GiaiDoan.comGiai Đoạn
Phát triển vận động: lẫy, bò, ngồi, đi

Trẻ mấy tháng biết bò: các kiểu bò, bé bỏ qua bò và khi nào cần đi khám

Trẻ bò bằng tay và gối trong khoảng 5 đến 13 tháng theo WHO; có bé trườn, lết mông hoặc bỏ qua bò. Cách chơi, an toàn trong nhà và dấu hiệu nên khám.

A Vietnamese baby crawls on hands and knees across a tiled kitchen floor toward a father seen from behind holding a tin cup, eye-level camera, cool morning light

Trẻ khoẻ mạnh thường bò bằng tay và gối trong khoảng từ hơn 5 tháng đến khoảng 13 tháng rưỡi, theo cửa sổ đạt mốc của Nghiên cứu Tham chiếu Tăng trưởng Đa trung tâm của WHO; một phần nhỏ trẻ không bò kiểu này mà vẫn phát triển bình thường. Chính vì vậy, bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022 không đưa bò vào danh sách mốc cần theo dõi.

Điều đáng quan tâm không phải bé bò kiểu gì hay có bò hay không, mà là bé có tìm được cách tự di chuyển và có dùng đều hai bên người hay không. Bài này mô tả các kiểu bò hay gặp, trò chơi tạo cớ cho bé di chuyển, cách làm nhà an toàn khi bé bắt đầu đi khắp nơi bằng bốn chân, và các dấu hiệu nên mang tới bác sĩ nhi.

Các kiểu bò hay gặp và ý nghĩa

Trẻ rất sáng tạo trong việc tìm đường tới món đồ mình muốn. Bảng dưới gom các kiểu di chuyển trước khi đi mà cha mẹ hay kể khi đi khám:

KiểuTrông thế nàoCách nhìn
Bò trườnBụng sát sàn, kéo người bằng hai cẳng tay, chân đạpThường là bước trước bò bằng tay và gối; nhiều bé dùng kiểu này cả tháng
Bò lùiChống tay đẩy, người trôi về sau thay vì về trướcRất hay gặp ở tuần đầu: tay khoẻ hơn chân. Bé sẽ tự tìm ra chiều tiến
Bò bằng tay và gốiBụng nhấc khỏi sàn, tay chân bên này phối hợp chéo với bên kiaMốc mà WHO theo dõi
Bò gấuTay và bàn chân chạm sàn, gối duỗi, mông chổng lênThường gặp ở bé sắp đứng; có bé bò kiểu này trên sàn cứng vì đau gối
Lết môngNgồi, dùng tay và một chân đẩy người trượt điCó bé dùng lâu dài; nhiều bé lết mông đi muộn hơn một chút
LănLật liên tục để tới chỗ muốn đếnCách di chuyển sớm, hay gặp trước khi bò

Nếu bé di chuyển bằng một kiểu mà hai bên người dùng đều nhau, tiến bộ dần theo tuần, bé đang ổn. Kiểu bò chỉ đáng chú ý khi bé luôn kéo lê một chân, chỉ dùng một tay, hoặc kiểu di chuyển không đổi gì trong thời gian dài kèm các dấu hiệu khác.

Bé bỏ qua bò mà đi luôn có sao không

Câu hỏi "bé không bò thì sau này có kém gì không" xuất hiện rất thường xuyên. Câu trả lời ngắn: với trẻ khoẻ mạnh, các kỹ năng khác vẫn tiến đều, chuyện không bò bằng tay và gối không bị xem là dấu hiệu bệnh. Trong nghiên cứu của WHO, phần lớn trẻ có bò, nhưng có một tỷ lệ nhỏ trẻ đi thẳng từ ngồi sang vịn đứng và đi. Bảng mốc CDC và AAP 2022 bỏ bò khỏi danh sách cũng vì lý do này.

Trên mạng có nhiều lời khẳng định bò giúp "hai bán cầu não kết nối" và bé không bò sẽ khó học chữ sau này. Những lời ấy không có chứng cứ vững vàng mà các bảng mốc lớn dựa vào. Bò là một cách tập rất tốt cho tay, vai, thân, cũng là cách bé khám phá nhà cửa; vì thế có cơ hội bò là điều nên tạo. Nhưng ép bé bò, đặt bé xuống tư thế bò khi bé phản đối, hay lo lắng vì bé thích đứng hơn là không cần thiết.

Với bé không bò, cha mẹ có thể bù phần tập tay và vai bằng các trò chống tay khác: nằm sấp với đồ chơi, chống tay khi ngồi, đẩy hộp các-tông, sau này leo lên bậc thấp có người đỡ. Và vẫn nhìn vào bức tranh chung: bé có tự di chuyển tới đồ mình muốn, có đứng, có đi trong khoảng dao động, có dùng đều hai tay hai chân.

Tạo cớ cho bé tự di chuyển: một buổi chơi mẫu

Không cần dụng cụ đắt tiền. Một buổi chơi khoảng mười lăm phút trên sàn sạch, rộng, có thể diễn ra như sau:

  1. Trải thảm hoặc chiếu ở chỗ thoáng, dọn đồ nhỏ, dây điện. Mặc cho bé quần dài mềm để gối không trượt và không trầy trên sàn gạch.
  2. Cho bé nằm sấp hoặc ngồi, đặt món bé thích (cái cốc nhựa, quả bóng vải) ngay ngoài tầm tay một chút, khoảng một gang tay.
  3. Chờ. Đếm thầm tới mười trước khi giúp. Bé sẽ vươn người, đổ về trước, trườn, xoay hông. Chỉ đẩy món đồ lại gần nếu bé bắt đầu cáu thật sự.
  4. Khi bé tới được, để bé chơi món đồ một lúc rồi mới đặt món khác xa hơn. Thành công tự mình làm được là phần thưởng bé cần.
  5. Thêm "chướng ngại" thấp khi bé đã bò: một chiếc gối, cuộn chăn, đùi của bạn. Bé leo qua là đang tập phối hợp tay chân và đổi tư thế.
  6. Dùng hộp các-tông mở hai đầu làm "đường hầm". Bạn ngồi ở đầu kia gọi tên bé, ló mặt ra, bé bò về phía tiếng gọi.
  7. Kết thúc khi bé mỏi hay cáu. Vài buổi ngắn mỗi ngày hiệu quả hơn một buổi dài.

Bé Su, 8 tháng, chỉ bò lùi suốt hai tuần, càng cố với đồ càng trôi xa. Mẹ Su đặt bàn tay sau lòng bàn chân bé làm chỗ đạp, chỉ giữ yên chứ không đẩy. Có điểm tựa, Su đạp được chân và lần đầu tiến về trước nửa gang tay. Đây là kiểu giúp đỡ hợp lý: tạo điểm tựa, để bé tự làm phần chuyển động.

Làm nhà an toàn khi bé bắt đầu bò

Bé bò nhanh hơn bạn nghĩ, và tò mò hơn bạn nghĩ. Đi một vòng quanh nhà ở tư thế bò, ngang tầm mắt bé, rồi xử lý những điểm sau:

  • Cầu thang: chắn cả đầu trên lẫn chân cầu thang bằng cửa chặn cố định chắc, không dùng ghế hay thùng để chặn tạm.
  • Ổ điện thấp: bịt nắp; thu dây điện, dây sạc, dây rèm lên cao, ngoài tầm với.
  • Hoá chất, thuốc, nước tẩy rửa, pin cúc áo: chuyển lên cao hoặc tủ có khoá. Đồ nhỏ trên sàn (cúc, đồng xu, hạt) nhặt thường xuyên.
  • Kệ, tủ thấp, tivi: cố định vào tường để bé vịn kéo không đổ.
  • Góc bàn kính, cạnh cứng ở tầm đầu bé: bọc hoặc dời đi.
  • Cửa ra ban công, nhà vệ sinh, bếp: đóng hoặc chặn. Xô chậu có nước luôn đổ đi sau khi dùng.
  • Cửa ra vào: kiểm tra khe kẹp tay, dùng chặn cửa mềm.

Khi nhà an toàn hơn, bạn sẽ ít phải nói "không" và bé có nhiều thời gian bò tự do hơn — đó cũng chính là lúc bé tập nhiều nhất.

Hiểu đúng một vài lo lắng thường gặp

Gối bé chai, sạm. Bò nhiều trên sàn cứng làm da gối dày lên; đây là chuyện bình thường. Mặc quần dài mềm, cho bé bò trên thảm nhiều hơn là đủ.

Bé bò lệch, một chân co một chân duỗi. Nhiều bé bò kiểu "một gối một bàn chân" một thời gian. Đáng hỏi bác sĩ khi một chân luôn bị kéo lê, không bao giờ dùng để đẩy, hoặc bé không dùng một tay.

Bé 10 tháng vẫn chỉ trườn. Mười tháng vẫn trong cửa sổ bò bằng tay và gối của WHO. Nếu bé đã ngồi vững, có trườn tới đồ, đang tập vịn đứng thì cứ theo dõi tiếp.

Bé bò rồi lại thôi bò, đòi đứng. Bé vừa khám phá ra đứng thường mải mê đứng, bò ít đi. Không phải mất kỹ năng: khi cần nhanh, bé vẫn quay lại bò.

Ông bà lo sàn bẩn. Lau sàn bằng nước sạch, giặt thảm định kỳ là đủ. Tránh để bé bò ở chỗ vừa lau bằng hoá chất mạnh khi sàn còn ướt.

Bò mở ra những gì cho bé ngoài chuyện di chuyển

Khi bé tự đi được tới chỗ mình muốn, thế giới của bé đổi hẳn. Trước đây bé chờ đồ được mang tới; nay bé chọn món, chọn hướng, chọn lúc quay lại tìm người lớn. Nhiều cha mẹ để ý thấy giai đoạn bé bắt đầu bò cũng là lúc bé hay quay đầu nhìn mặt bố mẹ trước khi tiến tới một món lạ, như để hỏi "có được không". Đó là cách bé đọc nét mặt người lớn để biết nơi nào an toàn, một kỹ năng giao tiếp lớn của tuổi này.

Vì thế phản ứng của bạn có ý nghĩa. Khi bé bò tới chỗ an toàn và ngoái lại, một nụ cười, một câu "con tìm thấy cái cốc rồi" khuyến khích bé khám phá tiếp. Khi bé bò tới chỗ nguy hiểm, nét mặt nghiêm và giọng chắc "không, nóng" kèm việc bế bé ra chỗ khác dạy bé nhiều hơn là la lớn.

Bò cũng đi cùng nhiều trò chơi nhận thức: tìm đồ giấu dưới khăn rồi bò tới lấy, bò theo quả bóng lăn, bò ra cửa khi nghe tiếng bố về. Bạn không cần tách riêng "giờ tập vận động" với "giờ chơi"; với trẻ dưới một tuổi, hai thứ ấy là một.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Không bò bằng tay và gối tự nó không phải lý do đi khám. Nhưng mang những dấu hiệu sau tới bác sĩ nhi, tính tuổi hiệu chỉnh nếu bé sinh non:

  • Bé mất kỹ năng đã có: đã bò, đã trườn, đã ngồi, nay không làm được nữa trong nhiều ngày khi khoẻ.
  • Khoảng 9 tháng chưa ngồi được không cần đỡ, chưa có cách nào tự di chuyển (lăn, trườn, lết).
  • Khoảng 12 tháng mà bé vẫn chưa tự di chuyển, chưa chịu lực lên hai chân khi được đỡ đứng.
  • Bé luôn kéo lê một chân hay chỉ dùng một tay khi di chuyển.
  • Người rất mềm hoặc rất cứng; chân bắt chéo như cây kéo khi được nhấc lên.
  • Bé ít phản ứng với âm thanh, ít nhìn theo người, ít bập bẹ, kèm theo chậm vận động.

Câu nên hỏi: "Cách di chuyển của bé có cân đối hai bên không? Có cần theo dõi thêm gì không?". Mang theo video bé di chuyển trên sàn nhà; bé hay "diễn" khác hẳn khi ở phòng khám lạ.

Câu hỏi thường gặp

Bé 7 tháng đã bò có phải sớm quá không?

Không. Cửa sổ bò bằng tay và gối của WHO bắt đầu từ khoảng hơn 5 tháng. Bò sớm chỉ có nghĩa là bạn phải làm nhà an toàn sớm hơn, nhất là cầu thang, ổ điện và đồ nhỏ trên sàn.

Bé không bò mà đứng, đi luôn thì có cần tập lại bò không?

Không cần ép tập lại. Nhiều trẻ khoẻ mạnh không bò kiểu tay và gối. Bạn có thể tạo các trò chơi chống tay, leo qua gối, chui đường hầm để bé dùng tay và vai, nhưng không đặt nặng chuyện bò.

Bé bò lùi mãi không tiến được thì làm sao?

Đó là giai đoạn rất thường gặp vì tay khoẻ hơn chân. Đặt bàn tay sau lòng bàn chân bé làm điểm tựa để bé đạp, đặt đồ chơi phía trước, và chờ. Thường sau vài tuần bé tự tìm ra cách tiến.

Bé lết mông thay vì bò có đáng lo không?

Lết mông là một kiểu di chuyển gặp ở trẻ khoẻ mạnh, và nhiều bé lết mông đi muộn hơn chút. Nên kể với bác sĩ nếu bé không chịu lực lên chân khi đỡ đứng, người quá mềm, hoặc chậm ở nhiều mặt khác.

Có nên mua quần lót gối hay đồ bảo vệ gối cho bé bò?

Thường không cần. Quần dài vải mềm và thảm ở khu chơi chính là đủ để gối không trầy. Đồ bó gối chặt có thể làm bé khó chịu và cản cử động.

Trẻ sinh non bò muộn có bình thường không?

Trẻ sinh non nên tính mốc theo tuổi hiệu chỉnh, tức tuổi thật trừ số tuần sinh sớm. Nhiều bé sinh non bắt kịp dần trong hai năm đầu; bác sĩ theo dõi sát sẽ cho biết bé đang tiến thế nào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138