GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 1 đến 2 tuổi

Trẻ 18 tháng biết làm gì: mốc một tuổi rưỡi theo từng mặt phát triển

Trẻ 18 tháng thường đi không cần vịn, nói ba từ trở lên, làm theo lời dặn không cần cử chỉ, vẽ nguệch ngoạc, tập xúc thìa. Cách quan sát ở nhà và cờ đỏ cần khám.

A Vietnamese mother crouches in a sunny kitchen as a toddler in overalls pushes a small toy truck across the tiled floor, camera at child height, bright midday light

Trẻ 18 tháng thường đã đi được không cần vịn, leo lên xuống ghế thấp, vẽ nguệch ngoạc, tự bốc ăn và tập xúc thìa; về lời nói, phần lớn trẻ cố nói ba từ trở lên ngoài "ba", "mẹ" và làm theo lời dặn một bước mà không cần người lớn chỉ tay. Đó là các mốc mà khoảng ba phần tư trẻ đạt được ở tuổi này theo bảng của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022.

Một tuổi rưỡi là mốc nhiều nơi chọn để khám phát triển định kỳ, vì đây là lúc khoảng cách giữa các trẻ bắt đầu rõ hơn ở mặt giao tiếp. Bài này đi qua bốn nhóm mốc, chỉ cách thử từng mốc ở nhà mà không biến thành bài kiểm tra, những chỗ hay hiểu sai, và những dấu hiệu nên đưa con đi khám. Trẻ sinh non vẫn so theo tuổi hiệu chỉnh ở tuổi này.

Các mốc 18 tháng và cách nhận ra ở nhà

Bảng dưới gom các mốc của bảng CDC và AAP 2022 cho 18 tháng, kèm tình huống quen thuộc giúp bạn nhận ra con đã làm được hay chưa. Bạn không cần dựng tình huống để thử; chỉ để ý trong sinh hoạt vài ngày là đủ.

NhómMốc 18 thángThấy ở nhà khi
Xã hội, cảm xúcĐi xa người lớn nhưng ngoái lại xem người lớn còn đóỞ công viên con chạy ra rồi quay đầu tìm mẹ
Xã hội, cảm xúcChỉ tay để khoe điều thú vịCon chỉ con mèo trên tường rồi nhìn bạn
Xã hội, cảm xúcChìa tay ra để được rửa, giúp mặc đồ bằng cách xỏ tay, nhấc chânLúc thay áo con tự đưa tay vào ống
Ngôn ngữCố nói ba từ trở lên ngoài ba, mẹCon gọi "bà", "bóng", "nước" đúng lúc
Ngôn ngữLàm theo lời dặn một bước không cần cử chỉBạn nói "đưa mẹ cái thìa" mà không chỉ, con vẫn đưa
Nhận thứcBắt chước việc nhà, chơi đồ chơi theo cách đơn giảnCon cầm chổi quét, đẩy xe đồ chơi chạy
Vận độngĐi không vịn, vẽ nguệch ngoạc, uống cốc không nắp, tập xúc thìa, leo lên xuống ghếCon tự trèo lên sofa và tụt xuống an toàn

Nếu con chưa có một hai mục mà các mặt khác vẫn tiến đều, thường chỉ cần theo dõi và nhắc bác sĩ ở lần khám. Nếu con chưa có nhiều mục, nhất là ở hai nhóm xã hội và ngôn ngữ, nên hẹn khám sớm.

Đi không cần vịn: nếu 18 tháng vẫn chưa đi

Ở 18 tháng, phần lớn trẻ đã tự đi. Cửa sổ đi một mình trong nghiên cứu chuẩn tăng trưởng của WHO kết thúc ở khoảng 17 đến 18 tháng, nên bé đến tuổi này mà chưa tự đi được vài bước là lý do rõ ràng để đi khám, không nên chờ thêm. Việc khám không có nghĩa là con có bệnh; bác sĩ sẽ xem trương lực cơ, phản xạ, khớp háng và cách con đứng, rồi quyết định theo dõi hay làm thêm gì.

Ở bé đã đi, dáng đi 18 tháng vẫn còn chân hơi dạng, bước ngắn, hay ngã khi rẽ gấp hay khi vội. Nhiều bé bắt đầu đi nhanh gần như chạy, kéo đồ chơi theo sau, bê đồ trong lúc đi. Leo trèo là thú vui lớn: sofa, ghế, bậc cửa, thậm chí ngăn kéo tủ kéo ra làm bậc. Đây là lúc người lớn cần nhìn nhà bằng mắt của đứa trẻ cao chưa tới mặt bàn: tủ thấp cần được cố định vào tường, ghế không đặt cạnh cửa sổ, ban công phải có chắn cao.

Một chỗ hay sai là bế con quá nhiều khi ra ngoài vì sợ bẩn hay sợ ngã. Bé 18 tháng cần đi trên nhiều loại mặt đất: cỏ, sỏi nhỏ, dốc thoai thoải, bậc thấp. Mỗi kiểu mặt đất dạy con điều chỉnh thăng bằng theo một cách. Một buổi chiều đi bộ chậm ở sân chung có giá trị hơn nhiều so với một món đồ chơi vận động đắt tiền.

Lời nói 18 tháng: ba từ, và những gì quan trọng hơn ba từ

Số từ chỉ là một phần. Bảng 2022 dùng mốc "cố nói ba từ trở lên ngoài ba, mẹ", thấp hơn những con số hay lan truyền trên mạng. Mốc thấp được chọn để chỉ những trẻ thật sự cần hỗ trợ mới bị gắn cờ, không làm cha mẹ lo oan.

Hiểu lời không cần cử chỉ là mốc lớn. Ở 15 tháng con làm theo khi bạn vừa nói vừa chỉ. Ở 18 tháng nhiều bé làm theo chỉ bằng lời: "Con cất chiếc dép đi", "Lấy cái khăn cho bà". Bạn có thể thử bằng cách nói khi tay để yên.

Chỉ để khoe khác chỉ để đòi. Chỉ để đòi là "con muốn cái kia". Chỉ để khoe là "nhìn kìa, mẹ ơi" rồi quay lại nhìn mặt bạn xem bạn có thấy không. Kiểu chỉ thứ hai cho thấy con muốn chia sẻ sự chú ý, một nền tảng của giao tiếp.

Bé song ngữ có thể có ít từ ở mỗi tiếng hơn. Nếu nhà dùng hai thứ tiếng, bạn cộng từ của cả hai tiếng. Song ngữ không làm trẻ chậm nói theo nghĩa cần lo; chỉ cần mỗi người lớn nói với con nhất quán.

Cách nói giúp con nhiều nhất là nói thêm một chút. Con nói "bóng", bạn đáp "bóng đỏ", "bóng lăn rồi". Bạn nhắc lại từ của con và thêm một từ, không sửa, không bắt nói lại.

Một ngày bình thường của bé 18 tháng: chơi gì, nói gì

Tình huống giả định: bé Cốm 18 tháng ở nhà với bà buổi sáng, với bố mẹ buổi tối. Không có giờ học riêng nào, nhưng trong ngày Cốm có nhiều lúc học qua chơi:

  • Buổi sáng: bà nhặt rau, Cốm ngồi cạnh bỏ cọng rau vào rổ. Bà gọi tên rau, đếm "một, hai" mà không đòi Cốm đếm theo.
  • Giữa sáng: ra sân chung đi bộ, nhặt lá, đẩy xe đồ chơi. Bà để Cốm đi trước, chỉ đứng gần ở chỗ có bậc.
  • Trưa: Cốm tự bốc cơm nắm nhỏ và tập xúc thìa, rơi nửa bát. Bà kê khăn dưới ghế thay vì xúc giúp cho nhanh.
  • Chiều: chơi giấy và bút sáp to, nguệch ngoạc trên tờ giấy dán xuống bàn. Bà vẽ một vòng tròn, Cốm vẽ vệt dài, thế là đủ.
  • Tối: bố đọc sách tranh, hỏi "con mèo đâu?", Cốm chỉ. Mẹ hát bài có động tác, Cốm làm theo vỗ tay.
  • Trước khi ngủ: Cốm "giúp" cất đồ chơi vào hộp theo lời dặn "Cốm cất khối vào hộp nào".

Cái không cần làm: thẻ học chữ, video dạy từ vựng, lớp năng khiếu cho tuổi này. Khuyến nghị chung là hạn chế màn hình ở trẻ dưới 2 tuổi; nếu gia đình cho con xem, chọn nội dung chậm và xem cùng con, nói chuyện về những gì đang xem.

Những điều hay khiến cha mẹ lo ở tuổi một rưỡi

Con nói ít hơn anh chị lúc cùng tuổi. Mỗi trẻ có nhịp riêng, kể cả anh em ruột. Thứ cần nhìn là con có hiểu lời, có cử chỉ, có chỉ để khoe, có tiến thêm từ mới từng tháng hay không.

Con chơi đồ chơi không "đúng cách". Xếp xe thành hàng, mở đóng nắp hộp mãi, ném bóng thay vì lăn là cách chơi rất hay thấy. Nếu con vẫn đem đồ ra khoe, vẫn chơi qua lại với người lớn, thường không có gì lo.

Con không ngồi yên nghe hết một quyển sách. Bé 18 tháng thường xem vài trang rồi đi. Bảng mốc chỉ nói "cùng xem vài trang sách", không phải nghe trọn chuyện.

Con hay cắn, đẩy khi chơi với trẻ khác. Ở tuổi chưa nói được nhiều, cơ thể là cách con biểu đạt. Người lớn tách nhẹ, nói ngắn "không cắn, cắn đau bạn", cho con thứ khác để cầm. Không đánh lại, không doạ.

Con đòi tự làm mọi thứ rồi bực khi không làm được. Muốn tự làm là một bước phát triển bình thường. Chia việc thành phần con làm được, như con kéo tất ra phần cuối sau khi bạn kéo tới gót.

Chuẩn bị cho buổi khám phát triển lúc 18 tháng

Nhiều gia đình đưa con đi khám ở tuổi này rồi về mà không hỏi được điều mình lo, vì con quấy, phòng chờ đông, bác sĩ hỏi nhanh. Chuẩn bị trước vài thứ giúp buổi khám có ích hơn hẳn:

  1. Trong ba bốn ngày trước khi khám, ghi lại các từ con nói, kể cả từ chưa tròn tiếng, và những lời dặn con làm theo được.
  2. Quay hai ba đoạn video ngắn: con đi, con chơi với người lớn, con phản ứng khi được gọi tên từ phía sau. Mỗi đoạn dưới một phút là đủ.
  3. Mở sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, xem lại các mốc đã ghi và ngày con đạt được.
  4. Viết sẵn ba câu hỏi quan trọng nhất của gia đình, câu bạn lo nhất viết đầu tiên.
  5. Nếu con sinh non, ghi rõ số tuần tuổi thai lúc sinh để bác sĩ tính tuổi hiệu chỉnh.
  6. Chọn giờ khám không trùng giờ ngủ của con; mang theo đồ chơi quen và đồ ăn nhẹ.

Nếu bác sĩ dùng bộ câu hỏi sàng lọc, bạn trả lời theo những gì con thật sự làm ở nhà, không theo điều mong muốn. Kết quả sàng lọc chỉ cho biết có nên đánh giá kỹ hơn hay không, không phải chẩn đoán.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Ở 18 tháng, nên khám sớm nếu bạn thấy một trong những dấu hiệu sau, kể cả khi đã có lịch khám định kỳ ở xa:

  • Con mất kỹ năng đã có: thôi nói những từ trước đây đã nói, thôi vẫy tay, thôi chơi ú oà.
  • Con chưa tự đi được vài bước không vịn.
  • Con không chỉ tay để khoe, không đem đồ cho người lớn xem.
  • Con không làm theo lời dặn đơn giản nào, cả khi có cử chỉ kèm theo.
  • Con chưa nói được từ có nghĩa nào, hoặc không bắt chước âm thanh, động tác của người lớn.
  • Con không để ý khi người thân đi khỏi hay quay về, hoặc ít nhìn mặt người thân.
  • Con hay đi kiễng chân hoàn toàn, hoặc dùng một bên người ít hẳn bên kia.

Câu nên hỏi: "Con có cần kiểm tra thính lực không?", "Gia đình nên làm gì ở nhà trong lúc chờ hẹn?", "Nếu cần hỗ trợ thêm thì đến đâu?". Không có dấu hiệu nào ở trên tự nó là chẩn đoán; đó là lý do để một người được đào tạo nhìn kỹ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 18 tháng nói được bao nhiêu từ là bình thường?

Bảng CDC và AAP năm 2022 dùng mốc cố nói ba từ trở lên ngoài ba, mẹ ở 18 tháng. Nhiều bé nói nhiều hơn hẳn, có bé ít hơn mà vẫn hiểu lời tốt. Hiểu lời, cử chỉ và chỉ tay để khoe cũng quan trọng như số từ.

Trẻ 18 tháng chưa biết đi có sao không?

Ở 18 tháng nên đưa con đi khám nếu con chưa tự đi được. Cửa sổ đi một mình của trẻ khoẻ mạnh trong nghiên cứu WHO kết thúc ở khoảng 17 đến 18 tháng. Khám sớm giúp tìm nguyên nhân nếu có và hỗ trợ kịp thời.

Bé 1 tuổi rưỡi chưa biết xúc thìa có chậm không?

Bảng mốc 18 tháng chỉ ghi tập dùng thìa, chưa phải xúc gọn. Con còn làm rơi nhiều là bình thường. Hãy cho con thìa riêng trong mỗi bữa để tập, kể cả khi người lớn vẫn xúc thêm.

Có nên cho bé 18 tháng đi học lớp năng khiếu không?

Không cần thiết. Bé tuổi này học tốt nhất qua chơi tự do, trò chuyện với người lớn quen và vận động ngoài trời. Nếu gia đình muốn con gặp bạn cùng tuổi, một nhóm chơi nhẹ nhàng có người thân đi cùng là đủ.

Bé 18 tháng hay ăn vạ có phải do chiều quá không?

Phần lớn là do con muốn nhiều hơn những gì con nói được. Giữ giới hạn rõ, bình tĩnh gọi tên cảm xúc, đưa lựa chọn thay thế. Nếu ăn vạ kéo dài, dữ dội, kèm tự làm đau mình, nên hỏi bác sĩ.

Khám phát triển lúc 18 tháng gồm những gì?

Thường bác sĩ hỏi cha mẹ về các mốc, quan sát con chơi, có thể dùng bộ câu hỏi sàng lọc chuẩn. Bạn mang sổ theo dõi sức khoẻ, ghi chú các mốc và video ngắn quay ở nhà để buổi khám chính xác hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138