GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 1 đến 2 tuổi

Trẻ mấy tháng tự xúc ăn được: từ bốc tay đến cầm thìa trong năm thứ hai

Trẻ thường tự bốc ăn quanh 12–15 tháng, tập dùng thìa quanh 18 tháng, xúc được bằng thìa quanh 2 tuổi. Cách bày bữa để con tập, chỗ hay sai và khi nào hỏi bác sĩ.

A Vietnamese toddler in a bib sits in a high chair at a wooden dining table scooping rice with a small spoon, close side angle, soft window light

Trẻ thường tự bốc thức ăn bằng ngón tay quanh 12 đến 15 tháng, bắt đầu thử dùng thìa quanh 18 tháng và xúc ăn được bằng thìa quanh 2 tuổi, dù vẫn còn rơi vãi nhiều. Đây là các mốc trong bảng của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022, tức là việc mà phần lớn trẻ đã làm được ở tuổi đó, không phải hạn chót.

Tự xúc ăn được nhìn ở đây như một kỹ năng phát triển: nó cần tay khéo, mắt tay phối hợp, ngồi vững và cả ý muốn tự làm. Bài không bàn trẻ nên ăn món gì, bao nhiêu hay mấy bữa; phần đó thuộc chuyện dinh dưỡng và lịch sinh hoạt. Dưới đây là tiến trình theo tháng, cách bày bữa để con tập, những chỗ cha mẹ và ông bà hay làm ngược, và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

Tiến trình tự ăn theo tháng tuổi

Bảng sau dựa trên các mốc của bảng CDC và AAP 2022 ở 12, 15, 18 và 24 tháng. Khoảng giữa các mốc là lúc con đang tập; trẻ sinh non tính theo tuổi hiệu chỉnh.

TuổiThường thấyNgười lớn giúp bằng cách
Quanh 12 thángNhón đồ nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ, uống cốc không nắp khi người lớn cầm giúpCho con vài miếng mềm cắt nhỏ để tự nhón, cầm cốc cùng con
Quanh 15 thángDùng ngón tay bốc thức ăn tự ănĐặt phần ăn bốc được ngay trước mặt con, để con tự chọn miếng
Quanh 18 thángThử dùng thìa, uống cốc không nắp và đôi khi đổCho con thìa riêng mỗi bữa, cốc nhỏ ít nước
Quanh 24 thángĂn bằng thìa, vẫn rơi vãiĐể con xúc phần lớn bữa, người lớn chỉ giúp khi con mệt
Sau 2 tuổiXúc gọn hơn, bắt đầu tập dĩa nhỏ, rót nước từ bình nhỏGiao việc nhỏ như tự lấy khăn, tự dọn bát nhựa

Đừng quá chú ý ngày con cầm thìa lần đầu. Thứ đáng nhìn là con có muốn tham gia bữa ăn không: với tay lấy, đòi cầm thìa, đẩy tay người lớn ra. Ý muốn đó là động lực lớn nhất để con tập.

Vì sao cầm thìa khó hơn người lớn nghĩ

Con phải làm ba việc cùng lúc. Xúc thức ăn lên thìa, giữ thìa không lật trên đường đi, rồi đưa đúng vào miệng. Mỗi việc dùng một nhóm cơ khác nhau ở cổ tay, khuỷu tay và vai.

Cổ tay chưa xoay khéo. Bé 18 tháng thường nắm thìa cả bàn tay, đưa lên miệng bằng cả cánh tay, nên thìa hay lật khi gần tới miệng. Xoay cổ tay mềm hơn sẽ đến dần trong năm sau.

Ngồi chưa vững thì tay cũng khó khéo. Nếu ghế quá cao, chân con lơ lửng, con phải dùng sức để giữ người thay vì dùng tay. Một chỗ để chân và mặt bàn ngang ngực giúp tay con rảnh hơn.

Thức ăn quyết định độ khó. Cháo đặc, cơm nát dính thìa dễ xúc hơn canh lỏng hay hạt rời. Khi mới tập, chọn món sẵn có trong bữa mà dính thìa, để con có nhiều lần thành công.

Con cần lặp lại rất nhiều lần. Cũng như đi, xúc thìa học bằng hàng trăm lần thử. Mỗi bữa chỉ cần vài lần con tự đưa thìa lên miệng là đã đang tập.

Bày một bữa để con tập tự ăn

Tình huống giả định: bé Mít 17 tháng ăn cùng cả nhà. Mẹ Mít thay đổi vài thứ nhỏ trong cách bày bữa, không cần mua đồ mới:

  1. Kê ghế để Mít ngồi thẳng, mặt bàn ngang ngực, chân có chỗ tựa.
  2. Trải tấm khăn hoặc tấm nhựa dưới ghế để không ai phải lo dọn.
  3. Đặt trước mặt Mít một bát nhỏ có ít thức ăn, thêm dần khi hết, thay vì một bát đầy.
  4. Đưa Mít một chiếc thìa ngắn, cán dày, mặt thìa nông; người lớn giữ một chiếc thìa khác.
  5. Để Mít tự xúc trước, người lớn xúc xen kẽ khi Mít cần, không giành thìa của con.
  6. Đặt cốc nhỏ không nắp có vài ngụm nước gần tay con.
  7. Kết thúc bữa khi Mít quay đi, ném đồ, ngồi không yên, kể cả khi bát còn thừa.

Bữa đầu tiên làm thế này thường bừa và lâu. Sau vài tuần, phần lớn trẻ tự xúc được nhiều hơn rõ rệt. Luôn có người lớn ngồi cạnh trong suốt bữa, để con ngồi thẳng khi ăn và không chạy quanh với thức ăn trong miệng.

Bừa bộn là một phần của việc học

Nhiều ông bà, cha mẹ ngại để con tự ăn vì sợ bẩn, sợ con ăn ít, sợ mất thời gian. Đây là lý do phổ biến nhất khiến trẻ hai tuổi rưỡi vẫn chờ được xúc. Bừa bộn ở tuổi một đến hai không phải con hư; con đang khám phá thức ăn bằng tay, nắn bóp, quan sát rơi xuống, và mỗi lần như vậy con hiểu thêm về vật chất quanh mình.

Bạn có thể giới hạn sự bừa mà không cấm: áo yếm có máng hứng, bát có đế bám, chỉ cho một lượng nhỏ mỗi lần. Khi con bắt đầu ném thức ăn hay đổ ra để xem, thường là con đã no hoặc chán; đó là lúc kết thúc bữa một cách bình thản, không la mắng.

Một chỗ hay sai là chia đôi vai trò: bố mẹ cho con tự xúc, ông bà thì xúc giúp cho nhanh. Trẻ không bị rối vì hai cách, nhưng sẽ chậm tập hơn nếu phần lớn các bữa là được xúc. Cách giữa chừng thường được cả nhà chấp nhận là con tự xúc nửa đầu bữa khi còn đói và hào hứng, người lớn xúc giúp nửa sau.

Một chuyện nữa: tự ăn không có nghĩa là ăn một mình. Trẻ học cách cầm thìa bằng việc nhìn người lớn cầm thìa. Ăn cùng mâm, cùng giờ với người lớn, bạn vừa làm mẫu vừa trò chuyện, gọi tên món ăn, và bữa ăn trở thành lúc học nói tự nhiên.

Quanh bữa ăn còn nhiều việc nhỏ con tự làm được

Tự xúc thìa chỉ là một phần. Quanh bữa ăn có nhiều việc nhỏ hơn mà bé một đến hai tuổi làm được và thích làm, mỗi việc tập cho con một chút khéo tay và một chút tự lập. Bảng mốc 18 tháng ghi con chìa tay ra để được rửa; đó là lúc mời con cùng rửa tay trước bữa, đứng trên bậc kê vững, người lớn mở vòi, con xoa tay.

Sau đó con có thể mang chiếc thìa của mình ra bàn, đặt khăn lau miệng cạnh bát, tự cầm cốc nước bằng hai tay. Quanh 2 tuổi nhiều bé lau được miệng bằng khăn khi được nhắc, đẩy bát nhựa về phía người lớn khi ăn xong, bỏ khăn vào giỏ. Mỗi việc chỉ vài giây, nhưng lặp lại mỗi ngày ba bữa thì thành thói quen.

Tình huống giả định: bé Bin 22 tháng hay đòi rót nước như bố. Thay vì cấm, bố đặt một bình nhựa nhỏ chỉ có vài ngụm nước và một chiếc cốc trong chậu rửa, để Bin rót tuỳ thích. Nước đổ vào chậu, không ai phải lau sàn. Sau vài tuần, Bin rót gần như không tràn. Mẹo ở đây là thu nhỏ việc của người lớn sao cho vừa sức con và hạn chế hậu quả khi con làm hỏng.

An toàn khi con tự ăn

Cho con tự ăn không có nghĩa là để con một mình với thức ăn. Một số nguyên tắc an toàn chung được các hội nhi khoa khuyến cáo:

  • Con luôn ngồi thẳng khi ăn, không ăn khi đang nằm, chạy, cười đùa hay khóc.
  • Luôn có người lớn ngồi cạnh trong suốt bữa, không để con ăn một mình trong phòng.
  • Những thức ăn tròn, cứng, trơn dễ gây hóc ở trẻ nhỏ cần được cắt nhỏ hoặc làm mềm; hỏi bác sĩ nếu bạn không chắc món nào an toàn cho tuổi của con.
  • Không cho con tự cầm đồ ăn khi ngồi xe hay đi lại.
  • Người lớn trong nhà nên biết cách sơ cứu khi trẻ bị hóc; nhiều cơ sở y tế có lớp hướng dẫn ngắn cho cha mẹ.

Phân biệt ho với hóc: trẻ ho, ọe khi thức ăn đi sai chỗ là phản xạ bảo vệ bình thường, người lớn giữ bình tĩnh, để con tự ho. Trẻ không ho được, không khóc được, không thở được là tình huống cấp cứu. Chuyện chọn món, cắt thức ăn theo tháng tuổi thuộc phạm vi ăn dặm và dinh dưỡng, không nằm trong bài này.

Những việc không cần làm

Có vài thói quen phổ biến lại làm việc tập tự ăn khó hơn. Bạn có thể bỏ những việc này mà không mất gì:

  • Không cần dùng điện thoại hay tivi để con ăn được nhiều. Con nhìn màn hình thì tay không tập, và con không chú ý mình đã no chưa.
  • Không cần đuổi theo con khắp nhà với bát cơm. Bữa ăn diễn ra ở bàn, khi con đứng dậy chạy đi là bữa đã xong.
  • Không cần thìa, bát đắt tiền hay bộ đồ ăn đặc biệt. Thìa nhỏ cán dày, bát nhựa có thành cao là đủ.
  • Không cần khen chê từng thìa. Khen quá nhiều hay chê "lại làm đổ rồi" đều biến bữa ăn thành buổi biểu diễn.
  • Không cần ép ăn hết bát. Lượng ăn thay đổi theo ngày, theo tháng là bình thường.
  • Không cần dạy cầm thìa đúng tư thế người lớn. Nắm cả bàn tay là tư thế của tuổi này.

Nếu bạn lo con ăn không đủ, cân nặng chiều cao do bác sĩ theo dõi qua các lần khám định kỳ mới là căn cứ đúng, không phải số thìa trong một bữa. Câu hỏi về món ăn, khẩu phần thuộc phạm vi dinh dưỡng; bạn hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Phần lớn trẻ tự ăn chậm hơn mong muốn chỉ vì thiếu cơ hội tập. Tuy vậy, những dấu hiệu sau nên được bác sĩ xem:

  • Con mất kỹ năng đã có, như trước tự bốc ăn được nay không còn, trước cầm cốc được nay không.
  • Quanh 15 đến 18 tháng con vẫn không dùng ngón tay nhón được đồ nhỏ, không đưa đồ lên miệng.
  • Con thường xuyên ho, sặc, nôn trọ khi ăn, hoặc chỉ chịu một loại kết cấu thức ăn duy nhất kéo dài.
  • Con dùng một tay nhiều hơn hẳn tay kia ở tuổi dưới 18 tháng, như tay kia hầu như không với, không nắm.
  • Con không có hứng thú gì với đồ vật quanh mình, không với lấy, không bắt chước người lớn.
  • Con không phản ứng khi được gọi, ít nhìn mặt người thân, kể cả trong bữa ăn.

Lúc khám, bạn có thể quay một đoạn video bữa ăn bình thường ở nhà để bác sĩ thấy cách con ngồi, cầm và nhai. Câu nên hỏi: "Cách con cầm nắm có phù hợp tuổi không?", "Nhà có nên điều chỉnh ghế, bàn ăn không?".

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tháng thì tự xúc ăn được?

Theo bảng CDC và AAP năm 2022, phần lớn trẻ thử dùng thìa quanh 18 tháng và ăn được bằng thìa quanh 24 tháng, vẫn còn rơi vãi. Trẻ được tập đều đặn thường tự xúc sớm và gọn hơn trẻ được xúc giúp.

Bé 2 tuổi chưa tự xúc ăn có sao không?

Phần lớn do con chưa có nhiều cơ hội tập. Bạn cho con thìa riêng mỗi bữa, để con tự xúc nửa đầu bữa. Nếu con cũng khó cầm nắm ở việc khác như chồng khối, vẽ, nên hỏi bác sĩ.

Bé tự ăn thì ăn ít đi, có nên xúc thêm không?

Có thể. Cách phổ biến là con tự xúc trước, người lớn xúc xen kẽ hoặc giúp nửa sau bữa. Lượng ăn và cân nặng do bác sĩ theo dõi qua các lần khám, không cần lo theo từng bữa.

Trẻ mấy tháng uống được cốc không nắp?

Bảng 2022 ghi quanh 12 tháng con uống cốc không nắp khi người lớn cầm giúp, quanh 18 tháng con tự uống và đôi khi đổ. Bạn dùng cốc nhỏ, ít nước để con tập mà không đổ nhiều.

Bé chỉ chịu ăn khi xem điện thoại phải làm sao?

Bạn bỏ dần, không cần cắt đột ngột: cho con ngồi cùng mâm người lớn, có thìa riêng, trò chuyện trong bữa. Vài bữa đầu con có thể ăn ít hơn; điều đó thường qua nhanh khi bữa ăn trở nên quen.

Có nên cho bé tự ăn khi bé hay ném đồ không?

Ném thức ăn ở tuổi này thường là con đã no, chán hoặc đang thử nhân quả. Bạn chỉ cho lượng nhỏ mỗi lần, nhắc ngắn gọn, nếu con vẫn ném thì kết thúc bữa một cách bình thản.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138