GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ 1 đến 2 tuổi

Trẻ 21 tháng: từ một tuổi rưỡi tới hai tuổi con thay đổi những gì

Trẻ 21 tháng ở chặng giữa hai mốc khám: vốn từ thường tăng nhanh, bắt đầu ghép hai từ, chạy, đá bóng, chơi giả vờ. Những gì sắp tới, cách nói chuyện và cờ đỏ.

A Vietnamese uncle on a park lawn rolls a soft ball to a toddler in a sun hat running to kick it, wide shot from behind, golden evening light

Trẻ 21 tháng đang ở chặng giữa hai mốc khám 18 và 24 tháng: nhiều bé có vốn từ tăng nhanh rõ rệt, bắt đầu ghép hai từ thành câu ngắn như "bà ơi bế", "xe đi rồi", chạy được, thử đá bóng, chơi giả vờ cho búp bê ăn, và muốn tự làm nhiều việc. Cùng lúc đó, khoảng cách giữa các trẻ ở tuổi này vẫn rất rộng.

Không có bảng mốc riêng cho 21 tháng. Cách nhìn hữu ích là lấy mốc 18 tháng làm điểm con đã qua và mốc 24 tháng trong bảng CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cập nhật năm 2022 làm điểm con đang hướng tới. Bé 21 tháng có thể đã đạt vài mốc của 24 tháng, có thể chưa; điều đáng xem là con có tiếp tục thêm kỹ năng mới qua từng tuần hay không. Bài này dùng cách nhìn đó để giúp bạn biết nên để ý gì trong ba tháng tới.

Đang ở đâu, sắp tới đâu: từ 18 đến 24 tháng

Cột giữa là các mốc của bảng 2022 ở 24 tháng. Cột bên phải là gợi ý quan sát cho bé 21 tháng: con đang có dấu hiệu bắt đầu chưa, chứ không phải đã làm thành thạo.

MặtMốc 24 tháng (CDC/AAP 2022)Dấu hiệu bắt đầu ở 21 tháng
Xã hội, cảm xúcĐể ý khi người khác đau hay buồn; nhìn mặt người lớn để biết phản ứng ở tình huống mớiCon dừng chơi khi em khóc, đưa đồ cho em
Ngôn ngữNói ít nhất hai từ ghép với nhau; chỉ vào ít nhất hai bộ phận cơ thể; chỉ vào hình trong sách khi được hỏiThỉnh thoảng ghép "mẹ ơi", "hết rồi" ngoài câu quen
Ngôn ngữDùng thêm cử chỉ ngoài vẫy và chỉ, như gật đầu, gửi gió hônCon gật đầu đồng ý, lắc đầu từ chối
Nhận thứcGiữ một vật bằng một tay, dùng tay kia làm việc khác; thử bấm nút, vặn núm đồ chơi; chơi nhiều đồ cùng lúcCon giữ hộp, tay kia mở nắp
Vận độngĐá bóng, chạy, đi lên vài bậc cầu thang có hoặc không cần đỡ, ăn bằng thìaCon chạy được quãng ngắn, đá bóng còn trượt

Nếu ở 21 tháng con chưa có dấu hiệu nào ở cột phải, không có nghĩa là con chậm; ba tháng ở tuổi này là một chặng dài. Nhưng nếu con còn chưa đạt mốc của 18 tháng, bạn không cần đợi đến 2 tuổi mới hỏi bác sĩ.

Vốn từ tăng nhanh: cách nói để con ghép hai từ

Nhiều bé có giai đoạn vốn từ tăng vọt trong nửa sau năm thứ hai. Cha mẹ hay kể "tuần nào con cũng có từ mới". Có bé tăng đều, có bé dồn lại rồi bật ra. Không có thời điểm cố định cho mọi trẻ.

Câu hai từ thường bắt đầu bằng những cặp hay dùng. "Mẹ bế", "hết rồi", "nữa đi", "bố đâu". Đó là câu thật dù chưa đúng ngữ pháp người lớn.

Bạn nói dài hơn con một chút. Con nói một từ, bạn đáp hai ba từ. Con nói hai từ, bạn đáp ba bốn từ. Khoảng cách nhỏ đó vừa sức để con bắt chước.

Hỏi lựa chọn thay vì hỏi có không. "Con uống nước hay sữa?" cho con cơ hội nói một từ, còn "con uống nước không?" con chỉ cần gật đầu.

Không sửa lỗi phát âm, chỉ nói lại đúng. Con nói "bóng bà", bạn đáp "à, bóng của bà" với giọng vui. Bắt con nói lại cho đúng dễ làm con ngại nói.

Nói chậm và để khoảng lặng. Sau khi hỏi, đếm thầm tới năm trước khi trả lời thay con. Trẻ tuổi này cần thời gian để tìm từ.

Chạy, leo cầu thang, đá bóng: thân thể vững hơn từng tuần

Ở 21 tháng nhiều bé đã chạy được, dù còn cứng và hay ngã khi đổi hướng. Đá bóng là kỹ năng khó hơn vẻ ngoài: con phải đứng một chân trong tích tắc và nhắm vào quả bóng đang lăn. Bé thường dẫm lên bóng hoặc đi vào bóng trước khi đá được. Trò chơi tốt nhất là lăn chậm một quả bóng nhẹ, to, để con chạy tới chạm chân.

Lên cầu thang là mốc 24 tháng trong bảng 2022, dạng đi lên vài bậc có hoặc không có người đỡ, chứ không phải bò lên. Bé 21 tháng có thể đang lên từng bậc, hai chân cùng đặt một bậc, tay vịn hoặc nắm tay người lớn. Đây là kỹ năng nên tập dưới sự giám sát; cầu thang không có người lớn đi cùng vẫn cần chắn cổng.

Leo trèo lên ghế, bàn, bậu cửa sổ tăng mạnh ở tuổi này. Thay vì cấm hẳn, cho con một chỗ được leo: đệm xếp, bậc gỗ thấp, cầu trượt nhỏ trong sân chơi. Nói rõ "ghế để ngồi, đệm để leo" và lặp lại mỗi lần. Con sẽ thử giới hạn nhiều lần, đó là cách con học.

Tay khéo hơn cũng là một phần của chặng này: xoay nắp lọ, lật từng trang sách bìa cứng, xếp ba bốn khối, cầm bút sáp bằng cả nắm tay để vẽ vệt mạnh. Cầm bút đúng ba ngón là chuyện của mấy năm sau, không cần sửa bây giờ.

Chơi giả vờ: dấu hiệu nhận thức đáng mừng ở cuối năm thứ hai

Chơi giả vờ là khi con dùng một thứ để đóng vai thứ khác hoặc làm như thật một việc không có thật. Ở 21 tháng, chơi giả vờ thường còn đơn giản, nhưng cho thấy con bắt đầu có hình ảnh trong đầu:

  • Con cho búp bê "ăn" bằng thìa không, rồi lấy khăn lau miệng búp bê.
  • Con áp chiếc điều khiển lên tai, nói "alô", rồi đưa cho bạn "nói" tiếp.
  • Con đặt gấu bông nằm xuống, đắp khăn, vỗ vỗ như bà ru ngủ.
  • Con cầm chiếc cốc rỗng uống "ừng ực", rồi đưa bố uống.
  • Con đẩy hộp giấy quanh nhà và kêu "brừm brừm" như xe.

Bạn tham gia bằng cách nhận vai con đưa ra, không dẫn dắt quá nhiều. Con đưa cốc, bạn "uống" và nói "ngon quá, cảm ơn con". Con cho gấu ngủ, bạn nói nhỏ "suỵt, gấu ngủ rồi". Những trò này không cần đồ chơi đẹp: hộp giấy, nồi nhựa, khăn tắm là đủ. Chơi giả vờ sẽ phong phú hơn nhiều ở tuổi lên ba, và các trò chơi đó được bàn ở chuyên mục nhận thức và vui chơi.

Màn hình và bé 21 tháng: nguyên tắc chung, không phán xét

Đây là tuổi nhiều gia đình bắt đầu cho con xem video, thường vì cần vài phút nấu ăn hay vì con đòi. Khuyến nghị chung của các hội nhi khoa là trẻ dưới 18 tháng tránh màn hình trừ gọi video, và từ 18 đến 24 tháng nếu cho xem thì chọn nội dung chất lượng, nhịp chậm, xem cùng người lớn. Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2019 không khuyến khích trẻ một tuổi ngồi xem màn hình.

Lý do không nằm ở chỗ màn hình gây hại tức thì. Lý do là thời gian của trẻ tuổi này có hạn, và lời nói phát triển chủ yếu qua trò chuyện qua lại với người thật. Mỗi giờ xem là một giờ ít đi những lượt nói qua lại đó.

Nếu gia đình đã cho con xem, vài điều dễ làm: không để tivi bật làm nền suốt ngày; không dùng màn hình trong bữa ăn và trước giờ ngủ; khi xem thì ngồi cạnh con, gọi tên thứ đang thấy, hỏi "con chó đang làm gì nhỉ?"; tắt bằng lời báo trước một hai phút thay vì giật máy. Nếu con khóc khi tắt, đó là phản ứng bình thường với việc dừng một thứ thú vị, không phải dấu hiệu nghiện. Thay video bằng việc con có thể làm cạnh bạn, như rửa rau trong chậu nước nhỏ hay xếp hộp nhựa, thường hiệu quả hơn bạn nghĩ.

Một tuần tự quan sát: cách ghi lại tiến bộ của con

Ở chặng giữa hai lần khám, cha mẹ thường chỉ có cảm giác chung chung "hình như con nói nhiều hơn". Một tuần ghi chép đơn giản cho bạn bức tranh rõ hơn, và cũng giúp bác sĩ nếu cần khám:

  1. Dán một tờ giấy lên tủ lạnh, chia bốn ô: từ con nói, lời dặn con làm theo, việc vận động mới, trò chơi mới.
  2. Mỗi tối, người lớn nào ở với con trong ngày ghi thêm vào ô, kể cả ông bà hay người trông trẻ.
  3. Ghi đúng như con nói, kể cả "bo" thay cho bóng, và ghi kèm con dùng từ đó lúc nào.
  4. Cuối tuần đếm lại xem có gì mới so với tuần trước, không so với trẻ khác.
  5. Lặp lại một tuần như vậy sau khoảng một tháng để thấy con có tiến lên hay không.

Chỗ hay sai là biến việc ghi chép thành kiểm tra: bắt con nói từ để ghi, hỏi đi hỏi lại. Bạn chỉ ghi những gì tự nhiên xảy ra. Nếu sau một tháng không có gì mới ở cột từ ngữ, hoặc có thứ biến mất, đó là thông tin cụ thể để mang tới bác sĩ.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi

Ở 21 tháng, những dấu hiệu sau là lý do để đặt lịch khám, không chờ tới lần khám 2 tuổi:

  • Con mất kỹ năng đã có: từng nói vài từ nay thôi, từng chơi ú oà nay không, từng nhìn mặt người thân nay tránh.
  • Con chưa nói được ít nhất vài từ có nghĩa, hoặc không có thêm từ mới nào trong nhiều tuần.
  • Con không làm theo lời dặn một bước, không hiểu khi được gọi tên các đồ quen.
  • Con không chỉ tay để khoe, không đem đồ cho người lớn xem, không để ý khi người lớn chỉ về một hướng.
  • Con chưa tự đi vững, hoặc đi luôn bằng mũi chân, hoặc một bên người yếu hẳn bên kia.
  • Con không bắt chước việc người lớn làm, không có bất kỳ trò giả vờ đơn giản nào.

Khi gặp bác sĩ, bạn kể theo thứ tự: con đang làm được gì, chưa làm được gì, có gì mất đi, từ bao giờ. Video ngắn quay ở nhà và danh sách từ con đang nói, ghi trong hai ba ngày, giúp buổi khám nhanh và chính xác hơn nhiều so với kể theo trí nhớ.

Câu hỏi thường gặp

Bé 21 tháng chưa ghép được hai từ có sao không?

Ghép hai từ là mốc của 24 tháng trong bảng CDC và AAP 2022, nên ở 21 tháng nhiều bé chưa ghép là bình thường. Điều cần xem là con có thêm từ đơn mới, có hiểu lời và dùng cử chỉ không.

Trẻ 21 tháng nói được bao nhiêu từ?

Không có con số cố định. Có bé nói vài chục từ, có bé chỉ vài từ mà vẫn hiểu lời tốt. Nếu con có ít từ, không thêm từ mới trong nhiều tuần hoặc không hiểu lời dặn đơn giản, nên hỏi bác sĩ.

Bé gần 2 tuổi hay nói "không" có phải bướng không?

Chữ "không" xuất hiện nhiều ở tuổi này vì con bắt đầu thấy mình là một người riêng, có ý muốn riêng. Bạn đưa lựa chọn giới hạn để con được quyết định trong phạm vi an toàn, giữ bình tĩnh khi con phản đối.

Có nên dạy bé 21 tháng nhận màu và số không?

Không cần dạy như bài học. Bạn gọi tên màu, đếm đồ khi chơi một cách tự nhiên là đủ. Nhận biết màu và hình thường đến muộn hơn, ở tuổi lên ba, và không phải thước đo trẻ thông minh.

Bé 21 tháng chơi một mình được bao lâu là bình thường?

Nhiều bé chơi một mình được vài phút đến khoảng mười phút với món đồ thích, rồi tìm người lớn. Thời gian tập trung ngắn là đặc điểm của tuổi, không phải dấu hiệu tăng động.

Trẻ 1 tuổi 9 tháng chưa chạy được có cần lo không?

Chạy là mốc 24 tháng trong bảng 2022, nên ở 21 tháng nhiều bé mới chạy vụng hoặc chưa chạy. Nếu con đã đi vững, leo lên ghế thấp và tiến bộ từng tuần, thường chỉ cần cho con nhiều thời gian chơi ngoài trời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138