GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ sơ sinh đến 3 tháng

Tuổi hiệu chỉnh của trẻ sinh non: cách tính, dùng khi nào và đến bao giờ thì thôi

Tuổi hiệu chỉnh là tuổi thực trừ số tuần sinh sớm so với 40 tuần. Cách tính kèm ví dụ, dùng cho mốc phát triển nào, tiêm chủng theo tuổi nào và hiệu chỉnh đến khi nào.

Vietnamese parents seen from behind sitting at a kitchen table, one holding a tiny premature baby wrapped in a knitted blanket, overhead angle, soft cool morning light, teal mugs

Tuổi hiệu chỉnh của trẻ sinh non bằng tuổi thực tính từ ngày sinh trừ đi số tuần bé sinh sớm so với 40 tuần thai. Ví dụ bé sinh ở tuần 32, tức sớm 8 tuần, thì khi bé được 4 tháng tuổi thực, tuổi hiệu chỉnh của bé là khoảng 2 tháng. Khi theo dõi mốc phát triển như nụ cười, giữ đầu, lẫy, ngồi, cha mẹ và bác sĩ nên so với mốc của tuổi hiệu chỉnh, không phải tuổi thực.

Tuổi hiệu chỉnh thường được dùng cho đến khoảng hai tuổi, có khi lâu hơn với bé sinh rất non, theo cách bác sĩ theo dõi bé quyết định. Riêng tiêm chủng thì đa số theo tuổi thực. Bài này chỉ cách tính có ví dụ, bảng tuổi nào dùng cho việc gì, những điều hay gặp ở trẻ sinh non trong mấy tháng đầu, các chỗ hay tính sai và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

Vì sao trẻ sinh non cần một "tuổi thứ hai"

Một em bé đủ tháng chào đời sau khoảng 40 tuần trong bụng mẹ. Bé sinh non chào đời sớm hơn, nên những tuần lẽ ra não và cơ thể bé phát triển trong bụng mẹ thì bé lại trải qua ở bên ngoài. Sự phát triển của hệ thần kinh đi theo thời gian kể từ khi bắt đầu mang thai nhiều hơn là theo ngày sinh. Vì vậy, một bé sinh sớm hai tháng, ở ngày thứ một trăm hai mươi sau sinh, về mặt phát triển thường giống bé đủ tháng hai tháng tuổi hơn là bé bốn tháng tuổi.

Nếu so bé với mốc của tuổi thực, cha mẹ dễ lo rằng con chậm, trong khi bé đang phát triển đúng nhịp của mình. Ngược lại, khi so theo tuổi hiệu chỉnh, những chậm trễ thật sự, nếu có, cũng dễ nhận ra hơn vì không bị lẫn với khoảng thời gian sinh sớm.

Tuổi hiệu chỉnh vì thế không phải là cách "châm chước" cho trẻ sinh non, mà là cách đặt thước đo về đúng chỗ. Nhiều tài liệu nhi khoa và các bảng mốc như của CDC đều lưu ý rằng với trẻ sinh non, mốc phát triển nên đọc theo tuổi hiệu chỉnh.

Cách tính tuổi hiệu chỉnh trong bốn bước

Bạn chỉ cần biết hai con số: bé sinh ở tuần thai thứ mấy, và hôm nay bé bao nhiêu tuần hoặc bao nhiêu tháng tuổi tính từ ngày sinh. Tuần thai lúc sinh ghi trong giấy ra viện hoặc Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em.

  1. Lấy 40 trừ đi tuần thai lúc sinh để ra số tuần bé sinh sớm. Bé sinh ở tuần 34 thì sớm 6 tuần.
  2. Tính tuổi thực của bé hôm nay, đổi ra tuần nếu bé còn nhỏ. Ví dụ bé được 12 tuần tuổi tính từ ngày sinh.
  3. Lấy tuổi thực trừ số tuần sinh sớm. 12 tuần trừ 6 tuần bằng 6 tuần: đó là tuổi hiệu chỉnh, tức khoảng một tháng rưỡi.
  4. Khi đọc bảng mốc, dùng con số này. Bé 12 tuần tuổi thực nhưng tuổi hiệu chỉnh 6 tuần thì so với mốc của bé khoảng một tháng rưỡi.

Với bé sinh ở tuần 37 trở lên, tức đủ tháng, không cần hiệu chỉnh. Bé sinh ở tuần 36 sớm khoảng 4 tuần; chênh lệch nhỏ, nhưng ở mấy tháng đầu vẫn có ý nghĩa khi đọc mốc. Nếu bạn ngại tự tính, hãy hỏi bác sĩ theo dõi bé ghi tuổi hiệu chỉnh vào sổ mỗi lần khám.

Ví dụ: cùng một tuổi thực, tuổi hiệu chỉnh khác nhau

Bảng dưới đây làm sẵn vài ví dụ để bạn thấy chênh lệch rõ nhất ở những tháng đầu và nhỏ dần khi bé lớn.

Sinh ở tuần thaiSố tuần sinh sớmTuổi thựcTuổi hiệu chỉnh xấp xỉ
36 tuần4 tuần2 thángKhoảng 1 tháng
34 tuần6 tuần3 thángKhoảng 1 tháng rưỡi
32 tuần8 tuần4 thángKhoảng 2 tháng
30 tuần10 tuần6 thángKhoảng 3 tháng rưỡi
28 tuần12 tuần6 thángKhoảng 3 tháng
28 tuần12 tuần18 thángKhoảng 15 tháng

Ở hàng cuối, ba tháng chênh lệch chỉ còn là một phần nhỏ của tuổi bé, nên về sau tuổi hiệu chỉnh và tuổi thực gần nhau dần. Trong ba tháng đầu đời thì ngược lại: chênh lệch có khi bằng cả tuổi thực của bé, nên tính đúng rất quan trọng.

Nếu bạn muốn tự theo dõi, viết hai cột trong sổ: một cột tuổi thực, một cột tuổi hiệu chỉnh, cập nhật mỗi tháng. Khi đọc bất kỳ bài viết hay bảng mốc nào, nhìn sang cột thứ hai. Thói quen nhỏ này giúp cả nhà, kể cả ông bà, nói cùng một ngôn ngữ khi bàn về sự phát triển của bé.

Dùng tuổi nào cho việc gì

Một nhầm lẫn hay gặp là dùng tuổi hiệu chỉnh cho mọi thứ, hoặc ngược lại. Bảng dưới đây tóm tắt cách dùng phổ biến; bác sĩ theo dõi bé có thể dặn khác cho trường hợp riêng.

ViệcThường dùngGhi chú
Đọc mốc phát triển: cười, giữ đầu, lẫy, ngồi, bò, nóiTuổi hiệu chỉnhThường đến khoảng hai tuổi
Tiêm chủngTuổi thựcĐa số vắc xin tiêm theo tuổi tính từ ngày sinh; hỏi bác sĩ về trường hợp bé rất nhỏ cân
Thời điểm bắt đầu ăn dặmHỏi bác sĩThường xét cả tuổi hiệu chỉnh và dấu hiệu sẵn sàng như ngồi vững, giữ đầu tốt
Đánh giá tăng trưởngTheo cách bác sĩ chọnBác sĩ đọc biểu đồ tăng trưởng và cho biết dùng tuổi nào
Chọn trò chơi, đồ chơiTuổi hiệu chỉnhChọn theo những gì bé đang làm được, không theo tuổi trên giấy

Nhớ gọn: phát triển theo tuổi hiệu chỉnh, tiêm chủng theo tuổi thực, những việc còn lại hỏi bác sĩ.

Một tình huống hay gặp: bé Thóc sinh ở tuần 31, đến lịch tiêm hai tháng tuổi thực thì bà ngăn vì "bé còn bé quá, đợi đủ tháng đã". Thực tế, nếu bác sĩ không dặn gì khác, bé vẫn tiêm theo tuổi thực, vì cơ thể bé cần được bảo vệ đúng lúc như mọi trẻ khác. Còn chuyện bé hai tháng tuổi thực mà chưa cười đáp lại thì đọc theo tuổi hiệu chỉnh, chưa phải điều đáng lo.

Những điều hay gặp ở trẻ sinh non trong mấy tháng đầu

Ngủ nhiều, quãng thức ngắn. Bé sinh non thường có quãng thức tỉnh táo ngắn hơn trong mấy tuần đầu về nhà. Chơi ngắn, nhẹ nhàng và đúng lúc bé tỉnh là đủ.

Dễ quá tải với ánh sáng, tiếng ồn, nhiều người. Bé có thể quay mặt đi, nấc, ngáp, đổi màu da khi bị kích thích nhiều. Giảm bớt người bế chuyền tay, giữ không gian dịu giúp bé dễ chịu hơn.

Lịch khám riêng. Trẻ sinh non, nhất là sinh rất non, thường được hẹn khám mắt, sàng lọc thính lực và theo dõi phát triển theo lịch riêng. Giữ đúng các lịch này quan trọng hơn bất cứ "bài tập" nào ở nhà.

Nhịp đuổi kịp mỗi bé một khác. Nhiều bé sinh non đuổi kịp các mốc theo tuổi hiệu chỉnh trong hai năm đầu. Có bé cần thêm thời gian hoặc thêm hỗ trợ. Không có một hạn chót chung cho mọi bé; bác sĩ theo dõi bé là người phù hợp nhất để nói bé đang đi ra sao.

Cha mẹ mệt và lo nhiều hơn. Những tuần nằm viện, những lần khám dày đặc khiến nhiều cha mẹ trẻ sinh non luôn ở trạng thái căng thẳng. Đọc mốc theo tuổi hiệu chỉnh cũng là một cách để bớt lo những điều không cần lo, và dành sức cho việc ở bên bé.

Chỗ hay tính sai và vì sao

So bé với mốc của tuổi thực. Đây là nhầm lẫn phổ biến nhất, khiến nhiều gia đình lo lắng không cần thiết khi bé "bốn tháng mà chưa giữ được đầu" trong khi tuổi hiệu chỉnh mới hai tháng.

Tính sớm từ ngày dự sinh sai. Dùng tuần thai lúc sinh ghi trong giấy ra viện, không dùng con số nhớ áng chừng. Lệch hai tuần ở tháng đầu đã là cả một nửa tuổi của bé.

Tập sớm để bé "đuổi kịp". Dựng bé ngồi, tập đứng sớm theo tuổi thực không giúp bé đuổi kịp nhanh hơn. Nằm sấp chơi, trò chuyện, cho bé tự do cử động theo đúng giai đoạn hiệu chỉnh mới là cách hỗ trợ hợp lý.

So với anh chị hay con nhà người khác. Mỗi bé có nhịp riêng, bé sinh non lại có xuất phát điểm khác. So sánh chỉ thêm lo, không thêm thông tin.

Bỏ lịch tái khám khi thấy bé "đã ổn". Một số khác biệt chỉ người có chuyên môn mới nhận ra sớm. Lịch theo dõi phát triển của trẻ sinh non nên được giữ đủ, kể cả khi bé có vẻ phát triển tốt.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Với trẻ sinh non, những dấu hiệu dưới đây được đọc theo tuổi hiệu chỉnh. Nếu thấy, hãy hỏi bác sĩ nhi, không chờ đến lịch hẹn kế tiếp:

  • Ở khoảng hai tháng tuổi hiệu chỉnh bé vẫn không nhìn vào mặt người, không phản ứng với tiếng động lớn.
  • Ở khoảng ba tháng tuổi hiệu chỉnh bé chưa cười đáp lại, chưa ngóc đầu khi nằm sấp.
  • Bé rất mềm hoặc rất cứng khi bế, hay một bên tay chân cử động ít hơn hẳn bên kia.
  • Bé bú kém, mệt khi bú, chậm tăng cân, hoặc thở nhanh, thở khó.
  • Bé dưới ba tháng tuổi thực bị sốt: đi khám ngay.
  • Bé từng làm được điều gì đó rồi không làm nữa. Mất kỹ năng đã có, ở bất kỳ tuổi nào, cũng cần được khám.

Câu nên hỏi ở mỗi lần khám: "Theo tuổi hiệu chỉnh, bé đang ở đâu, có mặt nào cần hỗ trợ thêm không, và lần tới nên đánh giá phát triển khi nào?" Ghi câu trả lời vào sổ để lần sau so lại. Nếu bác sĩ giới thiệu đánh giá phát triển chuyên sâu hơn, đó là bước bình thường trong theo dõi trẻ sinh non, giúp bé được hỗ trợ sớm nếu cần, chưa phải là một kết luận về bé.

Câu hỏi thường gặp

Tuổi hiệu chỉnh tính như thế nào?

Lấy 40 trừ tuần thai lúc sinh để ra số tuần sinh sớm, rồi lấy tuổi thực của bé trừ đi số tuần đó. Bé sinh ở tuần 32, được 16 tuần tuổi thực, thì tuổi hiệu chỉnh là 8 tuần, tức khoảng hai tháng.

Trẻ sinh non dùng tuổi hiệu chỉnh đến khi nào?

Thường dùng đến khoảng hai tuổi khi theo dõi mốc phát triển. Với bé sinh rất non, một số nơi theo dõi lâu hơn. Bác sĩ theo dõi bé sẽ cho biết khi nào có thể chuyển hẳn sang tuổi thực.

Trẻ sinh non tiêm chủng theo tuổi thực hay tuổi hiệu chỉnh?

Đa số vắc xin tiêm theo tuổi thực, tính từ ngày sinh, kể cả với trẻ sinh non. Với bé rất nhỏ cân hay có vấn đề sức khoẻ riêng, bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể, nên hỏi ở mỗi lần tiêm.

Bé sinh 36 tuần có cần tính tuổi hiệu chỉnh không?

Bé sinh ở tuần 36 sớm khoảng 4 tuần. Ở những tháng đầu, chênh lệch này vẫn có ý nghĩa khi đọc mốc, ví dụ nụ cười đáp lại có thể đến muộn hơn vài tuần so với bé đủ tháng. Từ tuần 37 trở lên thì không cần hiệu chỉnh.

Trẻ sinh non bao giờ đuổi kịp bạn cùng tuổi?

Nhiều bé sinh non đuổi kịp các mốc theo tuổi hiệu chỉnh trong hai năm đầu, nhưng không có hạn chót chung. Bé sinh càng non càng có thể cần thêm thời gian. Giữ đủ lịch theo dõi phát triển để bác sĩ đánh giá đúng nhịp của bé.

Có nên tập cho trẻ sinh non nhiều hơn để mau theo kịp không?

Không cần tập ép. Chơi và vận động theo đúng giai đoạn tuổi hiệu chỉnh, như nằm sấp, trò chuyện, nhìn mặt, là đủ. Nếu bé cần hỗ trợ thêm, bác sĩ sẽ giới thiệu nơi đánh giá và hướng dẫn phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138