GiaiDoan.comGiai Đoạn
Phát triển vận động: lẫy, bò, ngồi, đi

Bé đi kiễng chân, chân vòng kiềng, bàn chân bẹt: dáng nào bình thường khi tập đi

Đi kiễng chân, chân vòng kiềng, bàn chân bẹt rất hay gặp ở trẻ 1 đến 3 tuổi và thường tự thay đổi. Cách quan sát ở nhà và khi nào nên hỏi bác sĩ.

Rear view of a Vietnamese toddler walking barefoot along a sunlit tiled hallway, grandmother following a few steps behind, camera at child knee height, pale morning light

Ở trẻ khoảng 1 đến 3 tuổi, đi kiễng chân từng lúc, chân hơi vòng kiềng và bàn chân trông bẹt đều là những dáng thường gặp, phần lớn thay đổi dần theo tuổi mà không cần can thiệp. Điều cần để ý là khi một dáng đi chỉ có ở một bên, nặng dần lên thay vì nhẹ đi, kéo dài quá độ tuổi thường gặp, hoặc đi kèm đau, khập khiễng.

Bài này không nhằm giúp cha mẹ tự chẩn đoán chân của con; chẩn đoán là việc của bác sĩ. Mục đích là giúp bạn biết dáng nào hay gặp ở tuổi tập đi, cách quan sát ở nhà cho có ích, những việc không cần làm, và dấu hiệu nào nên mang đi khám sớm.

Ba dáng đi hay gặp và cách nhìn theo tuổi

Bảng dưới tóm tắt cách các dáng này thường diễn tiến ở trẻ khoẻ mạnh. Các mốc là khoảng tham khảo chung; bác sĩ sẽ đánh giá theo từng trẻ:

DángTrông thế nàoThường gặp khi nàoDiễn tiến hay gặp
Chân vòng kiềngĐứng chụm mắt cá thì hai đầu gối cách xa nhauTừ sơ sinh tới khoảng 2 tuổiThẳng dần; có thể chuyển sang hơi chụm gối quanh 3–4 tuổi rồi thẳng hơn về sau
Chân hơi chữ XĐứng chụm gối thì hai mắt cá cách xaHay rõ nhất quanh 3–4 tuổiThường giảm dần trong những năm mẫu giáo và đầu tiểu học
Bàn chân trông bẹtKhông thấy vòm lòng bàn chân khi đứngHầu hết trẻ tập điVòm hình thành dần trong những năm đầu đời; nhiều trẻ thấy vòm khi nhón chân
Đi kiễng chân từng lúcĐi trên mũi chân, gót không chạm sànHay gặp ở trẻ mới biết điPhần lớn chuyển sang đặt cả bàn chân khi đi vững hơn
Đi chụm mũi chân vào trongHai mũi chân quay vào nhau khi điTuổi tập đi và mẫu giáoPhần lớn tự cải thiện khi lớn

Bàn chân trẻ nhỏ trông bẹt một phần vì có lớp đệm mỡ dày ở lòng bàn chân và dây chằng còn mềm. Cách tự kiểm đơn giản: cho bé đứng nhón trên mũi chân hoặc ngồi thả chân; nếu lúc ấy thấy vòm xuất hiện và bé không đau, đó thường là dạng mềm, hay gặp ở tuổi này.

Đi kiễng chân: khi nào là thói quen, khi nào nên khám

Nhiều bé mới biết đi thích đi trên mũi chân, nhất là khi hào hứng, chạy về phía bố mẹ, hay đi trên sàn lạnh. Trong vài tháng đầu sau khi biết đi, đây là chuyện thường. Có một số trẻ giữ thói quen đi kiễng chân lâu hơn mà khám không thấy nguyên nhân gì; bác sĩ thường gọi là đi kiễng chân không rõ nguyên nhân và theo dõi.

Ở nhà, bạn có thể quan sát ba điều. Thứ nhất, bé có đặt được cả bàn chân xuống khi đứng yên, khi ngồi xổm nhặt đồ hay không. Thứ hai, khi bé ngồi duỗi chân, bạn đẩy nhẹ bàn chân bé về phía cẳng chân, cổ chân có gập mềm mại hay cứng. Thứ ba, bé kiễng cả hai chân như nhau hay chỉ một chân.

Kiễng chân mà vẫn đặt gót được dễ dàng, cổ chân mềm, cả hai bên như nhau, bé không vụng hơn các mặt khác thì thường là thói quen. Ngược lại, luôn luôn kiễng, không đặt gót xuống được kể cả khi đứng yên, cổ chân cứng, chỉ một bên, hoặc trước đã đi cả bàn chân nay mới kiễng, hay kéo dài sau khoảng hai tuổi rưỡi đến ba tuổi, thì nên đưa bé đi khám. Đi kiễng chân kèm chậm nói, ít giao tiếp cũng là điều nên kể với bác sĩ, để bác sĩ nhìn tổng thể chứ không riêng đôi chân.

Vì sao dáng chân trẻ thay đổi nhiều như vậy

Trong bụng mẹ, thai nhi nằm co, hai chân gập và xoay vào trong suốt nhiều tháng. Khi sinh ra, xương, khớp và dây chằng còn giữ một phần dáng ấy, nên chân trẻ sơ sinh và trẻ mới đứng thường hơi cong ra ngoài. Khi bé bắt đầu đứng và đi, sức nặng cơ thể dồn lên chân mỗi ngày, xương dài ra, cơ khoẻ lên, các góc ở háng, gối, cổ chân thay đổi dần.

Đó là lý do vì sao cùng một em bé có thể đi từ chân vòng kiềng lúc hơn một tuổi sang hơi chữ X lúc ba bốn tuổi, rồi thẳng dần ở tuổi đi học. Nhiều bác sĩ gọi đây là quá trình sinh lý, tức thuộc về sự phát triển bình thường. Mỗi trẻ đi qua quá trình này với nhịp riêng, có bé gần như không thấy cong, có bé cong rõ rồi vẫn thẳng.

Cũng vì vậy, nhìn một lần duy nhất dễ đánh giá sai. Bác sĩ thường quan tâm tới hướng diễn tiến: dáng đang nhẹ đi hay nặng thêm, có cân đối hai bên không, bé có đau không, có ảnh hưởng tới việc chạy chơi không. Thông tin theo thời gian mà bạn ghi lại ở nhà vì thế rất có ích.

Cách quan sát dáng đi ở nhà cho có ích

Nhìn lướt khi bé chạy quanh nhà dễ thấy sai. Một buổi quan sát có hệ thống chỉ mất mười phút:

  1. Chọn lúc bé khoẻ, không mệt, không ốm. Mặc quần ngắn hoặc xắn ống quần lên trên gối, cho bé đi chân trần.
  2. Cho bé đứng thẳng, hai mắt cá chạm nhau, nhìn từ phía trước: khoảng cách giữa hai đầu gối là bao nhiêu ngón tay của bạn. Rồi cho hai gối chạm nhau, xem khoảng cách giữa hai mắt cá.
  3. Quay video bé đi từ phía trước tới, rồi từ phía sau đi ra, khoảng mười bước mỗi chiều, camera đặt ngang đầu gối bé.
  4. Quay thêm một đoạn từ bên cạnh để thấy gót có chạm sàn trước hay mũi chân chạm trước.
  5. Nhìn hai bên có giống nhau không: hai gối cong như nhau, hai bàn chân đặt như nhau, bé không nghiêng người về một bên.
  6. Lặp lại sau khoảng ba đến sáu tháng, cùng cách, cùng góc. So hai lần quay để thấy dáng đang nhẹ đi hay nặng thêm.

Những đoạn video này giúp bác sĩ nhiều hơn lời mô tả "hình như chân cháu cong". Chúng cũng giúp bạn yên tâm khi thấy dáng đi tiến triển theo hướng thông thường.

Nhà bé Cam, 26 tháng, ở Cần Thơ, làm đúng như vậy sau khi bà ngoại lo cháu chân cong. Đoạn quay lần đầu cho thấy hai gối cách nhau khoảng hai ngón tay, cân đối hai bên. Bốn tháng sau, khoảng cách chỉ còn chưa tới một ngón; bác sĩ nhi xem hai đoạn video và hẹn kiểm tra lại ở lần khám định kỳ năm sau.

Những việc không cần làm

Vì lo, nhiều gia đình làm những việc tốn công mà không có lợi cho trẻ khoẻ mạnh, có khi còn gây khó chịu:

  • Bó chân, nắn chân, quấn chặt chân cho "thẳng". Không giúp chân thẳng hơn và làm bé khó vận động.
  • Mua giày chỉnh hình, lót vòm khi không có chỉ định. Với bàn chân bẹt mềm, không đau, giày thường vừa chân là đủ; dụng cụ chỉnh hình là việc bác sĩ quyết định.
  • Cấm bé ngồi kiểu chữ W. Thỉnh thoảng gợi ý bé đổi tư thế là đủ, không cần quát hay kéo chân bé ra.
  • Tự tập "bài kéo giãn" theo mạng. Nếu bé cần bài tập, chuyên viên phục hồi chức năng sẽ hướng dẫn đúng cách và đúng mức.
  • Ép bé đi gót bằng cách la mắng. Bé đi kiễng chân không phải vì hư. Nhắc nhẹ trong trò chơi (đi như chú voi, giậm gót) vui hơn và không tạo căng thẳng.

Điều nên làm vẫn là cho bé vận động đa dạng: đi chân trần trên cỏ, cát, thảm; leo bậc thấp; ngồi xổm chơi; đạp xe ba bánh khi đủ tuổi. Đa dạng mặt đất và tư thế tốt cho bàn chân và cẳng chân hơn bất kỳ dụng cụ nào.

Trò chơi vận động tốt cho bàn chân và dáng đi

Đi như các con vật. Đi gót như chim cánh cụt, nhón chân như mèo rón rén, giậm chân như voi, bò như gấu. Bé được đổi kiểu đặt bàn chân trong một trò vui, không cảm thấy bị sửa.

Nhặt đồ bằng ngón chân. Rải vài chiếc khăn tay hoặc miếng vải nhỏ trên sàn, bé dùng ngón chân quắp lên bỏ vào rổ. Trò này dành cho bé lớn hơn khoảng hai tuổi rưỡi.

Đi trên đường kẻ băng dính. Dán một đường băng dính màu thẳng trên sàn, bé đi dọc theo. Sau đó đổi thành đường cong, đường zíc zắc.

Ngồi xổm chơi. Đặt đồ chơi dưới sàn để bé ngồi xổm cả bàn chân, gót chạm đất. Ngồi xổm lâu là cách kéo giãn tự nhiên cho bắp chân.

Đi trên mặt đất khác nhau. Cỏ, cát, thảm, chiếu, nệm hơi: mỗi mặt đòi bàn chân điều chỉnh một kiểu. Ở công viên hay sân chung, cho bé chân trần trên bãi cỏ sạch là một buổi tập tốt.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Đưa bé đi khám (bác sĩ nhi trước, bác sĩ sẽ chuyển chuyên khoa nếu cần) khi có một trong các dấu hiệu:

  • Bé mất kỹ năng đã có: trước đi vững, nay đi vụng hơn, ngã nhiều hơn, hoặc từ đi cả bàn chân chuyển sang luôn kiễng.
  • Dáng cong hay kiễng chỉ ở một bên, hoặc hai chân dài ngắn khác nhau.
  • Chân vòng kiềng nặng dần lên sau khoảng 2 tuổi thay vì nhẹ đi; chân chữ X rất rõ hoặc nặng dần sau khoảng 7 tuổi.
  • Bé đau chân, đau gối, khập khiễng, sưng khớp, hoặc không chịu đi.
  • Luôn đi kiễng chân, cổ chân cứng, không đặt gót xuống được kể cả khi đứng yên.
  • Bàn chân bẹt mà cứng, không thấy vòm cả khi nhón chân, hoặc kèm đau.
  • Bé thấp hơn rõ so với các lần đo trước, hoặc dáng đi bất thường kèm chậm ở các mặt khác.

Câu nên hỏi bác sĩ: "Dáng chân của bé có nằm trong diễn tiến thông thường theo tuổi không? Nếu theo dõi thì bao lâu kiểm tra lại, và dấu hiệu nào thì quay lại sớm?".

Câu hỏi thường gặp

Bé 18 tháng đi kiễng chân suốt có đáng lo không?

Nếu bé vẫn đặt được cả bàn chân khi đứng yên hay ngồi xổm, cổ chân mềm, hai bên như nhau thì thường là thói quen. Nếu bé không bao giờ đặt được gót xuống, cổ chân cứng, hoặc kiễng một bên, nên đưa bé đi khám.

Chân vòng kiềng của bé có cần bó hay nắn không?

Ở trẻ dưới khoảng 2 tuổi, chân hơi vòng ra ngoài là đặc điểm hay gặp và thường tự thẳng dần. Bó hay nắn không giúp gì. Chỉ cần khám khi cong một bên, nặng dần, hoặc kèm đau, khập khiễng.

Bé 2 tuổi chưa thấy vòm bàn chân có phải bàn chân bẹt bệnh lý không?

Không hẳn. Hầu hết trẻ tập đi có bàn chân trông bẹt do đệm mỡ và dây chằng còn mềm, vòm hình thành dần theo năm. Thử cho bé nhón chân; thấy vòm hiện ra và bé không đau thì thường là dạng mềm.

Có cần mua giày chỉnh hình cho bé đi chụm mũi chân không?

Với trẻ khoẻ mạnh, đi chụm mũi chân thường tự cải thiện khi lớn và giày chỉnh hình không được khuyên dùng nếu không có chỉ định của bác sĩ. Chọn giày vừa chân, đế mềm, cho bé vận động đa dạng.

Ngồi chữ W có làm chân bé cong không?

Ngồi chữ W rất phổ biến ở trẻ nhỏ. Thỉnh thoảng gợi ý bé ngồi xếp bằng hay duỗi chân là đủ. Nên kể với bác sĩ nếu bé gần như chỉ ngồi được kiểu này, không ngồi được tư thế khác, hoặc kèm vụng về rõ.

Nên đưa bé khám chân ở đâu?

Bắt đầu với bác sĩ nhi ở lần khám định kỳ hoặc khám riêng. Bác sĩ nhi sẽ khám tổng quát, khớp háng, bàn chân và phản xạ, rồi giới thiệu chuyên khoa chấn thương chỉnh hình nhi hay phục hồi chức năng nếu thấy cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138