GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 1 đến 2 tuổi

Trẻ 1–2 tuổi chồng khối, vẽ nguệch ngoạc: đôi tay khéo dần theo từng tháng

Trẻ chồng được hai khối quanh 15 tháng, vẽ nguệch ngoạc quanh 18 tháng, vặn nắp, bấm nút quanh 2 tuổi. Trò chơi tay tự làm ở nhà, chỗ hay sai và khi nào hỏi bác sĩ.

Overhead view of small Vietnamese toddler hands gripping a fat crayon and scribbling on blank paper taped to a low table, a few wooden blocks nearby, bright diffuse daylight

Trong năm thứ hai, đôi tay của trẻ đi từ nhón đồ bằng hai ngón sang chồng được hai món đồ nhỏ quanh 15 tháng, vẽ nguệch ngoạc quanh 18 tháng, và quanh 2 tuổi thì giữ một vật bằng một tay trong khi tay kia làm việc khác, như giữ hộp và mở nắp. Đây là các mốc của bảng CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022.

Những kỹ năng nhỏ này gọi chung là vận động tinh. Chúng ít được để ý hơn bước đi đầu tiên, nhưng là nền cho việc tự ăn, tự mặc đồ, sau này là cầm bút và cắt kéo. Bài này giải thích vì sao chồng khối hay vẽ nguệch ngoạc khó với trẻ nhỏ, tiến trình theo tháng, trò chơi dùng đồ trong nhà, những chỗ cha mẹ hay làm quá tay, và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

Vì sao đặt khối này lên khối kia lại khó

Với người lớn, đặt một khối lên khối khác là việc không cần nghĩ. Với bé 13 tháng, đó là chuỗi việc khó: nhìn vào điểm đặt, đưa tay tới đúng chỗ, hạ tay thật chậm, rồi buông các ngón tay ra đúng lúc mà không đẩy khối ngã. Phần khó nhất thường là buông tay có chủ ý. Trẻ dưới một tuổi giỏi nắm hơn buông; nhiều bé thả đồ bằng cách ném hay hất ra.

Đó là lý do nhiều trò chơi bỏ vào, lấy ra ở cuối năm đầu lại có ích cho chồng khối sau này: con tập buông đồ vào trong một chỗ cụ thể. Khi con bỏ được đồ vào hộp miệng nhỏ, con đang chuẩn bị cho việc đặt khối lên khối.

Ở 15 tháng, bảng mốc 2022 chỉ ghi chồng được ít nhất hai món đồ nhỏ. Tháp cao hơn đến dần trong nửa sau năm thứ hai và năm thứ ba, với khác biệt lớn giữa các trẻ. Con cũng thường thích xô đổ hơn xây. Đối với bé tuổi này, xô đổ là phần vui nhất và cũng là bài học về nhân quả: con làm, tháp đổ, có tiếng động.

Kích thước khối quan trọng. Khối quá nhỏ khó cầm và có nguy cơ hóc; khối quá to và nặng khó đặt cho cân. Khối gỗ hoặc nhựa cỡ vừa lòng bàn tay người lớn, hộp giấy rỗng, cốc nhựa lồng nhau đều dùng tốt.

Cách chơi cùng con cũng ảnh hưởng. Ngồi đối diện con trên sàn, bạn đặt một khối, đưa con một khối, chờ. Nếu con đặt lệch và tháp đổ, bạn cười "đổ rồi" và bắt đầu lại, không chỉnh tay con. Nếu con cầm khối gõ vào nhau thay vì chồng, đó cũng là chơi; bạn gõ theo nhịp con. Trẻ học chồng khối nhanh nhất khi được thấy người lớn làm nhiều lần trong không khí vui, không phải khi bị chỉ dẫn từng bước.

Đôi tay của trẻ qua từng chặng

Bảng sau xếp các kỹ năng tay theo bảng mốc CDC và AAP 2022 và những gì thường thấy giữa các mốc. Mốc là thứ phần lớn trẻ đạt được ở tuổi đó; việc ở cột giữa có thể đến sớm hoặc muộn hơn vài tháng.

TuổiMốc trong bảng 2022Hay thấy thêm
12 thángNhón đồ bằng ngón cái và ngón trỏ, bỏ đồ vào hộpĐập hai món vào nhau, lấy đồ ra khỏi hộp
15 thángChồng ít nhất hai món đồ nhỏ, dùng đồ vật đúng cáchLật vài trang sách bìa cứng, đẩy nút to
18 thángVẽ nguệch ngoạc, thử dùng thìaMở hộp có nắp lỏng, rút giấy ra khỏi hộp
24 thángGiữ đồ bằng một tay khi tay kia làm việc khác; thử bấm nút, xoay núm đồ chơiVặn nắp lọ, lật từng trang, xâu vòng to vào cọc

Thuận tay trái hay phải ở tuổi này thường chưa cố định, nhiều bé đổi tay liên tục. Bạn không cần sửa tay cầm, cứ đặt đồ ở giữa để con tự chọn. Câu hỏi về thuận tay được bàn kỹ ở chuyên mục vận động.

Trò chơi tay dùng đồ có sẵn trong nhà

Không cần bộ đồ chơi chuyên dụng. Những trò sau dùng đồ trong bếp, phòng khách, luôn có người lớn ngồi cạnh vì trẻ còn cho đồ vào miệng:

  • Cốc lồng nhau: những chiếc cốc nhựa cỡ khác nhau để lồng vào, úp chồng lên. Bé 15 tháng chồng hai chiếc, bé 2 tuổi thử xếp to nhỏ.
  • Hộp giấy rỗng: hộp sữa, hộp bánh đã rửa sạch làm khối nhẹ, đổ không đau.
  • Hũ có lỗ: khoét một lỗ trên nắp hộp nhựa, cho con nhét những chiếc nắp chai to vào. Nắp phải đủ to để không lọt vào miệng con.
  • Rút khăn: nhét vài chiếc khăn vải mỏng vào hộp giấy ăn rỗng để con rút ra.
  • Bóc dán: dán vài mẩu băng dính giấy lên mặt bàn, mép gập lên để con bóc ra.
  • Mở đóng: hộp nhựa nắp lỏng có đồ bên trong, quanh 2 tuổi thì thử lọ nắp vặn.
  • Bột nặn tự làm hoặc bột mì nhào: nắn, bóp, ấn ngón tay, luôn có người lớn bên cạnh.

Đổi trò khi con chán, mỗi trò vài phút là đủ. Cất bớt đồ chơi, chỉ để vài món ra mỗi lần, giúp con chơi lâu và tập trung hơn so với một rổ đầy đồ.

Vẽ nguệch ngoạc: không cần dạy cầm bút

Nguệch ngoạc là mốc, không phải tranh. Quanh 18 tháng, con cầm bút sáp bằng cả nắm tay và tạo vệt bằng cả cánh tay. Con thích nhìn vệt màu hiện ra do chính mình làm. Đó là toàn bộ mục tiêu.

Nắm cả bàn tay là tư thế đúng của tuổi này. Cầm bút ba ngón như người lớn thường hình thành dần ở tuổi mẫu giáo. Sửa tay cầm sớm không giúp con viết đẹp hơn và làm việc vẽ mất vui.

Chọn bút to, giấy cố định. Bút sáp to, ngắn dễ nắm và khó gãy. Dán giấy xuống bàn hay sàn để giấy không trượt, vì con chưa giữ giấy bằng tay kia được.

Vẽ cùng con, không vẽ thay con. Bạn vẽ một vòng tròn trên tờ của mình, con có thể bắt chước hoặc không. Đừng cầm tay con vẽ hình cụ thể.

Đặt giới hạn chỗ vẽ bằng việc cho chỗ vẽ. Con vẽ lên tường thường vì tường to và đứng được. Dán một tờ giấy lớn lên tường ở tầm con, nói rõ "vẽ ở đây".

Bút luôn có người lớn trông. Bút và sáp có thể bị cắn, mút. Khi xong, cất bút lên cao.

Những điều hay làm quá tay

Mua đồ chơi luyện tay đắt tiền. Trẻ một đến hai tuổi chơi với cốc, hộp, thìa, nắp nồi say sưa như với đồ chơi đắt. Thứ con cần nhất là người lớn ngồi cùng.

Đòi con xếp đúng màu, đúng thứ tự. Phân loại màu là việc của tuổi lớn hơn. Ở tuổi này con chỉ cần chạm, cầm, đặt, đổ.

Xây hộ con tháp cao rồi bảo con xem. Bạn có thể làm mẫu một hai khối, rồi đưa khối cho con. Con học bằng tay mình, không bằng mắt nhìn.

Lo vì con chỉ thích xô đổ. Xô đổ là giai đoạn ai cũng qua. Con sẽ tự thích xây dài hơn khi tay khéo hơn.

Dạy con viết chữ, tô chữ sớm. Tay hai tuổi chưa sẵn sàng cho nét chữ. Tô chữ lúc này dễ làm con chán bút từ sớm.

Làm giúp vì sốt ruột. Con loay hoay mở nắp hộp mãi không được, người lớn mở luôn cho xong. Thử chờ thêm một chút, hoặc vặn lỏng nắp trước rồi để con làm phần cuối; cảm giác tự làm được là động lực để con thử tiếp.

Chơi mãi một kiểu đồ. Nếu con chỉ có khối, tay chỉ tập một kiểu cầm. Xen kẽ đồ mềm, đồ cứng, đồ to, đồ nhỏ, đồ để vặn, đồ để bóp giúp tay con có nhiều kiểu cử động.

Dựng một góc chơi tay nhỏ trong nhà

Không cần phòng riêng. Một góc phòng khách hay cạnh bếp, gọn gàng, an toàn là đủ để con có chỗ chơi tay mỗi ngày:

  1. Chọn một chiếc bàn thấp hoặc khay lớn đặt trên sàn, cao vừa tầm con ngồi.
  2. Để trên kệ thấp ba bốn món đồ, ví dụ cốc lồng, hộp có nắp, bút sáp to, vài khối; cất phần còn lại.
  3. Mỗi tuần đổi một hai món để con có cái mới mà không bị quá tải.
  4. Kiểm tra từng món: không có phần nhỏ rời ra, không cạnh sắc, đủ to để không lọt vào miệng.
  5. Dán sẵn một tờ giấy to trên bàn để con vẽ bất cứ lúc nào có người lớn bên cạnh.
  6. Ngồi cùng con vài phút mỗi ngày, gọi tên việc con đang làm: "con đặt lên rồi", "con mở được nắp rồi".

Tình huống giả định: chị Hoa ở Đà Nẵng dọn hộc tủ bếp dưới cùng, bỏ hết dao kéo và hoá chất, thay bằng nồi nhựa, thìa gỗ, hộp có nắp. Bé Su 16 tháng tự mở tủ, lôi đồ ra chơi cạnh mẹ nấu ăn. Đó là góc chơi tay không tốn đồng nào, và Su được ở gần mẹ, điều con thích hơn mọi đồ chơi.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Mỗi trẻ khéo tay theo nhịp riêng. Những dấu hiệu sau là lý do hỏi bác sĩ, không phải kết luận gì về con:

  • Con mất kỹ năng tay đã có, như trước nhón được đồ nhỏ nay không, trước vẽ được nay không cầm bút.
  • Quanh 12 đến 15 tháng con chưa nhón được đồ nhỏ, không bỏ đồ vào hộp, không đập hai món vào nhau.
  • Quanh 18 tháng con chưa chồng được hai món đồ, không thử vẽ nguệch ngoạc khi được đưa bút.
  • Con dùng chủ yếu một tay, tay kia ít với, ít nắm, hoặc hay để nắm chặt.
  • Con có vẻ không hứng thú với đồ vật, không bắt chước người lớn khi chơi.
  • Tay con run rõ khi với lấy đồ, hoặc con hay đánh rơi mọi thứ mà không phải đang chơi thả.

Mang tới buổi khám vài video ngắn cảnh con chơi khối, vẽ, tự bốc ăn. Câu nên hỏi: "Tay con có dùng đều hai bên không?", "Nhà nên cho con chơi gì để tập thêm?". Bác sĩ có thể giới thiệu đánh giá thêm nếu cần.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tháng biết chồng khối?

Theo bảng CDC và AAP năm 2022, phần lớn trẻ chồng được ít nhất hai món đồ nhỏ quanh 15 tháng. Tháp cao hơn đến dần trong nửa sau năm thứ hai và năm thứ ba, với khác biệt lớn giữa các trẻ.

Bé 18 tháng chưa vẽ nguệch ngoạc có sao không?

Vẽ nguệch ngoạc là mốc 18 tháng trong bảng 2022. Nhiều bé chưa vẽ chỉ vì chưa được đưa bút. Bạn cho con thử vài lần với bút sáp to và giấy dán chặt; nếu con vẫn không cầm, không thử, hãy nhắc với bác sĩ.

Có nên sửa cách cầm bút cho bé 2 tuổi không?

Không cần. Trẻ hai tuổi thường nắm cả bàn tay hoặc cầm bút bằng nhiều ngón. Cách cầm ba ngón như người lớn hình thành dần ở tuổi mẫu giáo. Sửa sớm dễ làm con mất hứng vẽ.

Bé 1 tuổi cầm bằng tay trái nhiều có cần sửa không?

Không cần. Ở tuổi một đến hai, nhiều bé đổi tay liên tục và thuận tay thường chưa cố định. Điều cần để ý là con có dùng cả hai tay hay không, chứ không phải tay nào.

Đồ chơi nào giúp bé 1 tuổi khéo tay mà không tốn tiền?

Cốc nhựa lồng nhau, hộp giấy rỗng, hũ khoét lỗ để nhét nắp to, hộp giấy ăn có khăn vải để rút. Luôn có người lớn ngồi cạnh và chọn đồ đủ to để con không nuốt được.

Bé chỉ thích xô đổ tháp có phải phá phách không?

Không. Xô đổ là cách trẻ học nhân quả và thấy mình làm thay đổi được thế giới. Phần lớn trẻ dần thích xây hơn khi tay khéo hơn, thường trong năm thứ ba.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138