GiaiDoan.comGiai Đoạn
Ngôn ngữ và giao tiếp

Vốn từ của trẻ theo tuổi: 18 tháng, 2 tuổi, 3 tuổi nói bao nhiêu từ là đủ

Vốn từ của trẻ dao động rất rộng: 18 tháng vài từ đến vài chục từ, khoảng 30 tháng chừng 50 từ trở lên. Cách đếm theo nhóm từ và cách làm giàu vốn từ ở nhà.

Grandfather and toddler crouching together on a park lawn, the child holding up a fallen leaf toward him, both seen from the side with faces blurred, bright overcast daylight

Vốn từ của trẻ nhỏ dao động rất rộng: lúc 18 tháng, có bé nói vài từ, có bé nói vài chục; theo bảng mốc CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ năm 2022, khoảng 30 tháng phần lớn trẻ nói được chừng 50 từ, và từ đó vốn từ tăng nhanh tới mức cha mẹ không đếm xuể. Con số chính xác ít quan trọng hơn hai câu hỏi: vốn từ của con có đang tăng đều không, và con có đủ loại từ để ghép câu không.

Nhiều cha mẹ hỏi “2 tuổi phải nói được bao nhiêu từ”. Câu trả lời trung thực là không có con số chuẩn cho mọi trẻ; các nguồn đáng tin chỉ đưa ra mốc tối thiểu mà đa số trẻ đạt, cộng với khoảng dao động rộng. Bài này giúp bạn đếm vốn từ của con theo nhóm thay vì đếm mù, nhận ra khi nào vốn từ “tăng vọt”, làm giàu từ ngữ qua việc nhà, và biết khi nào nên hỏi bác sĩ nhi.

Mốc vốn từ theo tuổi và khoảng dao động

Bảng dưới không phải thang chấm điểm. Cột thứ hai là mốc mà khoảng 75% trẻ đạt theo bảng CDC/AAP 2022; cột thứ ba mô tả bức tranh hay gặp ở trẻ đang phát triển bình thường. Trẻ sinh non đối chiếu theo tuổi hiệu chỉnh.

TuổiMốc tham khảoBức tranh hay gặp
12 thángGọi người chăm bằng “ba”, “mẹ” hay một tên riêngMột vài từ, nhiều cử chỉ, hiểu nhiều hơn nói
15 thángCố nói một hai từ khác ngoài “ba”, “mẹ”Từ ít, có thể tăng chậm trong vài tháng
18 thángCố nói ba từ trở lên ngoài “ba”, “mẹ”Từ vài từ đến vài chục từ, chủ yếu tên người, vật, con vật
24 thángNói ít nhất hai từ ghép với nhauVốn từ thường tăng nhanh, thêm từ mới gần như mỗi ngày ở nhiều bé
30 thángNói khoảng 50 từ, có câu chứa từ chỉ hành độngNhiều bé vượt xa mốc này, cha mẹ không còn đếm được
3 tuổiTrò chuyện qua lại, hỏi “ai, cái gì, ở đâu, tại sao”Vốn từ đủ để kể việc, diễn tả cảm xúc đơn giản

Chú ý: nhiều tài liệu trước đây thường nêu con số “50 từ” gắn với tuổi lên hai. Bảng cập nhật năm 2022 đặt mốc khoảng 50 từ ở 30 tháng, vì các mốc mới được chọn theo điều mà đa số trẻ đã làm được; khi trẻ chưa đạt, đó là tín hiệu rõ ràng hơn để đi khám. Vì vậy nếu bạn đọc các con số khác nhau ở nhiều nơi, đó là lý do.

Đếm vốn từ theo nhóm thay vì đếm mù

Đếm “con biết bao nhiêu từ” theo trí nhớ thường ra con số thấp hơn thực tế. Cách nhanh hơn là đi qua từng nhóm và đánh dấu từ con tự nói ít nhất hai lần. Mất khoảng mười lăm phút, ông bà và người trông trẻ cùng góp ý.

  • Người: ba, mẹ, bà, ông, anh, chị, tên con, tên bạn ở lớp, cô.
  • Con vật và tiếng kêu: mèo, chó, gà, cá, chim; “meo”, “gâu”, “ò ó o” nếu bé dùng có chủ ý.
  • Đồ ăn uống: cơm, nước, sữa, bánh, chuối, cháo, kẹo.
  • Đồ vật quen: bóng, xe, giày, mũ, thìa, cốc, quạt, đèn, cửa.
  • Bộ phận cơ thể: mắt, mũi, tay, chân, tóc, rốn.
  • Từ chỉ hoạt động: đi, ăn, ngủ, mở, ngồi, nhảy, tắm, ôm.
  • Từ “bản lề” và xã giao: nữa, hết, đâu, không, đây, của con, ạ, chào, bai bai.
  • Tính chất và vị trí: nóng, to, bé, bẩn, đẹp, trên, dưới, trong.

Đọc kết quả: nếu con có nhiều tên đồ vật nhưng nhóm hoạt động và nhóm “bản lề” gần như trống, việc ghép câu sẽ chậm lại. Lúc đó bạn ưu tiên đưa những từ ấy vào lời nói hằng ngày. Nếu các nhóm đều có một ít, vốn từ đang cân đối; chỉ cần tiếp tục trò chuyện.

Giai đoạn vốn từ tăng vọt: trông như thế nào

Ở nhiều trẻ, vốn từ tăng chậm trong vài tháng đầu (một hai từ mới mỗi tuần), rồi đến một lúc, thường giữa 18 tháng và 2 tuổi, bé bỗng học từ mới rất nhanh. Bạn nhận ra khi bé chỉ vào mọi thứ và hỏi “này?”, “cái gì?”, nhắc lại từ mới ngay sau khi nghe một hai lần, và dùng lại ngày hôm sau. Có bé như vậy rõ ràng, có bé tăng đều không có cú nhảy nào; cả hai kiểu đều bình thường.

Trong giai đoạn này, việc của bạn đơn giản: gọi tên mọi thứ bé quan tâm, đúng lúc bé đang nhìn. Bé Mít 20 tháng ngồi trên xe máy ở ngã tư, chỉ vào xe tải. Mẹ nói “xe tải, xe tải to quá, xe tải chở cát”. Ba câu, nhắc từ “xe tải” ba lần, đúng lúc mắt bé đang dán vào nó. Hiệu quả hơn nhiều so với ngồi xem thẻ hình ở nhà.

Có một hiện tượng làm cha mẹ lo: bé đang học từ mới rất nhanh thì có lúc chững lại vài tuần, nhất là khi đang tập leo cầu thang, chạy, hay có biến động như có em, đổi người trông. Nếu sau đó bé tiếp tục nói, không mất từ cũ, thì đó là nhịp bình thường. Mất từ cũ thì khác, cần đi khám.

Làm giàu vốn từ qua việc nhà: năm cách cụ thể

Nói về điều đang làm, như tường thuật. Khi nấu cơm: “mẹ vo gạo, nước đục quá, đổ nước đi”. Bé nghe từ gắn ngay với hành động trước mắt. Không cần nói liên tục; mỗi việc vài câu là đủ.

Dùng từ cụ thể thay vì từ chung. Thay “cái này”, “cái kia” bằng “cái thìa”, “cái chảo”. Thay “con chim” bằng “con chim sẻ” khi bé đã quen “chim”. Từ cụ thể giúp vốn từ tăng theo chiều sâu.

Lặp lại từ mới nhiều lần trong ngày. Bé cần nghe một từ nhiều lần ở nhiều hoàn cảnh mới dùng được. Từ “ướt” nghe lúc tắm, lúc mưa, lúc làm đổ nước sẽ ở lại lâu hơn nghe một lần.

Đi dạo chậm và gọi tên. Một vòng ngõ hay sân chung cư buổi chiều có lá, đá, cây, mèo, xe, cổng, cầu thang. Đi chậm theo tốc độ của bé, dừng ở nơi bé dừng.

Đọc sách tranh và nói về tranh. Không cần đọc đúng chữ trong sách; chỉ vào hình, gọi tên, hỏi “con gì đây?”, chờ bé chỉ hoặc nói. Một cuốn đọc đi đọc lại cả tháng là chuyện tốt, vì bé gặp lại cùng từ nhiều lần.

Những so sánh nên bỏ

Mạng xã hội hay có những đoạn video bé 18 tháng đọc tên hàng chục con vật, kể tên màu, đếm số. Những đoạn đó là thật, nhưng chúng là phần đuôi của một khoảng dao động rất rộng, được chọn lọc vì đáng xem. Đặt con mình cạnh chúng giống như so chiều cao của con với cầu thủ bóng rổ.

So với anh chị em hay con của người quen cũng ít có ích hơn ta tưởng. Mỗi gia đình nói chuyện với con theo cách khác nhau, mỗi bé có tính khí khác nhau: có bé thích nói, có bé thích quan sát rồi mới nói khi đã chắc. Điều nên so là con của tháng này với con của hai ba tháng trước: danh sách từ có dài thêm không, con có thêm loại từ mới không, con có ghép được nhiều hơn không.

Nếu ông bà hay hàng xóm bình luận “sao nó chưa nói”, bạn không cần tranh luận. Bạn có cách theo dõi của mình: danh sách theo nhóm ở trên và lịch khám với bác sĩ. Ngược lại, nếu ai đó bảo “cứ để đấy, lớn tự nói” trong khi con đã qua mốc mà chưa đạt, lời đó cũng không nên làm bạn hoãn lịch khám.

Sau 2 tuổi: từ chỉ cảm xúc, màu sắc và thời gian

Khi vốn từ đã có nền là tên người, vật, hoạt động, bé bắt đầu học những từ khó hơn vì không chỉ tay vào được. Từ chỉ cảm xúc như vui, buồn, sợ, giận, mệt thường đến quanh tuổi lên hai, lên ba nếu người lớn gọi tên cảm xúc cho bé thường xuyên: “con đang giận vì bạn lấy xe à”, “bà đi về con buồn nhỉ”. Bé có từ để nói cảm xúc thì ít phải dùng hành động như ném đồ hay cắn để thể hiện.

Màu sắc là nhóm cha mẹ hay sốt ruột. Nhiều bé biết chỉ đúng màu khi được hỏi trước khi tự gọi tên được, và gọi lẫn màu tới tuổi lên ba là chuyện thường. Gọi màu trong sinh hoạt (“áo đỏ hay áo xanh?”) có ích hơn ngồi luyện bảng màu.

Từ chỉ thời gian như hôm qua, ngày mai, lát nữa đến muộn nhất, vì bé nhỏ sống trong hiện tại. Bạn dùng những mốc bé cảm được: “ăn cơm xong rồi đi chơi”, “ngủ dậy thì bà đến”. Từ chỉ vị trí như trên, dưới, trong, ngoài, sau học được qua trò giấu đồ: “gấu ở dưới gối”. Không cần dạy riêng; chỉ cần dùng chúng có chủ đích trong lời nói hằng ngày.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Vốn từ chỉ là một phần. Bác sĩ sẽ nhìn cả mức hiểu, cử chỉ, cách bé chơi và giao tiếp. Các dấu hiệu sau là lý do đi khám sớm, không phải chẩn đoán.

  • Mất từ đã có, hoặc mất cử chỉ, mất giao tiếp bằng mắt, ở bất kỳ tuổi nào.
  • Khoảng 18 tháng chưa có ba từ nào ngoài “ba”, “mẹ”.
  • Khoảng 2 tuổi chưa ghép được hai từ, vốn từ gần như không tăng trong vài tháng liền.
  • Khoảng 30 tháng vốn từ còn ít xa so với mốc khoảng 50 từ, hoặc chưa có từ chỉ hành động.
  • Bé hiểu ít lời nói đơn giản khi không có cử chỉ kèm theo.
  • Bé có vẻ nghe kém hoặc hay viêm tai.

Mang danh sách từ theo nhóm đến buổi khám. Câu nên hỏi: “Vốn từ và mức hiểu của con so với tuổi thế nào?”, “Có cần kiểm tra thính lực không?”, “Nếu theo dõi thêm thì bao lâu khám lại?”. Nếu con đi nhà trẻ, hỏi thêm cô giáo xem ở lớp con dùng những từ nào, vì nhiều bé nói ở lớp khác hẳn ở nhà.

Câu hỏi thường gặp

Bé 2 tuổi nói được khoảng 20 từ có phải là chậm không?

Theo bảng CDC và AAP 2022, mốc khoảng 50 từ được đặt ở 30 tháng, còn ở 24 tháng mốc là ghép được hai từ. Bé 2 tuổi có 20 từ, đang tăng đều và hiểu tốt thì cần theo dõi sát hơn; nếu chưa ghép từ nào, hãy hỏi bác sĩ nhi.

Tiếng kêu con vật có được tính vào vốn từ không?

Có, nếu bé dùng nhất quán và có chủ ý, ví dụ nói “meo” mỗi khi thấy mèo hay tranh mèo. Với trẻ nhỏ, tiếng kêu con vật thường là những từ đầu tiên, và là bước đệm tốt để học tên con vật sau đó.

Có nên dùng thẻ hình để dạy từ cho bé không?

Thẻ hình không có hại nếu dùng như trò chơi ngắn, nhưng trẻ nhỏ học từ tốt nhất khi từ gắn với vật thật, việc thật và người đang nói chuyện với mình. Một chuyến đi dạo hay một bữa ăn có trò chuyện thường dạy nhiều từ hơn một chồng thẻ.

Bé biết nhiều tên đồ vật nhưng ít động từ, nên làm gì?

Hãy đưa từ chỉ hoạt động vào lời nói hằng ngày đúng lúc bé đang làm việc đó: “nhảy, con nhảy”, “mở, mở cửa”, “rót, rót nước”. Động từ và các từ như “nữa”, “hết”, “đâu” giúp bé chuyển từ nói từng từ sang ghép câu.

Ở nhà có hai thứ tiếng thì đếm vốn từ thế nào?

Với trẻ nói hai thứ tiếng, cộng vốn từ của cả hai ngôn ngữ, mỗi khái niệm chỉ cần có ở một trong hai thứ tiếng là tính. Vốn từ riêng của từng thứ tiếng có thể nhỏ hơn bé chỉ nói một thứ tiếng, điều đó không có nghĩa bé chậm.

Vốn từ của con tăng chậm lại vài tuần có đáng lo không?

Vốn từ thường tăng không đều. Bé hay chững lại khi đang tập một kỹ năng vận động mới, khi ốm hay có thay đổi trong nhà. Nếu bé không mất từ cũ và sau đó tiếp tục nói thêm, đó là bình thường. Mất từ cũ thì nên đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138