GiaiDoan.comGiai Đoạn
Phát triển vận động: lẫy, bò, ngồi, đi

Trẻ mấy tháng biết đi: bước đầu tiên, khoảng dao động và cách giúp con tự bước

Trẻ tự đi trong khoảng 8 đến gần 18 tháng theo WHO; mốc CDC là vài bước lúc 15 tháng. Dáng đi chập chững, cách giúp con bước và khi nào nên đi khám.

A Vietnamese toddler takes wobbly first steps on a park lawn between a mother and father crouching with open arms, both seen from behind, wide low angle, soft green tones

Trẻ khoẻ mạnh tự đi một mình trong khoảng rất rộng, từ khoảng 8 tháng đến khoảng 17 tháng rưỡi, theo cửa sổ đạt mốc của Nghiên cứu Tham chiếu Tăng trưởng Đa trung tâm của WHO; phần đông bước những bước tự lập quanh 12 tháng. Bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022 ghi ở mốc 15 tháng bé tự bước được vài bước, và ở mốc 18 tháng bé đi không cần bám.

Nghĩa là một bé 14 tháng chưa tự đi vẫn có thể hoàn toàn bình thường, trong khi bé nhà bên 10 tháng đã chạy lon ton cũng không có gì "giỏi hơn". Bài dưới đây giải thích từ vịn đứng tới đi vững gồm những bước nào, dáng đi chập chững trông ra sao, cha mẹ nên và không nên làm gì, và khi nào chuyện đi muộn cần mang tới bác sĩ nhi.

Từ đi có đỡ tới đi vững: bảng theo dõi

Thay vì đếm tháng, bạn đánh dấu bé đã qua khâu nào. Khoảng tuổi dưới đây là khoảng thường gặp, trẻ sinh non tính theo tuổi hiệu chỉnh:

KhâuBé làm gìKhoảng thường gặp
Đi có đỡBám tay người lớn hoặc đồ đạc, bước chân luân phiênCửa sổ WHO khoảng 5,9 đến 13,7 tháng
Bước đầu tiênBuông tay, bước hai ba bước giữa hai người hay giữa hai món đồThường vài tuần sau khi đứng một mình
Đi một mìnhĐi được khoảng năm bước trở lên, thân thẳng, không bámCửa sổ WHO khoảng 8,2 đến 17,6 tháng
Đi vững hơnTự đứng dậy từ sàn không cần vịn, dừng lại, quay hướngVài tháng sau khi đi một mình
Đi mang đồ, đi lùi, bắt đầu chạyVừa đi vừa ôm thú bông, kéo đồ chơi, chạy vấpThường từ khoảng 18 tháng đến 2 tuổi

Trong nghiên cứu của WHO, "đi một mình" được tính khi bé đi ít nhất năm bước liên tiếp, thân giữ thẳng, không bám vào người hay vật. Hai ba bước loạng choạng rồi ngồi phịch xuống là bước đầu tiên đáng nhớ, nhưng chưa phải mốc đi một mình. Điểm cần nhớ nữa: từ bước đầu tiên tới khi đi thành thạo có thể mất vài tuần đến vài tháng, và trong quãng ấy bé vẫn bò khi muốn đi nhanh.

Dáng đi chập chững trông như thế nào là bình thường

Trẻ mới biết đi trông chẳng giống người lớn đi chút nào, và điều đó hoàn toàn đúng với tuổi. Hai chân dang rộng hơn hông để có đế đứng vững. Hai tay giơ cao ngang vai hoặc cao hơn, như đang giữ thăng bằng trên dây. Bước ngắn, bàn chân đặt cả bàn xuống chứ chưa có động tác lăn từ gót tới mũi. Thân hơi đổ về trước, bé như đang "đuổi theo" trọng tâm của chính mình, nên dừng lại là khó và ngã là chuyện thường.

Bé ngã nhiều lần trong ngày, thường ngã ngồi về sau, hoặc chống tay về trước. Với mặt sàn mềm, không có cạnh cứng, những cú ngã ấy là một phần của việc học. Qua vài tháng, hai tay hạ dần xuống, khoảng cách hai chân hẹp lại, bước dài hơn, và bé bắt đầu biết vung tay theo nhịp bước.

Có ba điều về dáng đi mà cha mẹ hay hỏi: chân vòng kiềng, đi kiễng chân và bàn chân bẹt. Ở tuổi tập đi, cả ba thường là đặc điểm sinh lý sẽ thay đổi theo thời gian; bài riêng về dáng đi của trẻ mới biết đi trên trang này nói kỹ khi nào bình thường và khi nào nên khám.

Giúp con tự bước: việc nên làm

Cho bé nhiều thời gian trên sàn. Đi là kết quả của hàng nghìn lần kéo người lên, đi men, ngã ngồi. Bé càng được tự do trên sàn an toàn, càng nhiều lượt tập. Địu, xe đẩy, ghế ngồi lâu làm giảm số lượt tập.

Chơi "đi giữa hai người". Hai người lớn ngồi đối diện, cách nhau khoảng nửa mét, bé đứng vịn một người. Người kia gọi tên bé, chìa tay. Khi bé bước được, nới khoảng cách thêm một chút.

Đồ chơi đẩy chắc, có trọng lượng. Một chiếc ghế nhựa thấp hay thùng các-tông chất ít sách bên trong để bé đẩy đi trên sàn. Đồ đẩy phải đủ nặng để không lao đi quá nhanh, và chỉ dùng trên mặt phẳng, xa cầu thang.

Nắm một tay chứ không treo hai tay. Khi dắt bé, để bé nắm một ngón tay bạn ở ngang tầm vai bé. Treo hai tay bé lên cao làm bé dựa vào bạn thay vì tự giữ thăng bằng, và có thể làm đau khuỷu tay khi bé ngã.

Chân trần trong nhà. Bàn chân trần cảm nhận sàn tốt hơn, các ngón bám được. Giày cần khi ra ngoài để bảo vệ bàn chân; chọn loại mềm, đế mỏng có độ bám, vừa vặn, không cần cổ cao hay đế cứng.

Khen việc bé cố, không khen thành tích. Một câu "con tự đứng dậy được rồi" hay ánh mắt vui khi bé đứng lên sau cú ngã đủ để bé muốn thử tiếp. Không cần vỗ tay ầm ĩ hay quay video bắt bé "diễn lại".

Những thứ không cần, hoặc không nên

Có vài dụng cụ và cách làm phổ biến nhưng không giúp bé đi sớm hơn, thậm chí có hại:

  • Xe tập đi có bánh xe. Không giúp bé đi sớm hơn, lại gắn với nhiều tai nạn ngã cầu thang, với tới đồ nóng. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo không dùng. Bài riêng trên trang này giải thích chi tiết.
  • Đai đeo tập đi kéo từ phía sau. Người lớn giữ hộ thăng bằng, bé không phải tự giữ. Dùng ngắn khi ra đường thì tuỳ gia đình, nhưng không thay được việc bé tập trên sàn.
  • Giày đế cứng "chỉnh dáng chân". Với trẻ khoẻ mạnh không có chỉ định của bác sĩ, giày cứng chỉ làm bàn chân khó cử động.
  • Ép đi khi bé không muốn. Bé thận trọng sẽ đi khi bé thấy chắc. Ép đi dễ làm bé sợ, khóc, càng ngại thử.
  • So sánh với các bé cùng tháng. Khoảng dao động gần mười tháng theo WHO cho thấy so sánh giữa hai bé không nói lên điều gì về sức khoẻ của từng bé.

Cái nên làm thay cho những thứ trên chỉ gồm ba việc: sàn an toàn, thời gian tự do, và một người lớn ngồi gần để bé quay lại tìm khi cần.

Bé đi muộn: nhìn bức tranh chung trước khi lo

Bé Tôm 15 tháng, sinh sớm sáu tuần. Tôm đi men quanh phòng rất nhanh, đứng một mình được lâu, nhưng cứ buông tay là ngồi xuống bò. Bố mẹ Tôm lo vì bảng mốc ghi 15 tháng bé bước được vài bước. Tính theo tuổi hiệu chỉnh, Tôm mới khoảng 13 tháng rưỡi. Các khâu trước đều có, Tôm dùng hai chân đều, hiểu lời nói, chỉ tay đòi đồ, chơi ú oà. Với bức tranh ấy, bác sĩ nhi trong lần khám định kỳ khuyên tiếp tục theo dõi và hẹn kiểm tra lại.

Câu chuyện của Tôm cho thấy ba điều cần xem trước khi lo: tuổi hiệu chỉnh nếu bé sinh non, các khâu trước đó đã có chưa, và các mặt phát triển khác (hiểu lời, giao tiếp, chơi) có tiến đều không. Đi muộn đơn lẻ trong khi mọi mặt khác ổn thường chỉ là khác biệt về nhịp. Tính cách cũng góp phần: bé thận trọng hay chờ tới khi chắc mới buông tay, nhiều khi đi muộn nhưng đi vững ngay.

Ngược lại, khi đi muộn đi kèm người mềm, ít chịu lực lên chân, dùng lệch một bên, hoặc chậm cả ở lời nói và giao tiếp, thì không nên chờ: đó là lúc nên đi khám để bác sĩ đánh giá đầy đủ.

An toàn khi bé đã biết đi

Biết đi là bé với cao hơn, đi xa hơn và nhanh hơn cha mẹ tưởng. Những điểm nên rà lại khi bé bắt đầu tự đi:

  • Cầu thang: cửa chặn ở cả đầu trên và chân cầu thang, loại bắt vít chắc vào tường cho đầu trên. Dạy bé lên xuống cầu thang có người đi kèm, không để bé tự leo.
  • Bàn bếp, bếp ga, nồi nước: quay tay cầm nồi vào trong, không để bình nước nóng, phích, ấm siêu tốc ở mép bàn thấp.
  • Cửa ban công, cửa sổ: khoá chốt cao, không kê ghế, thùng gần lan can để bé leo.
  • Sân, lối đi ra đường: cổng luôn đóng; trẻ mới đi có thể ra tới đường chỉ trong vài giây người lớn quay đi.
  • Nước: xô, chậu, bể nước, bồn cầu. Đổ nước sau khi dùng, đậy nắp bể, đóng cửa nhà vệ sinh.
  • Đồ đạc có thể đổ: kệ tivi, tủ quần áo, giá sách — cố định vào tường.
  • Ngoài trời: sân chơi chung có nhiều bậc cao, xích đu, cầu trượt cho trẻ lớn. Cho bé chơi khu dành cho trẻ nhỏ và luôn có người lớn đứng sát.

Một nguyên tắc dễ nhớ: thứ gì bé với được khi kiễng chân và giơ tay hết cỡ thì coi như bé đã với được. Đi một vòng quanh nhà mỗi khi bé có kỹ năng mới (leo, kéo ghế, mở cửa) để rà lại.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Mang các dấu hiệu sau tới bác sĩ nhi, tính tuổi hiệu chỉnh nếu bé sinh non:

  • Bé mất kỹ năng đã có: đã đi, đã đứng, nay không còn làm được, hoặc đột nhiên đi khập khiễng, đau khi đứng.
  • Khoảng 12 tháng mà bé chưa vịn đứng, chưa chịu lực lên chân.
  • Khoảng 18 tháng mà bé chưa tự đi được. Cửa sổ đi một mình của WHO kết thúc trước mốc này, và nhiều hướng dẫn nhi khoa khuyên đi khám ở thời điểm đó.
  • Bé đã đi vài tháng mà vẫn luôn đi trên mũi chân, hoặc một chân kéo lê, hoặc ngã nhiều hơn hẳn so với lúc mới đi.
  • Dáng đi lệch rõ một bên, một chân ngắn hay yếu hơn.
  • Kèm theo chậm đi là bé ít hiểu lời, ít chỉ tay, ít nhìn theo, không phản ứng khi gọi tên.

Khi đi khám, mang theo Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em của Bộ Y tế, các mốc bạn đã ghi, và vài đoạn video bé di chuyển ở nhà. Câu nên hỏi: "Với tuổi hiệu chỉnh của bé, việc chưa đi đã cần khám thêm chưa, hay theo dõi tiếp và hẹn khi nào kiểm tra lại?".

Câu hỏi thường gặp

Bé 9 tháng đã biết đi có phải là quá sớm không?

Không. Cửa sổ đi một mình của WHO bắt đầu từ khoảng 8 tháng. Đi sớm chỉ có nghĩa là bạn cần làm nhà an toàn sớm: cầu thang, góc bàn, ổ điện, đồ nóng, cửa ban công.

Bé 14 tháng chưa tự đi có cần đi khám ngay không?

Nếu bé đã vịn đứng, đi men, chịu lực đều hai chân, và các mặt khác như hiểu lời, giao tiếp vẫn tiến, thì thường cứ theo dõi tiếp. Nhắc chuyện này ở lần khám định kỳ; đến khoảng 18 tháng chưa đi thì nên khám.

Có nên cho bé đi giày khi tập đi trong nhà không?

Trong nhà, chân trần trên sàn sạch, không trơn là tốt nhất vì bàn chân cảm nhận và bám sàn. Khi ra ngoài thì đi giày mềm, đế mỏng có độ bám, vừa chân, không cần đế cứng.

Bé mới đi mà ngã suốt ngày có sao không?

Ngã nhiều trong vài tháng đầu là bình thường, thường là ngã ngồi hay chống tay. Làm sàn mềm, bọc góc cứng là đủ. Nên hỏi bác sĩ nếu bé đã đi lâu mà ngã ngày càng nhiều, hoặc ngã kèm đau, khập khiễng.

Bé đi rồi nhưng vẫn thích bò có phải bé lười không?

Không phải lười. Với bé mới đi, bò vẫn nhanh và chắc hơn, nên khi vội bé quay lại bò. Khi đi vững, bé tự bỏ dần. Không cần cấm bò.

Dắt hai tay bé đi nhiều có giúp bé đi sớm hơn không?

Dắt hai tay cao làm bé dựa vào người lớn thay vì tự giữ thăng bằng, và có thể làm đau khuỷu tay. Tốt hơn là để bé nắm một ngón tay bạn ở tầm vai bé, hoặc chơi đi giữa hai người.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138