu nhà đã có xe tập đi rồi thì sao

Nhiều gia đình được tặng xe, hoặc đã dùng một thời gian rồi mới đọc được những khuyến cáo trên. Không cần tự trách. Cách đơn giản nhất là cất xe đi, hoặc tháo bánh để biến thành bàn chơi đứng cố định nếu thiết kế cho phép. Nếu gia đình quyết định vẫn dùng, ít nhất nên: chỉ dùng ở tầng không có cầu thang, chặn chắc mọi lối ra cầu thang và bậc thềm, dọn mặt bàn thấp khỏi đồ nóng, hoá chất, dây điện, không dùng gần bếp và chỗ có nước, giới hạn thời gian ngắn, và luôn có người lớn trong cùng phòng nhìn thấy bé.

Với ông bà quen dùng xe tập đi cho con mình ngày trước, cuộc trò chuyện dễ hơn khi bắt đầu từ an toàn chứ không từ "sai". Ví dụ: "Nhà mình có cầu thang, con sợ lỡ quên đóng cửa chặn. Mình cho cháu chơi trên chiếu, con lắp thêm cửa chặn bếp." Đưa cho ông bà một việc cụ thể thay cho chiếc xe, như chơi đi giữa hai người, thường được đón nhận hơn là chỉ cấm.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Xe tập đi không phải nguyên nhân của mọi lo lắng vận động. Dù bé có dùng xe hay không, mang các dấu hiệu sau tới bác sĩ nhi, tính tuổi hiệu chỉnh nếu bé sinh non:

  • Bé mất kỹ năng đã có như đã đứng, đã đi men, nay không còn làm được.
  • Khoảng 12 tháng chưa chịu lực lên chân khi được đỡ đứng, chưa vịn đứng.
  • Khoảng 18 tháng chưa tự đi được.
  • Bé luôn đi kiễng chân, cổ chân cứng, không đặt gót xuống được.
  • Bé từng bị ngã từ xe tập đi hay ngã cầu thang và sau đó nôn, li bì, khóc thét, quấy bất thường, không dùng một tay hoặc một chân: cần đưa đi cấp cứu ngay, không chờ.

Câu nên hỏi ở lần khám định kỳ: "Bé đang ở đâu trong các mốc vận động? Nhà nên làm gì thêm để bé tập đi an toàn?". Nếu bé đã dùng xe tập đi nhiều tháng, cứ nói thật với bác sĩ; thông tin này giúp bác sĩ hiểu dáng đi của bé chứ không phải để phán xét gia đình.

Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em của Bộ Y tế có phần ghi các mốc phát triển; mang sổ theo mỗi lần khám để bác sĩ ghi tiếp, và để bạn có một chỗ thống nhất lưu lại hành trình của bé.

Câu hỏi thường gặp

Bé mấy tháng thì được ngồi xe tập đi?

Các bác sĩ nhi khuyên không dùng loại xe tập đi có bánh xe ở bất kỳ tháng tuổi nào, vì xe không giúp bé đi sớm hơn và gắn với nhiều tai nạn. Thay vào đó, cho bé chơi trên sàn an toàn và dùng đồ đẩy khi bé đã tự đứng.

Xe tập đi có làm bé chậm biết đi không?

Xe tập đi không giúp bé đi sớm hơn và một số nghiên cứu được trích trong khuyến cáo nhi khoa ghi nhận trẻ dùng xe có thể đạt một số mốc muộn hơn. Lý do là xe giữ thăng bằng hộ bé, nên bé không tập được kỹ năng cần để tự đi.

Xe đẩy tập đi loại bé đứng sau đẩy có an toàn không?

Loại bé đứng sau và đẩy phù hợp hơn khi bé đã tự vịn đứng. Chọn loại nặng, đế rộng, có hãm hay bánh chậm để không lao đi, chỉ dùng trên mặt phẳng, xa cầu thang và bậc thềm, có người lớn ở gần.

Ghế nhún treo khung cửa có giúp bé khoẻ chân không?

Ghế nhún không giúp bé tập đi, vì bé treo trong yên và nhún bằng mũi chân. Nếu dùng, nên dùng ngắn, kiểm tra khung và móc chắc chắn, có người trông, và không thay thế thời gian bé chơi tự do trên sàn.

Nhà có cầu thang thì cần lưu ý gì khi bé tập đi?

Lắp cửa chặn chắc chắn ở cả đầu trên và chân cầu thang, loại bắt vít vào tường cho đầu trên. Kiểm tra cửa chặn luôn đóng. Dạy bé lên xuống cầu thang có người đi kèm thay vì cấm hoàn toàn khi bé lớn hơn.

Bé đã quen ngồi xe tập đi, bỏ xe thì bé khóc, phải làm sao?

Thay xe bằng một hoạt động hấp dẫn cùng lúc, như chơi đẩy ghế nhựa, chơi đi giữa hai người, hay ngồi ghế ăn nhìn bạn nấu ăn. Bé thường quen trong vài ngày, nhất là khi có người lớn chơi cùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138