GiaiDoan.comGiai Đoạn
Phát triển vận động: lẫy, bò, ngồi, đi

Trẻ mấy tháng biết lẫy: lật sấp, lật ngửa và cách chơi giúp con tự lật

Trẻ thường lẫy trong khoảng 4 đến 7 tháng, chiều nào trước cũng được. Cách chơi nằm sấp, an toàn khi bé bắt đầu lật và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

A Vietnamese mother kneels on a teal play mat in a sunny living room, shaking a rattle beside her baby rolling sideways, low angle, warm light

Phần lớn trẻ biết lẫy trong khoảng 4 đến 7 tháng tuổi; nhiều bé lật từ sấp sang ngửa trước, số khác lại lật từ ngửa sang sấp trước, cả hai đều bình thường. Bảng mốc phát triển do CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022 đặt mốc "lật từ sấp sang ngửa" ở 6 tháng, nghĩa là khoảng ba phần tư trẻ đã làm được ở tuổi này, phần còn lại làm được muộn hơn ít tuần mà vẫn khoẻ mạnh.

Lẫy không phải kỹ năng tự nhiên rơi xuống vào một ngày định trước. Nó là kết quả của nhiều tuần bé nằm sấp, ngóc đầu, chống khuỷu tay, xoay hông. Phần dưới đây giải thích chuỗi kỹ năng dẫn tới cái lẫy đầu tiên, cách chơi để bé có nhiều cơ hội tự lật, những chỗ cha mẹ hay lo thừa, và lúc nào thì nên hỏi bác sĩ nhi.

Chuỗi kỹ năng dẫn tới cái lẫy đầu tiên

Cái lẫy là bước cuối của một chuỗi. Nhìn chuỗi này, bạn biết con đang ở khâu nào thay vì chỉ đếm ngày. Các khoảng tháng dưới đây là khoảng thường gặp, không phải hạn chót; trẻ sinh non tính theo tuổi hiệu chỉnh (tuổi thật trừ số tuần sinh sớm).

KhâuBé làm gìKhoảng tuổi thường gặp
Ngóc đầu khi nằm sấpNhấc đầu lên vài giây rồi gục xuống, quay mặt sang bênKhoảng 1 đến 2 tháng
Chống khuỷu tayTì cẳng tay, đầu và ngực nhấc khỏi sàn, nhìn quanh lâu hơnKhoảng 3 đến 4 tháng
Nghiêng ngườiNằm ngửa với đồ chơi, vặn hông, nằm nghiêng được một lúcKhoảng 3 đến 5 tháng
Lật sấp sang ngửaĐang chống tay thì đổ người, lăn sang ngửa (lần đầu thường "lỡ")Khoảng 4 đến 6 tháng
Lật ngửa sang sấpCo chân, vặn hông, kéo vai qua; cần cơ bụng và cơ lưng phối hợpKhoảng 5 đến 7 tháng
Lật liên tục để di chuyểnLăn hai ba vòng để tới chỗ đồ chơiSau khi đã lật được cả hai chiều

Nhiều bé lật sấp sang ngửa đầu tiên gần như tình cờ: đầu nặng, tay chống lệch, cả người đổ sang bên. Lần lật thật sự có chủ ý thường đến sau vài ngày tới vài tuần. Đừng coi lần lỡ ấy là "đã biết lẫy" rồi lo khi hôm sau bé không làm lại; cũng đừng coi bé chưa lẫy là thiếu sót nếu các khâu trước vẫn tiến dần.

Nằm sấp chơi mỗi ngày: phần việc chính của cha mẹ

Bắt đầu ngắn, tăng dần. Từ những tuần đầu, khi bé thức và có người lớn ngồi cạnh, đặt bé nằm sấp vài phút mỗi lần, nhiều lần trong ngày. Khi bé quen, tổng thời gian tăng dần lên khoảng nửa giờ hoặc hơn mỗi ngày, chia nhỏ. Không cần đồng hồ; bé cáu là dừng, lúc khác thử lại.

Nằm sấp trên người bạn cũng tính. Bé ghét sàn thì bạn nằm ngả lưng, đặt bé sấp trên ngực mình. Bé ngóc đầu để nhìn mặt bạn, đó là đúng bài tập cần làm. Nằm sấp vắt ngang đùi bạn cũng được.

Cho bé thứ đáng để nhìn. Gương nhỏ không vỡ đặt trước mặt, khăn có hoa văn đen trắng ở tháng đầu, rồi đồ chơi màu sắc lắc kêu. Đặt lệch sang một bên một chút để bé phải xoay đầu, xoay vai.

Chọn lúc bé tỉnh táo, không no căng. Ngay sau bữa bú bé dễ trớ và khó chịu khi nằm sấp. Chờ một lúc, hoặc chọn sau khi bé thức dậy và đã thay tã.

Chỉ khi thức và có người trông. Nằm sấp để chơi là chuyện ban ngày, có người lớn bên cạnh. Ngủ thì luôn đặt nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, không gối, không chăn dày, không thú bông.

Trò chơi giúp con tự lật mà không "tập ép"

Cách chơi hiệu quả nhất là tạo lý do để bé muốn xoay người. Ví dụ bé Na, 4 tháng rưỡi, nằm ngửa trên tấm thảm phòng khách. Mẹ cầm một cái lục lạc lắc nhẹ ở ngang vai phải, hơi cao hơn tầm mắt bé. Na quay đầu, với tay, hông vặn theo. Mẹ đưa lục lạc lùi dần ra ngoài, xuống thấp hơn một chút. Lần thứ ba, Na nằm nghiêng hẳn được vài giây. Đó là buổi chơi đủ, không cần lật bằng được.

Trò thứ hai là "lăn trong khăn": trải khăn tắm to trên thảm, bé nằm ngửa giữa khăn, bạn nâng nhẹ một mép để bé nghiêng dần sang bên, rồi hạ xuống. Bé cảm được chuyển động xoay mà vẫn tự giữ đầu. Làm chậm, vài lần mỗi bên, dừng khi bé không thích.

Trò thứ ba dành cho bé đã nghiêng được: khi bé đang nằm nghiêng, bạn đặt tay nhẹ ở hông bé như một điểm tựa, để bé tự đẩy nốt phần còn lại. Bàn tay bạn chỉ giữ, không đẩy. Nhiều cha mẹ cầm chân bé bắt chéo qua người rồi lật hộ; làm vậy bé chỉ được "lăn", còn cơ bụng, cơ lưng, cơ cổ không phải làm việc gì. Mục tiêu là bé tự tìm ra cách, kể cả mất thêm vài tuần.

Những điều không cần làm và chỗ hay lo sai

Quanh chuyện lẫy có nhiều lời khuyên truyền miệng. Một số không giúp gì, một số làm cha mẹ lo không cần thiết:

  • Không cần so với con nhà hàng xóm. Hai bé cùng tháng có thể lẫy cách nhau hai tháng mà đều bình thường. So sánh chỉ thêm áp lực cho bạn, không thay đổi gì ở bé.
  • Không cần đeo đai, quấn chặt, hay đặt gối chèn để "tập". Chèn gối để giữ bé nghiêng khi ngủ là không an toàn. Bé tập trên sàn lúc thức là đủ.
  • Bé lẫy một chiều mãi chưa lật chiều kia thường không đáng lo trong vài tuần đầu, vì chiều ngửa sang sấp cần nhiều sức hơn. Đáng để ý hơn là bé luôn lật về đúng một phía và tay bên kia ít cử động.
  • Bé lẫy rồi "quên" vài tuần khi đang mải tập ngồi hay đang ốm. Nếu bé vẫn cử động hai tay hai chân đều, vẫn chơi, vẫn nhìn theo người, thường bé chỉ đang dồn sức sang việc khác. Nhưng mất hẳn kỹ năng kèm thay đổi khác là chuyện cần đi khám (xem mục cuối).
  • Bé nằm ngửa suốt trong nôi, ghế rung, địu sẽ ít cơ hội tập. Những thứ đó tiện, nhưng thời gian bé được nằm tự do trên sàn mới là lúc bé tập lật.

Một điều cần nói rõ: lẫy muộn trong khoảng dao động không làm bé chậm đi, chậm bò hay kém thông minh về sau. Mốc này nói về sức cơ và phối hợp ở thời điểm đó, không dự báo tương lai của trẻ.

An toàn khi bé bắt đầu lật

Ngày đầu tiên bé lật thường cũng là ngày đầu tiên bé có thể rơi khỏi giường. Nhiều tai nạn xảy ra đúng lúc người lớn quay đi lấy tã. Từ khi bé nghiêng được, mọi việc thay đồ, thay tã trên giường cao đều cần một tay luôn đặt trên người bé, hoặc chuyển xuống thảm dưới sàn. Không để bé một mình trên sofa, giường người lớn, bàn thay tã dù chỉ vài giây.

Về giấc ngủ, nguyên tắc vẫn là đặt bé nằm ngửa khi ngủ. Khi bé đã tự lật được cả hai chiều và tự lật lại được, các hướng dẫn ngủ an toàn phổ biến cho biết không cần thức dậy xoay bé về ngửa mỗi lần, nhưng giường vẫn phải phẳng, không gối, không chăn dày, không thú bông, không vật chèn. Nếu nhà bạn đang quấn chặt khi ngủ, nên ngừng quấn khi bé có dấu hiệu bắt đầu lật, vì bé bị quấn mà lật sấp thì không dùng tay chống lên được.

Trên sàn, dọn đồ nhỏ có thể nuốt (nắp chai, cúc áo, đồng xu), dây sạc, túi ni lông khỏi tầm bé lăn tới. Bé biết lăn liên tục sẽ đi xa hơn bạn tưởng.

Lẫy nối tiếp sang ngồi và bò như thế nào

Lẫy không đứng riêng. Những nhóm cơ bé dùng để lật, gồm cơ cổ, cơ vai, cơ bụng chéo và cơ lưng, cũng chính là nhóm cơ giữ thân khi bé ngồi và nâng người lên khi bé bò. Vì thế sau khi lật thành thạo, nhiều bé chuyển sang xoay vòng tròn khi nằm sấp, đẩy người lùi về sau, rồi chống thẳng tay, nhổm mông lên. Đó là các bước chuẩn bị cho ngồi và bò, dù nhìn ngoài trông như bé "chỉ loay hoay".

Trình tự này cũng không cứng nhắc. Có bé ngồi được trước khi lật ngửa sang sấp thành thạo, có bé lăn khắp nhà thay cho bò một thời gian dài. Bảng mốc CDC và AAP 2022 không còn ghi bò như một mốc bắt buộc, chính vì đường đi của mỗi trẻ khác nhau. Điều nên nhìn là bé có tiến lên theo thời gian hay không: tháng này làm được thứ mà tháng trước chưa làm, chứ không phải bé đã làm đúng thứ tự trong sách hay chưa.

Một cách tự kiểm đơn giản: mỗi tháng quay một đoạn video ngắn lúc bé chơi trên sàn, cùng góc, cùng chỗ. Đặt các đoạn cạnh nhau, bạn sẽ thấy rõ bé tiến thế nào, và có sẵn tư liệu nếu cần cho bác sĩ xem.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Mốc là khoảng, nhưng có vài dấu hiệu nên mang ra hỏi bác sĩ nhi ở lần khám định kỳ gần nhất, hoặc đi khám sớm hơn nếu dấu hiệu rõ:

  • Bé mất kỹ năng đã có: trước đã ngóc đầu, đã lật, nay không còn làm được trong nhiều ngày dù khoẻ, không ốm.
  • Khoảng 4 tháng mà khi nằm sấp bé chưa nhấc được đầu, hoặc khi được bế đứng thẳng đầu vẫn lắc lư, không giữ vững.
  • Khoảng 6 tháng tuổi hiệu chỉnh mà bé chưa lật được chiều nào và cũng chưa chống tay khi nằm sấp.
  • Người bé rất mềm như "búp bê vải", hoặc ngược lại rất cứng, tay chân duỗi thẳng đơ, khó gập khi bế.
  • Bé dùng một bên người nhiều hơn hẳn bên kia: một tay luôn nắm chặt, một bên không với đồ.
  • Bé không nhìn theo đồ vật, không phản ứng với tiếng động lớn, kèm theo chậm vận động.

Khi đi khám, ghi lại ngày bé làm được từng khâu trong bảng trên, quay vài đoạn video ngắn lúc bé nằm sấp và nằm ngửa chơi. Câu nên hỏi bác sĩ: "Với tuổi hiệu chỉnh của bé, sức cơ cổ và thân có trong khoảng mong đợi không? Nhà nên theo dõi thêm điều gì trong một tháng tới?". Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em của Bộ Y tế cũng có phần ghi mốc phát triển, mang theo để bác sĩ ghi chép cùng.

Câu hỏi thường gặp

Bé 3 tháng đã lẫy có phải là sớm quá không?

Không có gì đáng lo. Một số bé khoẻ cơ cổ và vai từ sớm, lần lật đầu thường là lật sấp sang ngửa do đầu đổ. Điều cần làm là tăng cảnh giác chống ngã khỏi giường và ghế ngay từ hôm đó.

Con 5 tháng chưa lẫy thì có chậm không?

Năm tháng vẫn nằm trong khoảng thường gặp. Bạn xem các khâu trước: bé có chống khuỷu tay khi nằm sấp, có nghiêng người với đồ chơi không. Nếu có, cứ tăng thời gian nằm sấp chơi và theo dõi tiếp; đến khoảng 6 tháng tuổi hiệu chỉnh vẫn chưa lật thì hỏi bác sĩ nhi.

Bé ghét nằm sấp, cứ đặt xuống là khóc thì phải làm sao?

Rút ngắn mỗi lần còn một hai phút, làm nhiều lần trong ngày, cho bé nằm sấp trên ngực bạn hoặc vắt ngang đùi, đặt gương hay mặt bạn ngay trước mắt bé. Phần lớn trẻ quen dần sau vài tuần khi cổ khoẻ hơn và nhìn được xa hơn.

Bé chỉ lật được một chiều có bình thường không?

Trong vài tuần đầu thì bình thường, vì lật từ ngửa sang sấp khó hơn. Điều đáng nói với bác sĩ là khi bé luôn lật về một phía duy nhất, đầu luôn nghiêng một bên, hoặc một tay ít cử động hơn tay kia.

Trẻ sinh non thì tính mốc lẫy thế nào?

Tính theo tuổi hiệu chỉnh, tức tuổi thật trừ đi số tuần bé sinh sớm so với 40 tuần. Một bé sinh sớm hai tháng, nay 7 tháng tuổi thật thì so mốc như bé 5 tháng. Bác sĩ thường dùng tuổi hiệu chỉnh tới khoảng hai tuổi.

Bé đã biết lật thì có cần thức đêm lật bé về nằm ngửa không?

Khi đặt ngủ vẫn luôn đặt nằm ngửa. Nếu bé đã tự lật cả hai chiều thành thạo, các hướng dẫn ngủ an toàn phổ biến cho biết không cần xoay lại mỗi lần, miễn giường phẳng, trống, không gối hay chăn dày. Hỏi thêm bác sĩ nhi nếu bé sinh non hay có bệnh nền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138