GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 1 đến 2 tuổi

Trẻ 1–2 tuổi leo trèo khắp nhà: cho con vận động mà vẫn an toàn

Trẻ 1–2 tuổi leo lên sofa, ghế, bậu cửa là mốc vận động bình thường. Danh sách an toàn trong nhà, cách tạo chỗ được leo, khi nào con ngã cần khám, và cờ đỏ phát triển.

A Vietnamese toddler in red shorts climbs onto a padded floor cushion pile in a bright playroom corner while an older sister kneels beside, low wide angle, soft afternoon light

Trẻ 1 đến 2 tuổi leo trèo khắp nơi là chuyện bình thường: bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022 ghi ở 18 tháng trẻ leo lên và xuống sofa hay ghế mà không cần giúp, ở 24 tháng trẻ đi lên được vài bậc cầu thang có hoặc không cần đỡ. Việc của người lớn không phải cấm leo, mà là làm nhà an toàn và cho con chỗ được leo.

Đây cũng là tuổi tai nạn trong nhà tăng lên, vì khả năng leo của trẻ tăng nhanh hơn hiểu biết về nguy hiểm. Bài này giải thích vì sao trẻ leo nhiều, các mốc leo trèo, danh sách kiểm tra an toàn theo từng phòng, cách tạo một góc leo trèo trong nhà, khi nào con ngã cần đi khám, và những dấu hiệu vận động nên hỏi bác sĩ nhi.

Vì sao bé một đến hai tuổi leo không biết mệt

Sau khi đi được, trẻ khám phá chiều thứ ba: độ cao. Leo lên sofa, con nhìn thấy mặt bàn, thấy cửa sổ, thấy những thứ trước đây ở ngoài tầm mắt. Mỗi lần leo là một lần con tập phối hợp tay chân, dồn trọng lượng, đánh giá khoảng cách. Đó là những kỹ năng vận động thô quan trọng cho chạy, nhảy, lên xuống cầu thang sau này.

Leo trèo còn cho con cảm giác tự làm được. Con thấy một thứ muốn lấy, tìm cách kéo ghế lại, leo lên, với được. Đó là giải quyết vấn đề theo kiểu của trẻ hai tuổi.

Vấn đề là con chưa hiểu hậu quả. Con biết leo lên nhưng chưa biết xuống, chưa biết bậu cửa sổ cao bao nhiêu, chưa biết tủ có thể đổ. Khả năng đánh giá nguy hiểm phát triển chậm hơn nhiều so với khả năng leo.

Vì vậy, cấm leo hoàn toàn vừa không thực tế vừa không có lợi. Cách hợp lý hơn là thu hẹp chỗ nguy hiểm và mở rộng chỗ an toàn để con được leo nhiều nhất có thể.

Leo trèo qua các chặng tuổi

Bảng dưới gom các mốc trong bảng CDC và AAP 2022 và những gì thường thấy giữa các mốc. Trẻ có thể sớm hay muộn vài tháng.

ChặngThường thấyNguy cơ cần để ý
12–15 thángVịn đứng, trèo lên bậc thấp, bò lên cầu thang nếu không bị chặnCầu thang, bậc cửa, đồ đạc nhẹ có thể kéo đổ
15–18 thángLeo lên ghế, sofa; tụt xuống bằng cách quay người, chân xuống trướcGhế cạnh bàn, cạnh cửa sổ; ngăn kéo tủ dùng làm bậc
18–24 thángLeo lên xuống sofa, ghế không cần giúp; đi lên vài bậc cầu thang nắm tay hoặc vịnBan công, bậu cửa sổ, kệ tivi, bàn cao
Quanh 24 thángChạy, leo cầu trượt nhỏ ở sân chơi, thử trèo lên thành giườngCửa sổ không chắn, cửa ra ban công không khoá

Đi xuống cầu thang thường khó hơn đi lên và đến muộn hơn. Bé leo lên giỏi nhưng xuống chưa vững là chuyện thường gặp; cổng chắn cầu thang cần giữ cho tới khi con đi lên xuống vững vàng có người lớn kèm.

Đi một vòng nhà bằng mắt của bé

Cúi xuống ngang tầm một đứa trẻ cao chưa tới mặt bàn, đi một vòng từng phòng. Danh sách kiểm tra dưới đây dựa trên các khuyến cáo an toàn phổ biến cho trẻ nhỏ:

  • Tủ quần áo, kệ sách, kệ tivi được bắt vít cố định vào tường để không đổ khi con kéo ngăn kéo hay đu lên.
  • Tivi đặt sâu trên kệ chắc hoặc treo tường, không đặt trên đồ nhẹ ở mép.
  • Cửa sổ có chắn hoặc khoá hạn chế độ mở; không đặt ghế, giường, sofa ngay dưới cửa sổ.
  • Ban công có lan can cao, không có thanh ngang để con đặt chân trèo; cửa ra ban công có khoá ở tầm cao.
  • Cầu thang có cổng chắn ở cả đầu trên và đầu dưới.
  • Góc bàn nhọn được bọc, đồ dễ vỡ, đồ nặng cất lên cao hoặc vào tủ có khoá.
  • Ghế đẩu, ghế nhựa nhẹ không để cạnh bếp, bồn rửa có đồ nguy hiểm hay cạnh tủ thuốc.
  • Dây rèm, dây điện cuộn gọn ngoài tầm với.

Mỗi khi con có kỹ năng mới, như kéo được ghế hay mở được cửa, đi lại một vòng. Nhà an toàn cho bé 14 tháng có thể không còn an toàn cho bé 20 tháng.

Một chỗ hay bị quên là nhà vệ sinh và bếp: chậu nước, xô nước dù nông cũng nguy hiểm với trẻ tập đi, và ngăn kéo bếp có dao, bật lửa cần khoá. Cửa các phòng này nên đóng hoặc có chốt cao khi không có người lớn bên trong.

Tạo một góc được phép leo trong nhà

Khi có chỗ được leo, việc nói "không leo lên bàn" dễ hơn nhiều, vì bạn có ngay một lựa chọn để đưa ra. Cách dựng một góc leo trèo đơn giản:

  1. Chọn một góc sàn không có đồ cứng xung quanh, xa cửa sổ, xa cạnh bàn.
  2. Trải thảm hoặc đệm mỏng chống trơn.
  3. Xếp vài chiếc gối to, đệm ghế sofa tháo ra, hoặc đệm xốp thành bậc thấp để con leo lên tụt xuống.
  4. Thêm một chiếc hộp các tông to đã gia cố để chui qua, hay một chiếc ghế đẩu thấp vững để leo lên ngồi.
  5. Đổi cách xếp mỗi tuần: thành đồi, thành đường hầm, thành bậc thang thấp.
  6. Khi con leo lên chỗ không được leo, bế con xuống, nói ngắn "bàn để ăn, đệm để leo", đưa con tới góc leo.

Lặp lại cùng một câu mỗi lần, bình tĩnh. Bé một đến hai tuổi cần nghe rất nhiều lần mới nhớ quy tắc, và sẽ thử lại để xem quy tắc có còn đúng không. Đó là cách con học, không phải con cố tình chống đối.

Một buổi chiều nhà bé Cún: từ "không được" sang "leo ở đây"

Tình huống giả định: bé Cún 19 tháng ở Cần Thơ, mỗi chiều leo lên ghế ăn để với lọ đường trên bàn. Bà nói "không được" hàng chục lần, Cún vẫn leo, có lần ghế nghiêng suýt ngã. Cả nhà mệt, Cún cũng cáu vì bị bế xuống liên tục.

Bố mẹ Cún thử thay đổi vài thứ. Lọ đường và đồ con thích với được cất vào tủ cao. Ghế ăn được đẩy sát vào gầm bàn sau bữa. Ở góc phòng khách, mẹ xếp ba chiếc đệm sofa thành một "ngọn đồi" và một chiếc thùng các tông khoét lỗ thành đường hầm. Mỗi khi Cún trèo lên ghế, bà nói đúng một câu "ghế để ngồi, đồi để leo" rồi bế Cún tới góc đệm.

Tuần đầu Cún vẫn trèo ghế nhiều lần, như để kiểm tra xem quy tắc có còn đúng không. Sang tuần thứ hai, số lần giảm hẳn. Cún dành phần lớn buổi chiều leo lên tụt xuống ngọn đồi, chui đường hầm, gọi bà xem.

Điều đáng chú ý là không có hình phạt nào, không ai quát, không ai doạ. Thứ thay đổi là môi trường quanh Cún và một câu nói nhất quán của mọi người lớn trong nhà. Với trẻ tuổi này, cách đó thường hiệu quả hơn nhiều so với nhắc nhở hay cấm đoán.

Ra ngoài: sân chơi, công viên, nhà người khác

Sân chơi có khu cho trẻ nhỏ. Cầu trượt thấp, bậc leo ngắn, mặt đất mềm như cát, cỏ hay thảm cao su là lựa chọn hợp tuổi. Khu cho trẻ lớn thường quá cao và có khoảng trống lớn.

Để con leo lên bằng sức mình. Đặt con lên chỗ cao mà con chưa tự leo được khiến con ở vị trí con chưa sẵn sàng xuống. Nếu con tự leo lên được, con thường tự xuống được.

Đứng gần, không giữ chặt. Ở một tầm tay để đỡ khi cần, nhưng để con tự tìm chỗ đặt tay chân.

Nhà ông bà, nhà người quen. Những nhà không có trẻ nhỏ thường thiếu chắn cửa sổ, cổng cầu thang, có thuốc trên bàn thấp. Khi tới chơi, đi một vòng nhanh trước khi thả con.

Không có xe tập đi. Xe tập đi có bánh xe làm trẻ di chuyển nhanh tới cầu thang, bếp, vật nóng, và không giúp trẻ đi hay leo sớm hơn. Các hội nhi khoa khuyến cáo không dùng.

Khi con ngã: lúc nào cần đi khám ngay

Trẻ tập leo sẽ ngã, phần lớn là va chạm nhẹ, khóc một lúc rồi chơi tiếp. Theo hướng dẫn sơ cứu chung, nên đưa con tới cơ sở y tế ngay nếu sau khi ngã con có một trong các dấu hiệu:

  • Mất ý thức, dù chỉ trong thời gian ngắn.
  • Nôn nhiều lần, lơ mơ khác thường, khó đánh thức.
  • Co giật.
  • Khóc không dỗ được kéo dài, hoặc quấy khóc khác hẳn bình thường.
  • Chảy máu không cầm, vết thương sâu, sưng to ở đầu, chảy máu hay dịch ở tai, mũi.
  • Không cử động tay chân bình thường, đi lại khác hẳn, không chịu đặt chân xuống.
  • Ngã từ độ cao lớn như từ cầu thang, cửa sổ, ban công.

Những giờ sau một cú ngã đầu nhẹ, người lớn để ý con nhiều hơn thường lệ. Không có dấu hiệu trên mà bạn vẫn lo, gọi hỏi bác sĩ là đúng. Bài này không thay thế hướng dẫn sơ cứu; một lớp sơ cứu trẻ em ngắn cho người lớn trong nhà rất đáng làm.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi về vận động

Ngoài chuyện an toàn, leo trèo cũng là một cửa sổ để nhìn sự phát triển vận động. Những dấu hiệu sau nên được bác sĩ xem:

  • Con mất kỹ năng vận động đã có, như trước leo được nay không, trước đi vững nay hay ngã khác thường.
  • Quanh 18 tháng con chưa tự đi được, hoặc chưa leo lên được chỗ thấp nào.
  • Con dùng một bên tay hoặc chân ít hẳn bên kia khi leo, khi bò, khi với.
  • Con đi luôn bằng mũi chân, không đặt được cả bàn chân xuống.
  • Con có vẻ rất mềm người hoặc rất cứng người, khó giữ thăng bằng hơn trẻ cùng tuổi nhiều.
  • Con không có hứng thú vận động gì, thường xuyên mệt hay đau khi đi lại.

Bác sĩ sẽ xem cách con đứng, đi, leo và có thể hẹn khám lại hay giới thiệu đánh giá thêm. Video ngắn quay cảnh con leo, đi ở nhà rất hữu ích cho buổi khám.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tháng biết leo lên ghế?

Theo bảng CDC và AAP năm 2022, phần lớn trẻ leo lên và xuống sofa hay ghế mà không cần giúp quanh 18 tháng. Nhiều bé bắt đầu thử leo bậc thấp sớm hơn, ngay sau khi vịn đứng được.

Có nên cấm bé 1 tuổi leo trèo không?

Không nên cấm hoàn toàn, vì leo trèo giúp con phát triển vận động. Thay vào đó, làm nhà an toàn, cố định đồ đạc, chặn cửa sổ, cầu thang và tạo một góc được phép leo để con vận động thoả thích.

Khi nào thì bỏ cổng chắn cầu thang?

Thường cần giữ cổng cho tới khi con đi lên xuống cầu thang vững vàng có người lớn kèm, và hiểu quy tắc không tự lên xuống một mình. Đi xuống thường đến muộn hơn đi lên, nên đừng bỏ quá sớm.

Bé ngã đập đầu nhẹ có cần đi khám không?

Nếu con khóc ngay rồi chơi lại bình thường, không nôn, không lơ mơ thì thường theo dõi ở nhà. Nếu con mất ý thức, nôn nhiều lần, co giật, lơ mơ hoặc bạn thấy khác thường, đưa con đi khám ngay.

Có nên dùng xe tập đi cho bé để bé đỡ leo trèo không?

Không nên. Các hội nhi khoa khuyến cáo không dùng xe tập đi có bánh xe vì nguy cơ tai nạn như lao xuống cầu thang, chạm vật nóng, và xe không giúp trẻ đi sớm hơn.

Bé leo lên cửa sổ phải làm sao?

Đây là nguy cơ nghiêm trọng. Lắp chắn hoặc khoá hạn chế độ mở cửa sổ, dời ghế, giường, sofa ra khỏi chân cửa sổ, và khoá cửa ra ban công ở tầm cao. Nhắc nhở thôi không đủ với trẻ tuổi này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138