GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 2 đến 3 tuổi

Trẻ 2 tuổi rưỡi biết làm gì: các mốc 30 tháng và cách chơi cùng con

Trẻ 30 tháng thường nói khoảng 50 từ, chơi cạnh bạn, bật nhảy hai chân, tự cởi quần chun. Mốc nào là khoảng, chơi gì cùng con và khi nào nên hỏi bác sĩ.

Over the shoulder of a Vietnamese older brother, a toddler girl twists the lid off a plastic jar on a woven floor mat, close medium shot, soft afternoon window light, teal cushions

Ở khoảng 30 tháng, phần lớn trẻ nói được chừng 50 từ trở lên, ghép hai từ có một động từ như “chó chạy”, “mẹ bế”, chơi giả vờ (cho búp bê ăn bằng khối gỗ), bật nhảy hai chân khỏi mặt đất, tự cởi quần lưng chun hoặc áo khoác mở sẵn, làm theo yêu cầu hai bước và chơi cạnh các bạn, thỉnh thoảng chơi cùng. Đó là những mốc trong bảng của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) bản cập nhật 2022, được chọn ở mức khoảng 75% trẻ đã làm được, nên bé nhà bạn làm được sớm hơn hay muộn hơn vài tuần là chuyện thường.

Nói cách khác, mốc 30 tháng không phải bài kiểm tra mà là một tấm ảnh chụp chung của cả nhóm trẻ cùng tuổi. Bài này giúp bạn nhìn từng mốc trong sinh hoạt hằng ngày, biết chơi gì để con có dịp dùng kỹ năng mới, những việc không cần ép, và những dấu hiệu nên mang câu hỏi tới bác sĩ nhi. Trẻ sinh non thì tính theo tuổi hiệu chỉnh, tức trừ đi số tuần sinh sớm, ít nhất tới khoảng 2 tuổi và nhiều bác sĩ vẫn cân nhắc thêm sau đó.

Các mốc 30 tháng theo bảng CDC và AAP 2022

Bảng dưới gom các mốc 30 tháng theo bốn mặt phát triển, kèm một cách quan sát trong nhà mà không cần bày trò kiểm tra. Bạn chỉ cần để ý trong vài ngày sinh hoạt bình thường.

Mặt phát triểnMốc khoảng 75% trẻ đạt đượcThấy ở đâu trong nhà
Xã hội, cảm xúcChơi cạnh trẻ khác, đôi lúc chơi cùng; gọi người lớn nhìn mình làm; làm theo nếp quen như dọn đồ chơi khi được nhắcKhi có anh chị họ tới chơi, khi bạn nói “tới giờ cất đồ chơi”
Ngôn ngữKhoảng 50 từ; ghép hai từ trở lên có một từ chỉ hành động; gọi tên đồ vật trong sách khi được chỉ; dùng từ chỉ mình như “con”, “bé”, “mình”Lúc đọc sách tranh trước giờ ngủ, lúc bé kể “bố đi”, “con ăn”
Nhận thứcDùng đồ vật để giả vờ; leo lên ghế đẩu để với đồ; làm theo yêu cầu hai bước; chỉ đúng ít nhất một màu khi được hỏi“Con cất giày rồi đóng cửa nhé”, “cái bút nào màu đỏ”
Vận độngVặn tay nắm cửa, mở nắp vặn; tự cởi một số quần áo rộng; bật nhảy hai chân; lật từng trang sách khi được đọc cho ngheLúc bé mở hộp đồ chơi, lúc tắm xong tự kéo quần ra, lúc chơi ngoài sân

Đọc bảng theo chiều ngang thay vì đếm xem con “đủ” bao nhiêu ô. Một bé nói rất nhiều nhưng chưa thích nhảy, hay một bé leo trèo giỏi mà lời nói còn ít, đều nằm trong dao động thường gặp. Điều bác sĩ quan tâm là con có tiến lên theo thời gian hay không, và có kỹ năng nào đã có rồi lại mất đi hay không.

Một buổi chiều với bé 30 tháng: nhìn mốc trong việc nhà

Thử hình dung bé Na, 2 tuổi 6 tháng, về nhà sau buổi chơi ở sân chung cư. Bé tự kéo đôi dép quai dán ra, đặt lệch một chiếc, rồi chạy vào gọi “mẹ ơi nhìn con”. Chỉ trong vài phút đó đã có ba mốc: tự cởi đồ đơn giản, muốn người lớn chứng kiến việc mình làm, và một câu gọi có chủ đích.

Trong bếp, mẹ nói “Na lấy cái bát nhựa, đưa cho bà”. Bé làm đúng cả hai việc nhưng đi vòng qua phòng khách nhặt con gấu trước. Đó vẫn là làm theo yêu cầu hai bước, chỉ là thêm một chặng phụ rất trẻ con. Lúc chờ cơm, bé lấy khối gỗ đưa lên miệng con gấu nói “gấu ăn”, tức là chơi giả vờ, dùng một vật thay cho vật khác.

Tối đọc sách, khi bố chỉ vào hình con mèo và hỏi “con gì đây”, Na nói “meo meo” rồi tự lật trang tiếp. Bé chưa nói được tên tất cả con vật, nhưng gọi được vài con quen và lật từng trang. Cách nhìn này giúp bạn thấy mốc phát triển nằm sẵn trong nếp nhà, không cần bày bàn ghế ra hỏi bài con.

Vì sao 50 từ là mốc thấp chứ không phải mức trung bình

Bảng 2022 chọn mốc mà khoảng 75% trẻ đã đạt. Các bảng cũ thường ghi mức trung bình, tức một nửa số trẻ đã làm được, nên dễ làm cha mẹ lo khi con chưa tới. Bản cập nhật đẩy mốc về phía nhiều trẻ đã đạt, để khi một bé chưa làm được thì đó thật sự là tín hiệu nên hỏi thêm, không phải chuyện chênh vài tuần.

Nhiều trẻ 30 tháng nói nhiều hơn 50 từ rất xa. Có bé đã nói cả câu dài, có bé mới ghép đôi từ. Con số 50 là ngưỡng dưới để chú ý, không phải chỉ tiêu cần đạt. Đếm từ của con mỗi tối không giúp gì thêm và còn làm bữa đọc sách thành giờ kiểm tra.

Từ của trẻ không cần phát âm chuẩn. Một âm bé dùng nhất quán cho một vật, như “măm” cho cơm hay “bà bà” cho xe máy, vẫn tính là một từ. Trẻ song ngữ nên cộng từ của cả hai thứ tiếng, vì mỗi thứ tiếng riêng lẻ thường ít hơn trẻ chỉ nghe một thứ tiếng.

Hiểu thường đi trước nói. Nếu bé làm đúng các yêu cầu hai bước, chỉ đúng đồ vật bạn nhắc tên, nhưng nói còn ít, đó là bức tranh khác hẳn với một bé vừa ít nói vừa ít hiểu. Ghi lại cả hai mặt khi đi khám sẽ giúp bác sĩ đánh giá đúng hơn.

Chơi gì với trẻ 2 tuổi rưỡi để con dùng kỹ năng mới

Ở tuổi này trò chơi tốt nhất thường là việc nhà được làm chậm lại và có người lớn nói chuyện kèm theo. Vài gợi ý dễ làm, không cần mua thêm đồ:

  • Giả vờ nấu ăn bằng nồi nhựa, thìa gỗ và mấy quả bóng: bạn hỏi “món gì đây”, “bỏ thêm gì nữa”, bé tập ghép từ và dùng đồ vật thay thế.
  • Nhảy qua vạch dán băng dính trên sàn hoặc kẻ phấn ngoài sân: bật hai chân qua, nhảy lùi, nhảy vào ô, vừa vận động vừa nghe lời chỉ dẫn.
  • Mở và đóng các hộp có nắp vặn rộng miệng, trong để một món đồ nhỏ an toàn làm phần thưởng khi mở được.
  • Đi tìm màu quanh nhà: “tìm cho mẹ một thứ màu đỏ”. Chỉ cần một màu mỗi lượt, không biến thành bài học thuộc.
  • Dọn dẹp có bài hát: hát một câu quen mỗi khi cất đồ chơi để bé nhận ra nếp sinh hoạt.
  • Đọc sách tranh và hỏi “ai đang làm gì” thay vì chỉ hỏi “con gì”, để bé tập dùng từ chỉ hành động.

Mỗi trò chỉ cần năm tới mười phút. Khi bé chán thì đổi, vì độ tập trung ở tuổi này còn ngắn và thay đổi theo ngày, không phải dấu hiệu con kém tập trung.

Những việc không cần làm ở tuổi 30 tháng

Không cần dạy chữ cái, số đếm bằng thẻ. Trẻ 2 tuổi rưỡi học con số qua việc “hai cái bánh”, “thêm một cái nữa”, chứ không qua việc đọc thuộc. Ép học thẻ dễ làm mất phần thời gian chơi và nói chuyện, vốn là thứ nuôi ngôn ngữ nhiều hơn.

Không cần sửa từng lỗi phát âm. Khi bé nói “con ăn bánh bao” thành “con ăn bánh bào”, bạn chỉ cần nhắc lại câu đúng một cách tự nhiên: “à, con ăn bánh bao”. Bắt bé nói lại nhiều lần dễ làm bé ngại nói.

Không cần so với con nhà khác. Hai bé cùng tháng tuổi trong cùng nhóm chơi có thể chênh nhau rõ ở mặt lời nói hay vận động mà đều phát triển bình thường. So sánh chỉ làm cha mẹ lo và bé cảm thấy áp lực qua giọng nói của người lớn.

Không cần màn hình để “dạy nói”. Theo khuyến nghị chung cho trẻ từ 2 tới 5 tuổi, thời gian màn hình nên ít, có người lớn xem cùng và nói chuyện về nội dung. Lời nói của trẻ lớn lên chủ yếu nhờ trò chuyện qua lại với người thật.

Khám phát triển quanh 30 tháng: câu nên hỏi bác sĩ nhi

AAP khuyến nghị sàng lọc phát triển định kỳ ở các mốc 9, 18 và 30 tháng, nên lần khám quanh 2 tuổi rưỡi là dịp tốt để hỏi. Ghi sẵn ra giấy trước khi đi vì trong phòng khám bạn dễ quên. Ở Việt Nam, bạn cũng có thể mang theo Sổ theo dõi sức khoẻ bà mẹ và trẻ em của Bộ Y tế để bác sĩ xem các mốc đã ghi.

  • “Con nói khoảng chừng này từ, ghép được câu như thế này, như vậy đã ổn chưa?”
  • “Con hiểu lời nói tốt hơn nói ra, có cần theo dõi gì thêm không?”
  • “Con hay đi kiễng chân hoặc vấp ngã nhiều, có cần khám kỹ hơn không?”
  • “Ngoài lời nói, con giao tiếp bằng ánh mắt và chỉ tay như thế này, bác sĩ thấy sao?”
  • “Lần khám tới nên để ý thêm những gì?”

Mang theo vài đoạn ghi âm ngắn hoặc ghi chú những câu bé nói trong tuần. Ở phòng khám lạ nhiều bé im lặng hẳn, nên bằng chứng từ ở nhà giúp bác sĩ thấy đúng con hơn.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi sớm, không chờ lần khám định kỳ

Những dấu hiệu dưới đây không có nghĩa con mắc bệnh gì, nhưng đủ lý do để đặt lịch hỏi bác sĩ nhi thay vì chờ thêm:

  • Bé mất đi kỹ năng đã có, ví dụ từng nói vài từ rồi không nói nữa, hoặc từng đi vững rồi lại đi khó.
  • Bé chưa ghép được hai từ với nhau, hoặc số từ dùng được còn rất ít so với mốc.
  • Bé không chơi giả vờ, không bắt chước việc người lớn làm.
  • Bé không làm theo được yêu cầu đơn giản dù được nhắc kèm cử chỉ.
  • Bé ít nhìn mắt, ít chỉ tay để khoe đồ vật, ít quan tâm tới trẻ khác.
  • Bé đi không vững, ngã nhiều hơn hẳn bạn cùng tuổi, hoặc dùng một bên tay chân rõ ràng hơn bên kia.

Nếu bạn thấy có gì đó không ổn mà không gọi tên được, cảm giác đó cũng là lý do chính đáng để hỏi. Hỏi sớm không mất gì, còn nếu cần hỗ trợ thì bắt đầu sớm luôn tốt hơn chờ đợi.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 2 tuổi rưỡi chưa nói câu hai từ có sao không?

Theo bảng CDC và AAP 2022, ghép hai từ trở lên là mốc mà khoảng 75% trẻ đã làm được ở 30 tháng. Nếu bé chưa ghép từ, bạn nên hỏi bác sĩ nhi trong thời gian gần, đồng thời để ý xem bé hiểu lời nói tới đâu và có giao tiếp bằng cử chỉ hay không.

Trẻ 30 tháng chưa biết màu có đáng lo không?

Mốc 30 tháng chỉ là chỉ đúng một màu khi được hỏi, không phải gọi tên tất cả các màu. Nhiều trẻ gọi lẫn tên màu tới gần 3 tuổi hoặc muộn hơn mà vẫn phát triển bình thường. Chơi tìm đồ một màu mỗi lần là đủ.

Bé sinh non thì tính mốc 30 tháng thế nào?

Bạn trừ số tuần bé sinh sớm khỏi tuổi thật để ra tuổi hiệu chỉnh. Ví dụ bé sinh sớm tám tuần thì lúc 30 tháng tuổi thật nên đối chiếu với mốc khoảng 28 tháng. Hỏi bác sĩ nhi theo dõi bé để biết nên tính hiệu chỉnh tới bao giờ.

Trẻ 2 tuổi rưỡi chưa tự cởi quần áo được thì sao?

Tự cởi quần lưng chun hay áo khoác mở sẵn là mốc 30 tháng, còn mặc vào thường tới gần 3 tuổi mới làm được. Nếu bé chưa cởi được, hãy cho bé thời gian tự làm, chọn đồ rộng dễ kéo và giúp một nửa động tác trước.

Có cần cho trẻ 30 tháng đi đánh giá phát triển ở trung tâm riêng không?

Không cần nếu con đang tiến bộ đều và bác sĩ nhi không thấy điều gì đáng lo. Khi có dấu hiệu như mất kỹ năng hay chưa đạt nhiều mốc, bác sĩ sẽ là người hướng dẫn nên khám thêm ở đâu và vì sao.

Trẻ 2 tuổi rưỡi chỉ chơi một mình có bình thường không?

Ở tuổi này trẻ thường chơi cạnh bạn nhiều hơn chơi cùng bạn, nên ngồi gần mà mỗi bé một trò là chuyện thường. Điều nên hỏi bác sĩ là khi bé hầu như không để ý tới trẻ khác và người lớn, ít nhìn mắt, ít chia sẻ niềm vui.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138