GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ sơ sinh đến 3 tháng

Trẻ 1 tháng tuổi biết làm gì: nhìn, nghe, phản xạ và cách chơi với con

Trẻ 1 tháng tuổi nhìn rõ mặt người ở gần, giật mình khi có tiếng động, cử động theo phản xạ. Những gì bình thường, cách chơi với con và lúc nên hỏi bác sĩ nhi.

Vietnamese father seen from behind sitting cross-legged on a living room floor mat, holding a swaddled newborn close to his face, side angle, soft morning window light, teal cushions

Trẻ 1 tháng tuổi chủ yếu làm những việc cơ thể tự làm: bú, ngủ, khóc để báo đói hay khó chịu, giật mình khi có tiếng động lớn, nhìn chăm chú vào khuôn mặt người ở gần khoảng một gang tay rưỡi đến hai gang tay, và cử động tay chân theo phản xạ chứ chưa có chủ đích. Ở cuối tháng đầu, nhiều bé bắt đầu nhìn theo mặt mẹ khi mẹ dịch chậm sang bên, im lặng lắng nghe khi nghe giọng quen, và nhấc đầu được một chút trong vài giây khi nằm sấp.

Đó là gần như toàn bộ "kỹ năng" của tháng đầu, và như vậy là đủ. Việc của cha mẹ ở tuổi này không phải là dạy, mà là cho con nhìn mặt mình thật gần, nghe giọng mình thật nhiều, được bế ẵm và được đáp lại khi khóc. Phần dưới đây đi qua những gì thường thấy, vì sao chưa có bảng mốc chính thức cho riêng một tháng tuổi, chơi gì với con, và dấu hiệu nào nên mang đi hỏi bác sĩ nhi sớm.

Tháng đầu tiên trông như thế nào ở một em bé bình thường

Trẻ mới sinh ngủ phần lớn ngày đêm, mỗi lần thức thường chỉ ngắn rồi lại ngủ. Những lúc tỉnh táo hiếm hoi đó là lúc bé "làm việc": mắt mở to, nhìn chăm chú, tay chân ngừng khua, có khi miệng chúm lại như đang để ý. Người trong nghề gọi đây là trạng thái tỉnh lặng, và đây là khoảng thời gian quý nhất để nói chuyện, nhìn mặt và chơi với con.

Cử động của bé tháng đầu trông giật cục, run run, hai tay hay co sát người, nắm tay thường khép. Khi nằm ngửa, đầu bé hay quay hẳn về một bên. Khi bế dựng lên, đầu còn lắc lư nên luôn phải đỡ gáy. Những điều này là bình thường vì hệ thần kinh đang trưởng thành dần và phần lớn cử động lúc này còn do phản xạ điều khiển.

Về giác quan, bé nghe được từ trước khi sinh nên đã quen giọng mẹ; nhiều bé lặng đi hoặc quay mặt về phía giọng nói quen. Mắt bé nhìn rõ nhất ở khoảng cách gần, đúng tầm từ ngực mẹ đến mặt mẹ khi bú, và thích nhìn khuôn mặt người hơn bất cứ thứ gì. Cuối tháng, một số bé có thể nhìn theo mặt người dịch chậm một đoạn ngắn rồi mất dấu. Bé nào làm sớm, bé nào làm muộn hơn vài tuần đều nằm trong dao động thường gặp.

Tuần đầu và tuần cuối của tháng thứ nhất khác nhau ra sao

Một tháng nghe ngắn nhưng bé ở tuần thứ tư đã khác bé mới chào đời khá nhiều. Bảng dưới đây là những thay đổi thường thấy, không phải danh sách để đánh dấu đạt hay chưa đạt.

Mặt phát triểnNhững ngày đầuKhoảng cuối tháng đầu
NhìnMở mắt từng lúc, nhìn mặt người ở rất gần trong chốc látNhìn mặt người lâu hơn, có thể dõi theo một đoạn ngắn khi mặt dịch chậm
NgheGiật mình hoặc chớp mắt khi có tiếng động lớnLặng đi, ngừng khua tay chân khi nghe giọng quen
Vận độngTay chân co, cử động giật cục, nắm tay khépKhi nằm sấp nhấc đầu lên được một chút rồi đặt xuống, quay mặt sang bên
Âm thanhKhóc là cách báo hiệu chínhNgoài khóc có thêm vài tiếng ọ ẹ, rên nhẹ, tiếng "ư" trong cổ họng
Thức – ngủNgủ gần như cả ngày, thức chủ yếu để búCó thêm vài quãng thức tỉnh táo ngắn trong ngày

Nếu bé sinh non, đọc bảng này theo tuổi hiệu chỉnh: bé sinh sớm ba tuần thì ở "một tháng tuổi" thực ra mới gần bằng bé đủ tháng một tuần tuổi. Không có ô nào trong bảng là hạn chót; nó chỉ giúp bạn biết mình đang nhìn vào điều gì khi quan sát con.

Vì sao không có "bảng mốc 1 tháng" chính thức và nên theo dõi bằng gì

Nhiều cha mẹ đi tìm danh sách "trẻ 1 tháng phải làm được gì" và thấy mỗi nơi viết một kiểu. Lý do là các bảng mốc được dùng rộng rãi không chia nhỏ đến từng tháng ở tuổi này. Bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022 bắt đầu từ mốc 2 tháng, và chỉ ghi những việc mà khoảng 75% trẻ đã làm được ở tuổi đó. Nghiên cứu mốc vận động của WHO thì bắt đầu từ mốc ngồi không cần đỡ, tức là muộn hơn nhiều.

Như vậy, ở một tháng tuổi, thứ cần theo dõi chủ yếu là bé bú có tốt không, có tỉnh táo từng lúc không, có phản ứng với tiếng động và ánh sáng không, cử động có đều hai bên không. Những việc này bác sĩ sẽ xem trong lần khám sau sinh và các lần tiêm chủng. Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em của Bộ Y tế có phần ghi chép theo tháng tuổi; mang sổ theo mỗi lần đi khám và ghi lại những điều mình thấy ở nhà là cách theo dõi đơn giản mà hữu ích.

Một cách tự kiểm nhẹ nhàng: mỗi tuần, chọn một lúc bé tỉnh táo, đặt mặt mình cách mặt bé chừng một gang tay rưỡi, gọi tên bé và xem bé có nhìn lại không; rồi lắc khẽ một vật có tiếng ở một bên và xem bé có lặng đi hay chớp mắt không. Ghi một dòng vào sổ. Bạn không chấm điểm con, bạn chỉ đang có ghi chép để kể lại với bác sĩ cho chính xác.

Chơi và nói chuyện với bé 1 tháng: năm việc làm mỗi ngày

Ở tuổi này, "trò chơi" chính là khuôn mặt, giọng nói và vòng tay của người lớn. Không cần đồ chơi riêng. Năm việc dưới đây làm được trong vài phút mỗi lúc bé thức.

  1. Nhìn mặt gần: bế bé trong tay, mặt bạn cách mặt bé khoảng một gang tay rưỡi, nhìn vào mắt bé, cười và chờ. Bé nhìn lại vài giây là cuộc trò chuyện đầu tiên đã diễn ra.
  2. Kể bằng giọng chậm: vừa thay tã vừa nói "Mẹ mở tã cho con này, lạnh một chút nhé". Bé chưa hiểu chữ nhưng đang làm quen với nhịp lời nói và giọng của người chăm mình.
  3. Dịch mặt chậm sang một bên: khi bé đang nhìn bạn, dịch mặt rất chậm sang trái một đoạn ngắn, dừng lại, rồi sang phải. Bé dõi theo được một chút là tốt; không theo cũng không sao, hôm khác thử lại.
  4. Nằm sấp trên ngực người lớn: bạn ngả lưng nửa nằm, đặt bé nằm sấp trên ngực mình lúc bé tỉnh, bé sẽ thử ngóc đầu nhìn mặt bạn. Mỗi lần vài phút là đủ.
  5. Hát ru một câu quen: chọn một hai bài ru hay một câu hát lặp lại mỗi ngày. Sự lặp lại giúp bé nhận ra giọng và nhịp quen, nhiều bé dịu lại nhanh hơn khi nghe.

Dấu hiệu bé đã đủ: quay mặt đi, nấc cụt, ngáp liên tục, cau mày hay bắt đầu quấy. Lúc đó dừng lại, bế ôm cho bé nghỉ. Chơi đúng lúc bé sẵn sàng có ích hơn chơi lâu.

Những việc không cần làm với bé một tháng tuổi

Tháng đầu là lúc người lớn dễ lo nhiều và mua nhiều nhất. Có vài việc nghe hợp lý nhưng thật ra không cần, hoặc không nên.

  • Không cần thẻ học, video "kích thích trí não" hay nhạc mở suốt ngày. Bé học từ người thật trước mặt; màn hình không thay được khuôn mặt và giọng nói, và khuyến nghị phổ biến là không cho trẻ nhỏ như vậy xem màn hình.
  • Không cần tập đứng, tập ngồi hay dựng bé lên cho "cứng cáp". Cổ và lưng bé chưa sẵn sàng; nằm sấp ngắn khi thức đã là vận động đúng tuổi.
  • Không cần lay bé dậy để chơi. Giấc ngủ lúc này là việc chính của não; chơi khi bé tự thức tỉnh táo.
  • Không so bé với em bé nhà hàng xóm. Một tháng tuổi, chênh nhau một hai tuần là chuyện thường, nhất là khi ngày sinh dự kiến khác nhau.
  • Không quấn chặt phần hông và chân bé đến mức chân duỗi thẳng bị ép sát. Nếu quấn, để phần chân có chỗ co lên và dang ra tự nhiên.

Bớt được những việc này, bạn có thêm thời gian cho thứ bé thật sự cần: được bế, được nhìn, được đáp lại.

Ba tình huống hay gặp trong nhà và cách hiểu cho đúng

Bé Su giật nảy người, hai tay vung ra mỗi khi đặt xuống giường. Đây thường là phản xạ giật mình, gặp ở hầu hết trẻ sơ sinh và giảm dần trong vài tháng đầu. Đặt bé xuống từ từ, giữ tay bé sát người thêm một nhịp trước khi buông, bé ít giật hơn. Điều đáng hỏi bác sĩ là khi phản xạ này chỉ có ở một bên tay, hoặc hoàn toàn không thấy.

Bà bảo bé Na "mắt lác", lúc nhìn thì hai mắt không cùng hướng. Ở những tuần đầu, hai mắt đôi lúc chưa phối hợp hoàn toàn và có thể lệch trong chốc lát rồi thẳng lại. Nếu mắt lệch liên tục, lệch cố định một bên, hoặc vẫn còn lệch khi bé đã vài tháng tuổi thì nên cho bác sĩ xem.

Bé Bin chỉ thích quay đầu về bên trái khi nằm. Trẻ sơ sinh hay có bên quay quen. Đổi hướng đặt bé trong nôi, đổi tay bế, đặt đồ vật hay đứng nói chuyện ở bên bé ít quay để bé có lý do nhìn sang. Nếu bé gần như không quay được sang một bên hoặc cổ có vẻ cứng, nên hỏi bác sĩ nhi.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi sớm

Phần lớn khác biệt ở tháng đầu là dao động bình thường. Tuy vậy, những dấu hiệu sau nên được bác sĩ nhi xem sớm, không cần chờ đến lịch khám định kỳ:

  • Bé không giật mình hay không có phản ứng gì với tiếng động lớn gần bên, hoặc kết quả sàng lọc thính lực sơ sinh cần kiểm tra lại mà chưa làm.
  • Bé không bao giờ nhìn vào mặt người, hoặc mắt có ánh trắng ở đồng tử trong ảnh chụp có đèn.
  • Một bên tay hay chân cử động ít hẳn so với bên kia, hoặc toàn thân mềm nhũn, hoặc cứng đờ khi bế.
  • Bé bú rất yếu, bỏ bú, ngủ li bì khó đánh thức, hoặc khóc thét kiểu khác hẳn mọi ngày.
  • Bé dưới ba tháng tuổi bị sốt: cần đưa đi khám ngay chứ không theo dõi ở nhà.
  • Bé từng làm được điều gì đó (nhìn mặt, phản ứng tiếng động) rồi không còn làm nữa. Mất kỹ năng đã có ở bất kỳ tuổi nào cũng cần được khám.

Câu nên hỏi bác sĩ: "Ở tuổi hiện tại của bé, có điều gì cần theo dõi thêm ở nhà không, và nếu thấy gì thì nên quay lại sớm?" Câu hỏi mở như vậy giúp bạn nhận được hướng dẫn cụ thể cho chính con mình.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 1 tháng tuổi nhìn được bao xa?

Trẻ một tháng tuổi nhìn rõ nhất ở khoảng cách gần, đại khái từ một gang tay rưỡi đến hai gang tay, tức là tầm mặt người bế. Vật ở xa hơn bé thấy mờ. Bé thích nhìn khuôn mặt và những mảng sáng tối tương phản rõ hơn màu nhạt.

Trẻ 1 tháng đã biết cười chưa?

Bé một tháng có thể nhoẻn miệng trong lúc ngủ hoặc lúc no, đó thường là nụ cười phản xạ. Nụ cười đáp lại khi người lớn cười và nói chuyện thường xuất hiện muộn hơn một chút, quanh sáu đến tám tuần, và có trong bảng mốc 2 tháng của CDC.

Bé 1 tháng nằm sấp được bao lâu?

Ở tuổi này, mỗi lần nằm sấp chỉ cần vài phút khi bé thức và có người lớn ngồi cạnh, làm nhiều lần trong ngày. Nằm sấp trên ngực bố mẹ cũng tính. Bé khó chịu thì dừng, lần sau thử lại, tổng thời gian sẽ tăng dần theo tuần.

Bé 1 tháng ngủ nhiều quá có sao không?

Trẻ sơ sinh ngủ phần lớn ngày đêm là bình thường. Điều cần để ý là bé có thức dậy để bú đều, bú có lực, có tã ướt đều trong ngày hay không. Nếu bé li bì, khó đánh thức để bú, nên cho bác sĩ nhi khám sớm.

Trẻ sinh non 1 tháng tuổi thì so với mốc nào?

Trẻ sinh non nên được nhìn theo tuổi hiệu chỉnh, tức là trừ đi số tuần sinh sớm so với bốn mươi tuần. Bé sinh sớm bốn tuần thì ở một tháng tuổi thực, sự phát triển nên so với bé đủ tháng vừa chào đời. Bác sĩ theo dõi bé sẽ hướng dẫn cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138