GiaiDoan.comGiai Đoạn
Phát triển vận động: lẫy, bò, ngồi, đi

Trẻ mấy tháng biết đứng: vịn đứng, đi men và đứng một mình không cần bám

Trẻ vịn đứng trong khoảng 5 đến 11 tháng và đứng một mình khoảng 7 đến 17 tháng theo WHO. Cách tập ngồi xuống, đi men an toàn, dấu hiệu nên đi khám.

A Vietnamese toddler pulls up to stand against a low wooden sofa in a bright living room, an older sister seen from behind kneeling nearby, side angle, golden late light

Trẻ thường vịn đứng được trong khoảng từ gần 5 đến hơn 11 tháng, và đứng một mình không cần bám trong khoảng từ gần 7 đến gần 17 tháng, theo cửa sổ đạt mốc của WHO. Bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (2022) ghi ở mốc 12 tháng: bé tự vịn để đứng lên và đi men theo đồ đạc.

Khoảng dao động rất rộng, nên một bé 11 tháng chưa đứng một mình hoàn toàn không đáng lo nếu bé đã vịn đứng và đi men. Bài này tách "đứng" thành ba kỹ năng nhỏ, chỉ ra kỹ năng hay bị bỏ quên là ngồi xuống từ tư thế đứng, cách chơi để bé đứng vững hơn và các dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

Ba kỹ năng trong một chữ "đứng"

Khi ông bà hỏi "cháu đứng được chưa", câu trả lời thường là "được một nửa". Tách ra như sau giúp bạn biết bé đang ở đâu:

Kỹ năngCửa sổ WHO (khoảng)Bé làm gìCha mẹ để ý
Đứng có đỡkhoảng 4,8 đến 11,4 thángBám vào đồ đạc hay tay người lớn, hai chân chịu lực, đứng được một lúcBé tự kéo người lên từ ngồi hay quỳ chưa
Đi menthường đến sau vịn đứng (WHO theo dõi "đi có đỡ" khoảng 5,9 đến 13,7 tháng)Bám mép sofa, bước ngangBước cả hai chiều trái phải không
Đứng một mìnhkhoảng 6,9 đến 16,9 thángBuông tay, đứng thẳng vài giây không bámBé có tự buông tay hay chỉ khi bị bất ngờ

Các con số là cửa sổ đạt mốc trong Nghiên cứu Tham chiếu Tăng trưởng Đa trung tâm của WHO, trải từ những trẻ đạt sớm nhất tới muộn nhất trong nhóm trẻ khoẻ mạnh được theo dõi. Đứng một mình theo cách WHO định nghĩa là bé đứng thẳng, hai chân chịu toàn bộ sức nặng, không chạm người hay đồ vật trong khoảng ít nhất mười giây. Trẻ sinh non tính theo tuổi hiệu chỉnh.

Kỹ năng bị quên: ngồi xuống từ tư thế đứng

Nhiều gia đình kể cùng một chuyện: bé vừa biết vịn đứng ở thành cũi hay mép giường, đứng xong thì khóc ầm, vì không biết xuống. Đêm thì bé đứng dậy trong cũi, đứng mãi, mỏi, khóc. Lý do đơn giản: kéo người lên dùng tay và thẳng gối, còn hạ xuống phải co gối có kiểm soát, một kỹ năng khó hơn và thường đến sau vài ngày tới vài tuần.

Cách giúp là dạy bé "đường xuống" lúc ban ngày, khi cả hai vui vẻ. Bé đang vịn đứng ở mép sofa, bạn ngồi phía sau, một tay đặt nhẹ sau gối bé để gối gập, tay kia đỡ hông, hạ bé xuống ngồi. Nói một câu cố định như "ngồi xuống nào". Lặp lại vài lần mỗi buổi. Thêm một món đồ chơi đặt dưới sàn để bé có lý do cúi xuống lấy, vừa nhặt vừa hạ người.

Về đêm, khi bé đứng trong cũi, hạ bé xuống ngồi hoặc nằm một cách bình thản, ít nói, ít đèn, để đứng dậy không trở thành trò chơi buổi tối. Giai đoạn này thường qua đi khi bé đã tự ngồi xuống được.

Chơi gì để bé đứng vững hơn

Đồ chơi đặt cao ngang ngực bé. Đặt món đồ trên mặt sofa hay bàn thấp chắc chắn. Bé có lý do để kéo người lên và đứng lâu hơn để chơi.

Đi men theo "đường" đồ đạc. Xếp sofa, ghế đẩu nặng, bàn thấp thành một dãy có khoảng hở nhỏ. Bé đi men từ món này sang món kia; khi khe hở rộng dần, bé phải buông một tay để với sang.

Ngồi xổm nhặt đồ. Thả vài quả bóng vải dưới chân lúc bé đang vịn đứng. Bé tập cúi, ngồi xổm, đứng dậy: cùng lúc tập sức chân và thăng bằng.

Chân trần trên mặt sàn an toàn. Trong nhà, cho bé đứng chân trần trên sàn sạch, không trơn. Bàn chân cảm nhận được mặt sàn giúp bé điều chỉnh thăng bằng. Giày chỉ cần khi ra ngoài.

Đứng đối diện, tay chạm tay. Bạn quỳ trước mặt bé, hai lòng bàn tay áp vào tay bé đang đứng. Nhẹ nhàng giảm dần lực đỡ; bé tự điều chỉnh để giữ thăng bằng. Không kéo tay bé lên cao quá vai.

Những lo lắng không cần thiết

Quanh việc đứng có một số niềm tin truyền miệng khiến cha mẹ lo hoặc làm thừa:

  • "Đứng sớm cong chân." Bé tự đứng vì cơ và xương đủ sức giữ. Chân hơi cong ra ngoài ở trẻ mới đứng mới đi là đặc điểm thường gặp của tuổi này, liên quan tới tư thế trong bụng mẹ hơn là chuyện đứng sớm.
  • "Phải mua giày cứng để giữ cổ chân." Trong nhà, chân trần hoặc tất chống trơn là đủ. Ra ngoài, giày mềm, đế mỏng, vừa chân.
  • "Cho đứng trong xe tập đi cho quen." Xe tập đi không giúp bé đứng hay đi sớm hơn và gắn với nhiều tai nạn ngã cầu thang. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo không dùng.
  • "Bé đứng kiễng chân là có vấn đề." Bé mới đứng hay nhón chân vài lần khi hào hứng; đáng chú ý khi bé luôn luôn đứng trên mũi chân, không đặt được gót xuống kể cả khi bạn ấn nhẹ.
  • "Kéo hai tay bé đứng lên nhiều lần cho cứng chân." Kéo tay có thể làm đau khuỷu, và bé không học được cách tự đứng. Để bé tự kéo lên từ đồ đạc thì tốt hơn.

An toàn khi bé bắt đầu vịn đứng và đi men

Bé vịn vào bất cứ thứ gì ở tầm tay: khăn trải bàn, chân giá phơi đồ, cánh cửa tủ, cạnh bàn trà kính. Những thứ lỏng lẻo sẽ đổ theo bé. Trước khi bé vịn đứng, hãy kiểm tra từng món ở độ cao dưới một mét: kệ sách và tủ cố định vào tường, bỏ khăn trải bàn, bọc góc nhọn, dời cây cảnh nặng và bình nước nóng.

Cũi của bé cần hạ đệm xuống nấc thấp nhất ngay khi bé ngồi vững, và chắc chắn trước khi bé vịn đứng được, để thành cũi cao hơn ngực bé. Không để gối, thú bông lớn, tấm cản dày trong cũi vì bé có thể giẫm lên làm bậc trèo.

Đi men gần cửa sổ, ban công, cầu thang là chỗ nguy hiểm nhất. Ghế, sofa không được kê sát cửa sổ hay lan can; ban công phải có lưới hoặc khe lan can đủ hẹp. Với nhà ống nhiều tầng ở các thành phố, cửa chặn cầu thang nên lắp cả trên và dưới.

Một tình huống trong nhà: bé Mít 10 tháng và chiếc bàn trà

Mít 10 tháng, ở cùng bố mẹ và ông bà trong căn nhà ống ba tầng ở Hải Phòng. Mít vịn đứng ở bàn trà từ tháng thứ chín, đi men hai bước sang trái rất tự tin nhưng sang phải thì cứ khựng lại, ngồi phịch xuống. Ông thấy vậy lo "chân phải cháu yếu". Mẹ để ý thêm: khi bò, Mít dùng đều hai chân; khi ngồi, Mít với đồ hai bên như nhau; chỉ riêng lúc đi men thì thích sang trái, và phía bên trái bàn trà là chỗ để giỏ đồ chơi.

Cả nhà thử chuyển giỏ đồ chơi sang đầu bên phải. Hai hôm sau Mít đi men sang phải để lấy đồ, bước vụng hơn một chút nhưng đều đặn. Đây là ví dụ hay gặp: trẻ chọn hướng theo động lực, không phải lúc nào cũng vì yếu một bên. Cách kiểm hữu ích là nhìn bé ở nhiều tư thế khác nhau trong vài ngày, đổi vị trí đồ chơi, rồi mới kết luận.

Nếu đổi chỗ đồ mà bé vẫn không bao giờ dồn lực lên một chân, hoặc bạn thấy một tay một chân bên ấy ít cử động hơn cả khi nằm, khi bò, thì đó là thông tin nên mang tới bác sĩ nhi sớm, kèm đoạn video ngắn. Nhà Mít cũng nhân dịp này lắp thêm cửa chặn ở đầu cầu thang tầng hai, vì Mít đã bắt đầu đi men dọc tường về phía đó.

Đứng có liên quan gì tới đi?

Đứng là bước chuẩn bị gần nhất. Phần lớn trẻ đi qua vịn đứng, đi men, đứng một mình rồi mới bước những bước đầu tiên. Nhưng thứ tự giữa "đứng một mình" và "bước có đỡ" có thể đảo; có bé bước theo tay người lớn từ lâu trước khi dám đứng một mình.

Đứng lâu chưa chắc đi sớm. Có bé đứng một mình rất vững nhiều tuần mà chưa chịu bước, vì tính thận trọng. Có bé đứng chưa vững đã lao đi vài bước rồi ngã. Cả hai kiểu đều bình thường.

Thăng bằng tốt đến từ ngã nhiều lần. Mỗi lần ngã ngồi xuống thảm là một lần bé học cách hạ trọng tâm. Đừng vội đỡ trước mỗi cú ngã nhẹ; chỉ cần mặt sàn mềm và không có cạnh cứng xung quanh.

Mốc đi được trình bày riêng. Bước đầu tiên, đi có đỡ và đi một mình có cửa sổ riêng trong nghiên cứu WHO; bài về trẻ mấy tháng biết đi trên trang này nói kỹ phần đó.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Dưới đây là những dấu hiệu nên mang ra hỏi, tính theo tuổi hiệu chỉnh nếu bé sinh non. Không cần chờ đúng mốc nếu bạn thấy có gì khác thường:

  • Bé mất kỹ năng đã có: đã vịn đứng, đã đi men, nay không còn làm, kéo dài khi bé không ốm.
  • Khoảng 12 tháng mà bé chưa chịu lực lên chân khi được đỡ đứng, hoặc chưa tự kéo người lên đứng.
  • Khoảng 18 tháng mà bé chưa đứng một mình hay đi một mình (cửa sổ WHO cho đứng một mình và đi một mình đều kết thúc trước mốc này).
  • Bé luôn đứng trên mũi chân, không đặt gót xuống được; chân cứng, bắt chéo nhau khi nhấc lên.
  • Bé chỉ đứng dồn vào một chân, một bên người yếu hơn rõ.
  • Bé đau, khóc khi đứng, khập khiễng, hoặc một chân sưng.

Câu nên hỏi: "Trương lực cơ chân của bé có bình thường không, khi nào cần khám thêm?". Bác sĩ có thể khám khớp háng, bàn chân và phản xạ, những thứ ở nhà không tự đánh giá được.

Câu hỏi thường gặp

Bé 8 tháng đã vịn đứng có hại chân không?

Không. Bé tự vịn đứng nghĩa là chân bé đã đủ sức chịu lực. Điều cần làm là chắc chắn đồ đạc bé vịn không đổ, và dạy bé cách ngồi xuống để bé không mắc kẹt ở tư thế đứng.

Bé 11 tháng đi men được nhưng chưa dám buông tay thì sao?

Hoàn toàn trong khoảng thường gặp. Cửa sổ đứng một mình của WHO kéo dài tới gần 17 tháng. Cứ tạo khe hở nhỏ giữa các món đồ để bé tập buông một tay, không cần thúc ép.

Đêm nào bé cũng đứng dậy trong cũi và khóc, phải làm sao?

Ban ngày tập cho bé cách hạ người ngồi xuống bằng cách gập nhẹ gối bé khi bé vịn đứng. Ban đêm thì hạ bé xuống bình thản, ít nói, ít đèn. Khi bé tự ngồi xuống được, chuyện này thường giảm hẳn.

Có cần mua giày tập đứng cho bé không?

Trong nhà thường không cần, chân trần trên sàn sạch không trơn giúp bé giữ thăng bằng tốt hơn. Khi ra ngoài, chọn giày mềm, đế mỏng có độ bám, vừa chân, không cần loại đế cứng hay cổ cao.

Bé đứng hai chân hơi cong ra ngoài có đáng lo không?

Chân hơi vòng ra ngoài là đặc điểm hay gặp ở trẻ mới đứng mới đi và thường thẳng dần theo thời gian. Nên hỏi bác sĩ khi độ cong chỉ ở một bên, nặng dần lên, hoặc kèm đau, khập khiễng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138