GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 2 đến 3 tuổi

Trẻ 2 đến 3 tuổi hiểu lời tới đâu: làm theo yêu cầu hai bước và cách nói để con nghe

Quanh 30 tháng trẻ làm theo yêu cầu hai bước, quanh 3 tuổi trả lời được “ai đang làm gì”. Không nghe hay chưa hiểu, cách nói để con làm theo và lúc nên hỏi bác sĩ.

A Vietnamese mother crouches at eye level with a toddler boy in a narrow hallway, pointing toward a pair of small sandals by the door, side view, soft daylight

Trong năm thứ ba, trẻ đi từ làm theo yêu cầu một bước có kèm cử chỉ sang làm theo yêu cầu hai bước bằng lời: quanh 30 tháng phần lớn trẻ làm được những câu như “đặt đồ chơi xuống rồi đóng cửa”, và quanh 3 tuổi trẻ trả lời được khi hỏi trong tranh có ai đang làm gì, biết tránh vật nóng khi được cảnh báo. Đó là các mốc trong bảng CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật 2022, chọn ở mức khoảng 75% trẻ đã đạt.

Hiểu lời không giống với nghe lời. Một bé hiểu rất rõ “đi rửa tay” vẫn có thể chạy đi chỗ khác, vì đang mải chơi hay đang muốn tự quyết. Bài này giúp bạn tách hai chuyện đó ra: mức hiểu lời thường gặp ở tuổi hai tới ba, vì sao có yêu cầu dễ và yêu cầu khó, cách nói để trẻ hai tuổi làm theo dễ hơn, cách tự quan sát phần hiểu của con ở nhà, và những dấu hiệu nên hỏi bác sĩ nhi.

Hiểu lời từ 24 đến 36 tháng: các mốc thường gặp

Cột cuối là ví dụ bạn có thể gặp hằng ngày. Bé làm được trong một tình huống quen mà chưa làm được ở chỗ lạ là chuyện thường, vì ngữ cảnh giúp trẻ nhỏ hiểu rất nhiều.

Khoảng tuổiMốc nghe hiểuVí dụ trong nhà
Quanh 24 thángChỉ vào hình trong sách khi được hỏi; chỉ được ít nhất hai bộ phận cơ thể“Quả bóng đâu?”, “chân con đâu?”
Quanh 30 thángLàm theo yêu cầu hai bước; chỉ đúng ít nhất một màu khi được hỏi; theo nếp quen như dọn đồ chơi khi được nhắc“Con lấy dép rồi mang ra cửa”, “cái cốc nào màu xanh?”
Quanh 36 thángNói được việc đang diễn ra trong tranh khi được hỏi; tránh chạm vật nóng khi được cảnh báo; trò chuyện qua lại hai lượt“Bạn này đang làm gì?”, “bếp nóng, đừng sờ”

Bảng không ghi số từ bé hiểu, vì không ai đếm được chính xác. Điều đáng nhìn là bé có hiểu thêm qua các tháng, có hiểu khi không có cử chỉ chỉ dẫn, và có phản ứng với lời nói của người thân hay không.

Yêu cầu dễ và yêu cầu khó: không phải câu nào cũng như nhau

Yêu cầu theo nếp quen là dễ nhất. “Rửa tay rồi ngồi vào ghế” trước bữa ăn bé đã nghe hàng trăm lần, nên bé làm được cả khi chưa thật hiểu từng từ. Đây là lý do nhiều bé ở nhà làm theo rất tốt nhưng ở phòng khám lại không.

Có cử chỉ thì dễ hơn chỉ có lời. Khi bạn vừa nói “lấy cho mẹ cái khăn” vừa chỉ tay, bé dựa vào cả hai. Muốn biết bé hiểu lời tới đâu, thỉnh thoảng thử nói mà không chỉ.

Hai bước có liên quan dễ hơn hai bước rời nhau. “Lấy dép rồi đi ra cửa” là hai việc nối tự nhiên. “Lấy cái thìa rồi đóng ngăn kéo” là hai việc không liên quan, khó hơn hẳn với trẻ hai tuổi rưỡi.

Đồ vật trong tầm mắt dễ hơn đồ ở chỗ khác. Nhờ bé đưa cái cốc ngay trước mặt khác với nhờ bé vào phòng ngủ lấy gối. Lần sau bé phải giữ lời yêu cầu trong đầu trên đường đi.

Câu ngắn dễ hơn câu dài, dù cùng một ý. “Con ơi, mẹ đang bận nấu cơm, con có thể giúp mẹ cất mấy chiếc xe đi được không” chứa nhiều chữ hơn mức trẻ hai tuổi giữ được. “Cất xe vào hộp nhé” rõ hơn nhiều.

Nói thế nào để trẻ hai tuổi làm theo dễ hơn

Nhiều lần trẻ “không nghe lời” thật ra là câu nói chưa tới được bé. Thử thay đổi cách nói theo trình tự sau trước khi kết luận con bướng:

  1. Lại gần, ngồi xuống ngang tầm mắt bé, gọi tên và chờ bé nhìn bạn rồi mới nói.
  2. Nói một việc mỗi lần bằng câu ngắn: “cất xe vào hộp”.
  3. Nói điều cần làm thay vì điều không được làm: “đi chậm” thay vì “không chạy”, “ngồi xuống ghế” thay vì “đừng đứng lên”.
  4. Chờ vài giây cho bé xử lý câu nói; đừng nhắc lại ngay khi bé chưa kịp phản ứng.
  5. Nếu bé chưa làm, nhắc lại đúng câu đó một lần kèm cử chỉ, rồi giúp bé bắt đầu, như cầm tay bé đặt chiếc xe đầu tiên vào hộp.
  6. Khi bé làm xong, nói rõ điều bé vừa làm: “con cất xe vào hộp rồi”.
  7. Khi bé đã quen, ghép hai bước: “cất xe vào hộp rồi mang hộp lên kệ”.

Báo trước khi chuyển việc cũng giúp rất nhiều: “chơi thêm một lượt nữa rồi đi tắm”. Trẻ hai tuổi khó dừng ngay một việc đang thích, nhưng dừng dễ hơn nếu biết trước.

Không nghe hay chưa hiểu: chuyện của bé Kem

Bé Kem, 2 tuổi 7 tháng. Mẹ gọi từ trong bếp: “Kem ơi, cất búp bê vào giỏ rồi vào rửa tay ăn cơm”. Kem vẫn ngồi chơi. Mẹ gọi lần hai to hơn, Kem vẫn không quay lại. Mẹ bực, nghĩ con cố tình không nghe.

Hôm sau mẹ thử khác đi. Mẹ ra phòng khách, ngồi xuống cạnh Kem, chờ Kem nhìn mẹ rồi nói “cất búp bê vào giỏ”. Kem cất ngay. Mẹ nói tiếp “giờ đi rửa tay”, Kem chạy vào nhà tắm. Cùng một em bé, cùng hai việc, nhưng nói từ xa, trong lúc bé đang mải chơi, bằng một câu dài ba việc thì không tới được bé.

Mẹ Kem cũng để ý thấy khi tivi bật, Kem hầu như không phản ứng với tiếng gọi, còn khi nhà yên thì bé quay lại ngay. Nếu bé không phản ứng với tiếng gọi cả khi nhà yên tĩnh, hay không giật mình với tiếng động lớn, đó là lúc nên hỏi bác sĩ nhi về thính lực, vì nghe kém nhẹ cũng làm trẻ có vẻ như không nghe lời.

Tự quan sát phần hiểu của con ở nhà, không thành bài kiểm tra

Bạn không cần bày bàn ghế hay hỏi liên tục. Lồng những phép thử nhỏ vào sinh hoạt trong một tuần, mỗi ngày vài lần, rồi ghi lại:

  • Nhờ bé lấy một đồ vật không nằm trong tầm mắt, như cái mũ treo ở cửa, mà không chỉ tay.
  • Nói một yêu cầu hai bước không liên quan nhau, như “đưa mẹ cái thìa rồi vỗ tay”, xem bé làm được mấy bước.
  • Khi đọc sách, hỏi “ai đang ngủ”, “bạn nào đang ăn” thay vì chỉ “con mèo đâu”.
  • Hỏi một câu có “ở đâu” về thứ quen thuộc: “dép của bố ở đâu?”
  • Để ý bé có quay lại khi được gọi tên từ phòng bên cạnh lúc nhà yên tĩnh.
  • Để ý bé có phản ứng phù hợp khi bạn nói điều vui hay điều cấm bằng giọng bình thường, không kèm nét mặt.

Một hai lần bé không làm không nói lên gì. Nếu phần lớn các lần bé chưa làm được ngay cả với yêu cầu ngắn quen thuộc, hãy mang ghi chép tới bác sĩ nhi.

Nhiều người chăm, nhiều cách nói: giúp bé hiểu nhất quán

Nhiều bé hai tuổi được bố mẹ, ông bà nội ngoại và người giúp việc cùng chăm. Mỗi người một cách nói: bà ngoại gọi “cái chén”, bố gọi “cái bát”; mẹ nói “đi tắm”, ông nói “đi tắm táp nào”; người này cho xem tivi lúc ăn, người kia không. Trẻ nhỏ học được nhiều cách gọi cùng lúc, nghe nhiều giọng vùng miền cũng không làm bé chậm hiểu, nhưng các quy tắc thì cần thống nhất.

Cả nhà nên thống nhất vài câu cố định cho những việc lặp lại mỗi ngày: “cất đồ chơi”, “đi rửa tay”, “ngồi vào ghế”. Khi mọi người cùng dùng một câu cho một việc, bé hiểu và làm theo nhanh hơn hẳn. Những việc an toàn như “bếp nóng”, “không ra ban công một mình” càng cần mọi người nói giống nhau, làm giống nhau.

Nếu có người trong nhà nói một thứ tiếng khác với bé, không cần bỏ đi. Chỉ cần người đó dùng tự nhiên và nhất quán, bé sẽ hiểu cả hai. Điều làm trẻ rối không phải là nhiều thứ tiếng, mà là quy tắc thay đổi theo người.

Bé hiểu nhưng không làm: những lý do thường gặp

Bé đang mải. Trẻ hai tuổi chú ý vào một thứ mỗi lúc. Đang xếp khối mà nghe gọi, bé thật sự không chuyển sự chú ý kịp.

Bé đang muốn tự quyết. Tuổi hai tới ba là tuổi hay nói “không”. Cho bé chọn trong hai việc đều được, như “con muốn cất xe hay cất gấu trước”, thường hiệu quả hơn ra lệnh.

Bé mệt, đói hoặc buồn ngủ. Cuối ngày, khả năng làm theo của bé giảm rõ. Đây không phải lúc để tập yêu cầu mới.

Có quá nhiều yêu cầu trong ngày. Khi gần như mọi câu người lớn nói với bé là một mệnh lệnh, bé dễ lờ đi tất cả. Bớt yêu cầu, giữ những gì thật sự cần, và dành nhiều câu hơn cho trò chuyện.

Không cần doạ hay phạt để bé nghe. Doạ làm bé sợ nhưng không giúp bé hiểu hay nhớ việc cần làm. Cách phản ứng khi bé chống đối, ăn vạ là chủ đề riêng trong mục cảm xúc và hành vi.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Những dấu hiệu dưới đây không có nghĩa con mắc bệnh gì, chỉ là lý do để mang câu hỏi tới bác sĩ nhi, kèm ghi chép một tuần ở nhà:

  • Bé mất kỹ năng đã có: từng hiểu và làm theo những yêu cầu quen, nay không còn.
  • Quanh 2 tuổi rưỡi bé vẫn chưa làm theo được yêu cầu một bước đơn giản khi không có cử chỉ kèm.
  • Quanh 3 tuổi bé chưa làm theo được yêu cầu hai bước quen thuộc, chưa trả lời câu hỏi đơn giản nào.
  • Bé ít phản ứng khi được gọi tên lúc nhà yên tĩnh, không giật mình với tiếng động lớn.
  • Bé ít nhìn theo hướng bạn chỉ, ít nhìn mắt khi nói chuyện.
  • Bé từng bị viêm tai nhiều lần và bạn thấy bé nghe kém đi.

Bác sĩ có thể cho bé kiểm tra thính lực trước tiên, vì đó là việc nên loại trừ đầu tiên khi trẻ có vẻ không hiểu lời. Hỏi sớm giúp bạn yên tâm, hoặc nếu cần thì bắt đầu hỗ trợ sớm.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi làm theo được yêu cầu hai bước?

Theo bảng CDC và AAP 2022, làm theo yêu cầu hai bước là mốc 30 tháng mà khoảng 75% trẻ đã đạt. Hai bước có liên quan với nhau và quen thuộc thường làm được sớm hơn hai bước rời nhau, mới lạ.

Trẻ 2 tuổi gọi không quay lại có sao không?

Trẻ đang mải chơi hoặc nhà ồn thì nhiều khi không quay lại. Nếu bé ít phản ứng với tiếng gọi cả lúc nhà yên tĩnh, không giật mình với tiếng động lớn, hãy hỏi bác sĩ nhi để kiểm tra thính lực.

Làm sao biết con không hiểu hay chỉ không muốn làm?

Thử lại khi bé không mải chơi, không mệt, bạn ngồi gần, nói câu ngắn và chờ bé nhìn mình. Nếu lúc đó bé làm được, phần hiểu thường ổn. Nếu vẫn không làm được ở nhiều lần, hãy ghi lại và hỏi bác sĩ.

Có nên phạt khi trẻ 2 tuổi không làm theo lời không?

Không cần. Doạ hay phạt không giúp trẻ hiểu thêm. Nói ngắn, nói điều cần làm, giúp bé bắt đầu và ghi nhận khi bé làm xong thường hiệu quả hơn. Cho bé chọn giữa hai việc cũng giảm giằng co.

Trẻ 3 tuổi hiểu nhưng ít nói có cần lo không?

Hiểu thường đi trước nói, nên bé hiểu tốt mà nói ít là bức tranh khác với bé vừa hiểu ít vừa nói ít. Dù vậy, ở tuổi 3 nếu bé chưa nói câu ngắn, bạn nên hỏi bác sĩ nhi để được đánh giá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138