GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ sơ sinh đến 3 tháng

Phản xạ của trẻ sơ sinh: giật mình, tìm vú, nắm tay và khi nào chúng mất đi

Giật mình vung tay, quay đầu tìm vú, nắm chặt ngón tay, chân bước khi được dựng đứng là phản xạ sơ sinh. Chúng mờ dần khi nào và dấu hiệu nào nên hỏi bác sĩ nhi.

Close-up of a newborn hand gripping an adult finger on a soft cream blanket, Vietnamese parent blurred in background, top-down angle, gentle diffused window light, apricot tones

Phản xạ sơ sinh là những cử động bé làm tự động, không chủ ý, khi gặp một kích thích nhất định: giật mình vung hai tay ra khi bị hẫng hoặc nghe tiếng động lớn, quay đầu và há miệng khi má được chạm, nắm chặt khi có vật đặt vào lòng bàn tay, chân bước khi được dựng đứng cho bàn chân chạm mặt phẳng. Phần lớn các phản xạ này mờ dần trong khoảng vài tháng đầu đến khoảng nửa năm, nhường chỗ cho cử động có chủ đích.

Bác sĩ nhi kiểm tra các phản xạ này khi khám sau sinh vì chúng cho biết hệ thần kinh đang hoạt động ra sao. Ở nhà, cha mẹ không cần "thử" phản xạ, chỉ cần hiểu để khỏi lo khi bé giật mình liên tục hay "đứng" được trên đùi. Bài này giải thích từng phản xạ thường gặp, khoảng thời gian chúng thường mờ đi, và những điều nên mang đi hỏi bác sĩ.

Phản xạ là gì và vì sao chúng biến mất

Khi mới chào đời, phần não điều khiển cử động có chủ ý của bé còn non. Những cử động bé cần ngay để sống, như bú, quay về phía vú mẹ, bám vào người chăm, được thực hiện nhờ các phản xạ do phần thấp hơn của hệ thần kinh điều khiển. Chúng là những chương trình có sẵn, chạy tự động mỗi khi có kích thích phù hợp.

Trong vài tháng đầu, phần não phụ trách cử động có chủ ý trưởng thành dần và bắt đầu "nắm quyền". Phản xạ không mất đi đột ngột mà yếu dần, khó gợi ra dần, rồi được thay bằng hành động tự chủ. Ví dụ phản xạ nắm mờ đi vào lúc bé bắt đầu với và cầm đồ có chủ đích; phản xạ tìm vú mờ đi khi bé đã biết tự quay đầu tìm bữa bú.

Vì vậy, bác sĩ quan tâm đến ba điều: phản xạ có mặt ở tuổi cần có không, có đều hai bên không, và có mờ dần trong khoảng thời gian thường gặp không. Một phản xạ còn lại thêm vài tuần thường không đáng lo; còn mất cân xứng rõ giữa hai bên hay vắng hẳn lúc mới sinh thì cần được khám kỹ.

Các phản xạ sơ sinh thường gặp và khoảng thời gian chúng mờ đi

Thời điểm phản xạ mờ đi được các tài liệu nhi khoa nêu thành khoảng, mỗi nguồn chênh nhau đôi chút. Bảng dưới đây ghi khoảng thường gặp để tham khảo, bé nhà bạn sớm hay muộn hơn một chút vẫn là bình thường.

Phản xạBạn thấy ở nhà khi nàoThường mờ dần trong khoảng
Giật mình (phản xạ Moro)Bé bị hẫng khi đặt xuống hoặc nghe tiếng động lớn: hai tay dang rộng, ngửa đầu, rồi co tay về, có khi khócVài tháng đầu, thường hết trong nửa năm đầu
Tìm vúChạm vào má hay khoé miệng, bé quay đầu về phía đó và há miệngQuanh ba đến bốn tháng
MútVật chạm vào vòm miệng, bé mút nhịp nhàngKhông mất mà dần trở thành bú có chủ ý trong mấy tháng đầu
Nắm bàn tayĐặt ngón tay vào lòng bàn tay, bé nắm chặtQuanh bốn đến sáu tháng
Nắm bàn chânẤn nhẹ dưới gốc ngón chân, các ngón chân cong lạiMuộn hơn, thường gần cuối năm đầu
Bước tự độngDựng đứng bé, bàn chân chạm mặt phẳng, bé nhấc chân như bướcThường mờ đi quanh hai tháng
Tư thế đấu kiếmNằm ngửa, quay đầu sang một bên thì tay bên đó duỗi, tay bên kia coQuanh bốn đến sáu tháng

Nếu bé sinh non, các khoảng này tính theo tuổi hiệu chỉnh. Bảng chỉ giúp bạn gọi tên điều mình đang thấy; đánh giá phản xạ là việc của bác sĩ trong lần khám.

Phản xạ giật mình: vì sao bé tự đánh thức mình và cách giúp

Bé giật mình không phải vì sợ hãi. Phản xạ này xảy ra khi bé cảm thấy mất điểm tựa hoặc nghe tiếng động đột ngột. Bé vung tay, có khi khóc, nhưng đó là phản ứng tự động của cơ thể. Nhiều bé tự giật mình khi đang chìm vào giấc ngủ, vì đầu hơi ngả.

Đặt bé xuống từ từ, theo thứ tự. Hạ mông và chân bé chạm nệm trước, rồi lưng, rồi đầu sau cùng; giữ một tay đặt lên ngực bé thêm vài giây trước khi rút ra. Cách này giảm cảm giác hẫng, bé ít giật mình hơn.

Quấn bé đúng cách nếu bạn chọn quấn. Nhiều gia đình quấn bé để giảm giật mình. Quấn phần thân và tay vừa vặn, phần hông và chân để rộng cho chân co và dang tự nhiên, luôn đặt bé nằm ngửa. Khi bé bắt đầu có dấu hiệu lật, ngừng quấn vì bé lật sấp trong khi tay bị quấn là không an toàn.

Đừng thử phản xạ bằng cách làm bé hẫng. Có người thả hụt tay hay vỗ mạnh xuống nệm để "xem bé có giật không". Không cần làm vậy, và không nên; bé mất ngủ, khóc vô cớ. Bác sĩ sẽ kiểm tra theo cách nhẹ nhàng của chuyên môn.

Tìm vú và mút: đọc tín hiệu đói sớm của bé

Phản xạ tìm vú và phản xạ mút là lý do bé mới sinh đã biết bú. Hiểu chúng giúp bạn đọc tín hiệu đói sớm, trước khi bé phải khóc. Khi bé bắt đầu quay đầu sang hai bên, há miệng, chép môi, đưa tay lên miệng, mút mút vào khăn hay vai người bế, đó thường là những dấu hiệu đói sớm.

Khóc là tín hiệu đói muộn. Bé đã khóc to thì thường khó ngậm bắt vú hơn, phải dỗ cho dịu rồi mới bú được. Cho bé bú khi thấy dấu hiệu sớm thường làm bữa bú êm hơn cho cả mẹ và bé.

Có một điều nhỏ hay gây nhầm: bé quay đầu tìm vú khi bất kỳ ai chạm vào má, kể cả bố hay bà. Điều đó không có nghĩa là bé đói ngay lập tức, mà là phản xạ đang hoạt động. Hãy xem cả bối cảnh: lần bú trước cách đây bao lâu, bé có thêm những dấu hiệu khác không. Câu chuyện bú và cách cho bú cụ thể thuộc về hướng dẫn nuôi con của nhân viên y tế; ở đây chỉ nói phản xạ như một phần của sự phát triển. Quanh ba bốn tháng, khi phản xạ tìm vú mờ đi, bé quay đầu tìm bữa bú vì đã biết, chứ không còn vì bị chạm vào má.

Nắm chặt và bước đi: những phản xạ hay bị hiểu lầm

"Bé nắm chặt thế này chắc sau khoẻ lắm." Lực nắm của trẻ sơ sinh có thể làm người lớn ngạc nhiên, nhưng đó là phản xạ, không cho biết bé sẽ khoẻ hay yếu. Khi phản xạ này mờ đi quanh bốn đến sáu tháng, bé mới bắt đầu cầm nắm theo ý mình, và lúc đầu còn vụng hơn cả lúc sơ sinh.

"Bé mới một tháng đã biết bước." Khi dựng bé đứng cho bàn chân chạm mặt bàn, bé nhấc chân như bước. Đây là phản xạ bước tự động, thường mờ đi quanh hai tháng. Không cần cho bé "tập bước" vì phản xạ này không giúp bé biết đi sớm hơn; việc đi một mình là chuyện của khoảng cuối năm đầu đến đầu năm thứ hai, theo cửa sổ của WHO.

"Bé nằm cứ quay đầu một bên, duỗi một tay như đấu kiếm." Tư thế này hay thấy ở những tuần đầu khi bé nằm ngửa. Nó mờ dần quanh bốn đến sáu tháng, khi bé có thể đưa hai tay về giữa người. Nếu bé chỉ quay về một bên mãi thì đổi hướng đặt bé để bé có lý do nhìn sang bên kia.

Bác sĩ xem gì ở phản xạ trong lần khám, và bạn kể gì là có ích

Trong lần khám sau sinh và những lần khám đầu, bác sĩ thường đặt bé nằm ngửa, chạm vào má, đặt ngón tay vào lòng bàn tay, đỡ bé lên rồi hạ nhẹ, dựng bé đứng cho bàn chân chạm mặt giường. Mỗi động tác chỉ vài giây. Điều bác sĩ tìm không phải là bé "giỏi" hay "kém" mà là phản ứng có xuất hiện, có cân đối hai bên và có phù hợp với tuổi không.

Thời gian khám ngắn, bé lại hay khóc hoặc ngủ, nên những gì bạn quan sát ở nhà bổ sung rất nhiều. Thông tin có ích gồm: bé bú có lực không, có hay sặc không; khi giật mình thì hai tay có vung ra như nhau không; bé có bên quay đầu quen không; có lúc nào bé cử động giật lặp đi lặp lại theo nhịp không; bàn tay có mở ra nhiều hơn so với tuần đầu không.

Nếu bé sinh non, nằm viện dài ngày hay có vấn đề lúc sinh, bác sĩ có thể hẹn theo dõi phát triển dày hơn. Đó là cách làm thường quy để không bỏ sót, không có nghĩa là bé chắc chắn có vấn đề. Mang theo Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em cùng giấy ra viện để bác sĩ nắm đủ thông tin.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Bác sĩ sẽ kiểm tra phản xạ trong những lần khám đầu. Giữa các lần khám, những điều sau nên được nói với bác sĩ sớm:

  • Phản xạ giật mình chỉ thấy ở một tay, tay kia hầu như không vung ra.
  • Bé gần như không có phản xạ tìm vú hay mút, bú rất yếu, hay sặc nhiều mỗi lần bú.
  • Một bên tay hay chân lúc nào cũng ít cử động hơn bên kia.
  • Toàn thân bé mềm oặt hoặc cứng đờ, hai tay nắm chặt liên tục không mở ra.
  • Bé có những cử động giật lặp đi lặp lại theo nhịp mà dỗ không dừng, hoặc mắt trợn ngược, tím tái.
  • Những phản xạ được cho là mờ đi vẫn còn rất rõ khi bé đã quá xa khoảng thường gặp, ví dụ vẫn giật mình mạnh liên tục khi đã gần một tuổi.
  • Bé từng làm được một việc rồi không làm nữa. Mất kỹ năng đã có luôn là lý do đi khám.

Nếu thấy cử động lạ, quay lại một đoạn ngắn bằng điện thoại rồi mang đến bác sĩ. Hình ảnh thực tế giúp bác sĩ nhanh hơn nhiều so với mô tả bằng lời.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh hay giật mình có phải thiếu chất không?

Giật mình là phản xạ sơ sinh có ở hầu hết trẻ bình thường, không phải dấu hiệu thiếu chất. Phản xạ này mờ dần trong vài tháng đầu. Không tự cho bé uống thuốc hay bổ sung gì; nếu giật mình kèm điều bất thường khác, hãy hỏi bác sĩ nhi.

Khi nào trẻ hết phản xạ giật mình?

Phản xạ giật mình thường yếu dần sau vài tháng đầu và hết hẳn trong khoảng nửa năm đầu, mỗi bé một khác. Nếu bé đã gần một tuổi mà vẫn giật mình mạnh liên tục, hoặc chỉ giật một bên, nên cho bác sĩ xem.

Có nên quấn bé để bé đỡ giật mình không?

Nhiều gia đình quấn bé những tuần đầu. Nếu quấn, để hông và chân rộng rãi, luôn đặt bé nằm ngửa và ngừng quấn khi bé có dấu hiệu bắt đầu lật. Không quấn quá chặt, không quấn quá nóng.

Bé nắm tay chặt suốt có bình thường không?

Những tuần đầu, nắm tay thường khép là bình thường. Sang tháng thứ hai, thứ ba, bàn tay bé mở ra ngày càng nhiều. Nếu đến khoảng ba tháng hai tay vẫn nắm chặt gần như liên tục, hoặc một bên nắm chặt hơn hẳn bên kia, hãy hỏi bác sĩ.

Cho bé tập bước từ sơ sinh có giúp bé đi sớm không?

Không. Bước của trẻ sơ sinh là phản xạ tự động, thường mờ đi quanh hai tháng. Đi một mình đến muộn hơn rất nhiều, khi cơ, xương và thăng bằng đã sẵn sàng. Cho bé nằm sấp chơi và tự do cử động trên sàn có ích hơn tập bước.

Ở nhà có nên tự kiểm tra phản xạ cho con không?

Không cần. Kiểm tra phản xạ là phần khám của bác sĩ. Ở nhà, bạn chỉ cần quan sát những gì tự nhiên xảy ra và ghi lại nếu thấy điều lạ, như chỉ một bên cử động, rồi mang theo khi đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138