GiaiDoan.comGiai Đoạn
Cảm xúc và hành vi theo giai đoạn

Trẻ đang ngủ ngoan bỗng thức đêm: thoái lui giấc ngủ lúc 8–10 tháng, 18 tháng, 2 tuổi

Trẻ đang ngủ ngon bỗng thức đêm, khóc đòi mẹ thường trùng với một mốc mới như bò, đứng, tập nói. Vì sao, kéo dài bao lâu và cách giúp con ngủ lại.

A Vietnamese father sits on the floor beside a wooden crib at dusk, one hand resting on the rail while a standing baby holds the bars, dim warm nightlight, rear view

Trẻ đang ngủ ngoan bỗng thức đêm nhiều, khóc đòi mẹ, khó vào giấc thường trùng với một bước phát triển mới: khoảng 8 đến 10 tháng khi con tập bò, vịn đứng và bắt đầu lo âu chia ly; quanh 18 tháng khi con muốn tự chủ; quanh 2 tuổi khi trí tưởng tượng và nỗi sợ mới xuất hiện. Phần lớn những đợt này qua trong vài tuần.

“Thoái lui giấc ngủ” là cách gọi quen thuộc của cha mẹ, không phải một chẩn đoán y khoa, và không phải trẻ nào cũng trải qua đủ các đợt. Đợt quanh 4 tháng tuổi có cơ chế riêng nên không bàn sâu ở đây. Bài này giải thích vì sao bước tiến phát triển làm xáo trộn giấc ngủ, việc nên làm ban ngày lẫn ban đêm để con ngủ lại, những thói quen nên tránh tạo ra trong lúc mệt mỏi, và dấu hiệu cho thấy thức đêm có thể do vấn đề sức khoẻ cần hỏi bác sĩ nhi.

Vì sao một bước tiến lại làm con ngủ kém đi

Khi trẻ học một kỹ năng mới, bộ não như được bật thêm nhiều công tắc. Một bé vừa biết vịn đứng sẽ tập đứng cả trong giấc ngủ chập chờn: con thức dậy giữa đêm, theo phản xạ bám thành cũi đứng lên, rồi không biết cách ngồi xuống và khóc. Một bé đang tập nói có thể bập bẹ, lẩm bẩm lúc nửa đêm. Kỹ năng mới hấp dẫn đến mức con khó tắt nó đi để ngủ.

Song song là các mốc cảm xúc. Quanh 8 đến 10 tháng, lo âu chia ly xuất hiện: con thức giấc bình thường giữa hai chu kỳ ngủ, không thấy mẹ, và lần này con biết mẹ đang ở đâu đó nhưng không ở đây. Quanh hai tuổi, con bắt đầu sợ bóng tối, sợ tiếng động lạ, mơ thấy những điều con mới tưởng tượng ra ban ngày.

Ngoài ra, các sự kiện bên ngoài thường trùng thời điểm: mọc răng, ốm vặt, chuyển nhà, đi lớp, có em, đổi người chăm. Vì vậy cùng một độ tuổi nhưng có bé ngủ xáo trộn rõ, có bé gần như không. Mức độ khác nhau là bình thường, cũng như mốc phát triển là một khoảng chứ không phải hạn chót; trẻ sinh non tính theo tuổi hiệu chỉnh.

Các đợt hay gặp và mốc đi kèm

Bảng dưới đây gom những đợt ngủ xáo trộn mà nhiều cha mẹ kể lại, cùng mốc phát triển thường đi kèm. Đây là khoảng tham khảo, không phải lịch cố định mà trẻ nào cũng đi qua.

Khoảng tuổiMốc đi kèmBiểu hiện về đêm hay thấy
Khoảng 8 đến 10 thángBò, vịn đứng, lo âu chia ly, hiểu vật vẫn còn khi bị cheĐứng trong cũi khóc, thức dậy tìm mẹ, khó ngủ lại nếu không có người
Quanh 12 thángĐi men, những bước đầu tiên, giấc ngày bắt đầu thay đổiChống ngủ trưa, thức sớm, đêm trằn trọc
Quanh 18 thángMuốn tự chủ, tuổi “không”, thường mọc răng hàmPhản đối giờ đi ngủ, khóc khi người lớn rời phòng
Quanh 2 tuổiTrí tưởng tượng, nói câu ngắn, có thể có em, đổi giườngGọi bố mẹ nhiều lần, sợ bóng tối, mơ và tỉnh dậy hoảng
Khoảng 3 tuổi trở điChơi giả vờ phong phú, nỗi sợ cụ thể hơnÁc mộng, đòi sang giường bố mẹ, mặc cả giờ ngủ

Thông thường mỗi đợt kéo dài vài tuần. Nếu xáo trộn kéo dài nhiều tuần mà không đỡ, hoặc kèm dấu hiệu sức khoẻ ở mục cuối bài, nên hỏi bác sĩ nhi thay vì chỉ chờ.

Chuyện bé Bơ 9 tháng đứng giữa đêm

Bé Bơ (tên giả định) ngủ khá ngon từ tháng thứ sáu. Đến chín tháng, Bơ học vịn thành cũi đứng lên, và từ đó đêm nào cũng hai ba lần bố mẹ thấy Bơ đứng bám thành cũi khóc. Bố bế ra ru, Bơ ngủ, đặt xuống một lúc lại đứng lên. Sau một tuần, cả nhà mệt rã rời và bắt đầu nghĩ Bơ “bị làm sao”.

Bác sĩ nhi khám định kỳ thấy Bơ khoẻ, gợi ý một điều đơn giản: ban ngày tập cho Bơ cách từ đứng ngồi xuống. Bố mẹ đặt đồ chơi dưới chân bàn uống nước, Bơ đứng vịn, muốn lấy đồ thì phải gập gối ngồi xuống. Lặp lại nhiều lần trong ngày như một trò chơi. Ban đêm khi Bơ đứng lên, bố không bế ra ngay mà nhẹ nhàng đỡ Bơ ngồi, đặt nằm, xoa lưng, nói nhỏ “đến giờ ngủ rồi”.

Khoảng mười ngày sau, Bơ biết tự ngồi xuống khi tỉnh giữa đêm, và phần lớn đêm tự ngủ lại sau vài phút lẩm bẩm. Điều giúp Bơ không phải một phương pháp đặc biệt, mà là kỹ năng mới được luyện đủ vào ban ngày nên không còn “đòi” được tập vào ban đêm.

Đợt quanh 2 tuổi: nỗi sợ mới và những lần gọi bố mẹ

Xáo trộn giấc ngủ quanh hai tuổi thường khác với đợt tám chín tháng. Con không còn đứng bám cũi khóc mà gọi “mẹ ơi” năm bảy lần, đòi uống nước, đòi đi vệ sinh, đòi thêm một câu chuyện. Một phần là con đang tập tự chủ và thử giới hạn, một phần là nỗi sợ thật: trí tưởng tượng vừa mở ra nên cái bóng trên tường có thể thành con quái vật.

Cách đáp tốt nhất là phân biệt hai thứ đó. Với nỗi sợ, nghe con kể, công nhận (“con sợ cái bóng kia à”), cùng con bật đèn xem cái bóng là chiếc áo treo, rồi tắt đèn và ngồi một lúc. Không chế giễu “có gì mà sợ”, cũng không đóng vai “đuổi quái vật” quá nhiệt tình đến mức con tin có quái vật thật.

Với những lần gọi để kéo dài giờ ngủ, gộp các nhu cầu vào trước khi tắt đèn: uống nước, đi vệ sinh, chọn sách, ôm gấu. Sau đó đáp lại ngắn, giọng đều, mỗi lần giống nhau: “Đến giờ ngủ rồi, mẹ ở phòng bên.” Con sẽ thử vài đêm, rồi thường thôi khi thấy câu trả lời không đổi.

Ban ngày làm gì để ban đêm dễ hơn

Nhiều xáo trộn về đêm được giải quyết một phần vào ban ngày. Vài việc cha mẹ có thể làm:

  • Cho con nhiều thời gian tập kỹ năng mới ban ngày trên sàn an toàn: bò, vịn đứng, ngồi xuống, đi men quanh ghế.
  • Tập ngồi xuống từ tư thế đứng như một trò chơi, nhất là với trẻ đang tập đứng.
  • Chơi ú oà, trốn tìm, tạm biệt ngắn trong nhà để con tập chuyện “mẹ đi rồi mẹ về”, giúp đỡ lo âu chia ly lúc nửa đêm.
  • Cho con ra ngoài trời, nhận ánh sáng tự nhiên ban ngày và vận động đủ.
  • Với trẻ hai tuổi trở lên, nói chuyện về nỗi sợ ban ngày: đọc sách tranh về bóng tối, chơi đèn pin trong phòng có người lớn, để con thấy căn phòng ban đêm vẫn là căn phòng quen.
  • Tránh những hoạt động quá kích thích hoặc màn hình sát giờ ngủ; với trẻ nhỏ, khuyến nghị chung vốn đã khuyên hạn chế màn hình.

Không cần làm hết. Chọn hai ba việc hợp tuổi và mốc con đang tập, duy trì đều đặn vài tuần là đủ để thấy khác biệt.

Ban đêm: giữ nếp, đáp lại vừa đủ

Không bàn ở đây lịch ngủ chi tiết theo giờ, chỉ bàn cách giữ một nếp quen để con dễ trở lại giấc ngủ trong lúc đang có thay đổi.

  1. Giữ trình tự trước khi ngủ như cũ, ngắn và giống nhau mỗi tối: tắm hoặc lau người, mặc đồ ngủ, đọc sách, hát một bài, tắt đèn.
  2. Khi con thức, chờ một chút xem con có tự lẩm bẩm rồi ngủ lại không, trừ khi con khóc hoảng hoặc có vẻ đau, ốm.
  3. Nếu cần vào, dùng mức hỗ trợ ít nhất có tác dụng: giọng nói, đặt tay lên lưng, rồi mới đến bế.
  4. Giữ phòng tối, yên, giọng nói thấp; không bật đèn sáng hay bắt đầu chơi.
  5. Với trẻ hai tuổi trở lên sợ bóng tối, một đèn ngủ ánh vàng mờ và một món đồ thân quen có thể giúp; trẻ dưới một tuổi thì giữ cũi trống, không gối, chăn dày hay thú bông theo khuyến cáo ngủ an toàn chung.
  6. Thống nhất giữa bố và mẹ cách đáp lại, để con không phải thử mỗi người một kiểu.

Trong đợt xáo trộn, đôi khi con cần được dỗ nhiều hơn bình thường, và điều đó không sao. Khi con đã quen kỹ năng mới, giảm dần mức hỗ trợ về như trước.

Những chỗ dễ trượt khi cả nhà đang mệt

Thêm một thói quen mới chỉ để qua đêm. Bế đi rong, cho xem điện thoại, chở xe máy vòng quanh cho ngủ có thể có tác dụng tức thì, nhưng con dễ đòi lại mỗi đêm sau khi đợt xáo trộn đã qua.

Thay đổi nhiều thứ cùng lúc. Đúng lúc con ngủ kém mà chuyển phòng, cai bú đêm, bỏ giấc trưa, đổi người ru, con sẽ khó biết điều gì là cố định. Mỗi lần chỉ đổi một thứ.

Coi con là “hư” hoặc “làm nũng”. Con thức vì não và cơ thể đang thay đổi. Mắng hay doạ lúc nửa đêm làm con sợ, càng khó ngủ lại.

Đổ hết cho “thoái lui” mà bỏ qua thay đổi trong nhà. Đôi khi con thức đêm vì phòng quá nóng, tiếng ồn mới từ nhà bên, giờ ăn tối lệch, hay một ngày quá nhiều hoạt động. Nhìn lại môi trường ngủ trước khi kết luận.

Không chăm giấc ngủ của người lớn. Cha mẹ thiếu ngủ nhiều tuần dễ cáu và khó kiên nhẫn. Chia ca đêm, ngủ bù khi có thể, nhờ người thân giúp vài đêm cũng là một phần chăm con.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Thức đêm theo mốc phát triển thường tự qua. Nên đưa con đi khám hoặc hỏi bác sĩ nhi khi thức đêm đi kèm:

  • Sốt, kéo tai, quấy khóc như đau, nôn, tiêu chảy, phát ban.
  • Ngáy to thường xuyên, thở khó, ngừng thở từng lúc hay thở hắt ra khi ngủ.
  • Ngủ kém kéo dài nhiều tuần không cải thiện, ban ngày con mệt lả, kém tỉnh táo.
  • Con mất kỹ năng đã có, như không còn bập bẹ, không còn đứng vịn, không còn tương tác như trước.
  • Con hoảng sợ dữ dội về đêm, la hét không nhận ra cha mẹ nhiều lần mỗi tuần, hoặc có những cử động bất thường lặp lại khi ngủ.

Trước khi đi khám, ghi lại khoảng một tuần: con thức mấy lần, giờ nào, làm gì thì ngủ lại, ban ngày ra sao. Mang theo Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em để bác sĩ đối chiếu với các mốc khác. Một câu nên hỏi: “Con đang ở mốc nào, có điều gì về sức khoẻ có thể làm con thức đêm không?”.

Câu hỏi thường gặp

Thoái lui giấc ngủ kéo dài bao lâu?

Phần lớn các đợt kéo dài vài tuần rồi tự dịu khi con đã quen kỹ năng hoặc thay đổi mới. Nếu sau nhiều tuần không cải thiện, hoặc kèm sốt, đau, ngáy to, nên đưa con đi khám.

Có phải trẻ nào cũng thoái lui giấc ngủ lúc 8 đến 10 tháng?

Không. Đây là đợt nhiều cha mẹ kể lại vì trùng với bò, vịn đứng và lo âu chia ly, nhưng có bé gần như không bị ảnh hưởng. Mức độ khác nhau là bình thường.

Con đứng trong cũi khóc giữa đêm thì làm sao?

Ban ngày tập cho con cách từ đứng ngồi xuống như một trò chơi. Ban đêm nhẹ nhàng đỡ con ngồi rồi nằm, giữ giọng thấp, phòng tối. Khi con biết tự ngồi xuống, phần lớn các lần thức sẽ ngắn lại.

Có nên cho con sang ngủ giường bố mẹ trong đợt thức đêm?

Đây là lựa chọn của mỗi gia đình. Với trẻ nhỏ trong năm đầu, khuyến cáo ngủ an toàn chung khuyên ngủ cùng phòng với cha mẹ nhưng nằm trên chỗ ngủ riêng, ít nhất trong những tháng đầu. Với trẻ lớn hơn, chọn một cách và giữ nhất quán thay vì đổi theo từng đêm.

Mọc răng có làm con thức đêm không?

Mọc răng có thể làm con khó chịu vài ngày quanh lúc răng nhú. Nếu thức đêm kéo dài nhiều tuần, kèm sốt hay tiêu chảy, đừng mặc định là do mọc răng mà nên đưa con đi khám.

Trẻ 2 tuổi sợ bóng tối có cần bật đèn sáng cả đêm không?

Không cần đèn sáng. Một đèn ngủ ánh vàng mờ, một món đồ thân quen và nếp đi ngủ ổn định thường đủ. Ban ngày chơi đèn pin, đọc sách tranh về bóng tối giúp con bớt sợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138