GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ mẫu giáo 3 đến 6 tuổi

Trẻ mẫu giáo kết bạn: từ chơi cạnh nhau tới có bạn thân, cha mẹ giúp thế nào

Từ ba tới sáu tuổi, trẻ đi từ chơi cạnh bạn tới chơi cùng bạn, chơi có luật và có bạn thân. Con bị bạn không cho chơi, giành đồ, nhút nhát: cách đồng hành.

Three Vietnamese preschoolers crouch together building a sand castle on a playground under a shady tree, photographed from behind at ground level, soft dappled afternoon light

Trong tuổi mẫu giáo, cách trẻ chơi với bạn thay đổi rõ theo từng năm: quanh ba tuổi trẻ để ý và nhập vào nhóm chơi, quanh bốn tuổi đòi đi chơi với bạn và biết dỗ bạn khi bạn buồn, quanh năm tuổi chơi được trò có luật và chờ lượt, nhiều bé có một hai người bạn thân. Các mốc này nằm trong bảng của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ năm 2022; tính cách mỗi trẻ làm khoảng dao động rất rộng.

Những chuyện như con bị bạn không cho chơi, giành đồ, chỉ quấn một bạn, hay đứng ngoài nhìn suốt giờ chơi đều rất thường gặp. Bài này giúp bạn hiểu điều gì đang diễn ra ở từng tuổi, làm gì để con học được kỹ năng chơi cùng người khác, và khi nào nên hỏi bác sĩ nhi.

Chơi với bạn thay đổi thế nào qua từng năm

Bảng dưới đây gom những điều thường thấy, dựa trên bảng mốc 2022 và quan sát quen thuộc ở các lớp mẫu giáo. Hãy xem nó như bản đồ đường đi, không phải lịch trình phải theo.

TuổiThường thấy khi chơi với bạnNgười lớn giúp được gì
Quanh 3 tuổiĐể ý bạn, bắt chước, nhập vào nhóm chơi một lúc; tranh đồ thường xuyênGọi tên cảm xúc, dạy đổi lượt bằng cách đếm, có đủ hai món giống nhau khi có thể
Quanh 4 tuổiĐòi đi chơi với bạn, chơi đóng vai theo nhóm nhỏ, dỗ bạn khi bạn khócGợi ý vai chơi, giúp con nói câu rủ bạn, tạo dịp chơi với một bạn ở nhà
Quanh 5 tuổiChơi có luật, chờ lượt, có bạn thân, bắt đầu so sánh mình với bạnChơi trò có luật cùng con, bàn cách xử lý khi bị chê hay bị bỏ rơi
Quanh 6 tuổiNhóm bạn ổn định hơn, tự thương lượng luật, để ý chuyện công bằngLắng nghe con kể chuyện bạn bè, ít can thiệp hơn, hỏi con nghĩ cách xử lý

Tính cách làm khác biệt nhiều. Một bé dè dặt có thể đứng ngoài quan sát cả buổi trước khi tham gia, một bé sôi nổi nhảy vào ngay. Cả hai đều bình thường. Điều cần để ý là con có muốn chơi với người khác hay không, chứ không phải con hoà nhập nhanh hay chậm.

"Bạn không cho con chơi cùng": khi con về nhà buồn

Bé Mây năm tuổi về nhà kể: "Bạn Bống nói con không được chơi nhà búp bê." Mắt Mây đỏ hoe. Phản xạ đầu tiên của nhiều cha mẹ là bực bạn kia, hoặc bảo "kệ nó, chơi với bạn khác". Cả hai cách đều bỏ qua cảm xúc của con và cơ hội để con học.

Ở tuổi năm, việc nói "không cho chơi" rất phổ biến; trẻ đang tập dùng quyền lực nhỏ trong nhóm, và hôm nay không cho chơi, ngày mai lại là bạn thân. Bước đầu tiên là ngồi xuống nghe con kể hết, gọi tên cảm xúc: "con buồn vì muốn chơi cùng mà bạn từ chối". Đợi con bình tĩnh rồi mới hỏi: "lần sau con muốn thử nói gì?"

Bạn có thể cùng con tập vài câu: "cho tớ làm em bé được không?", "tớ có cái chén, bạn có muốn dùng không?". Đề nghị một vai hay một món đồ thường hiệu quả hơn hỏi "cho tớ chơi với". Nếu chuyện bị gạt ra lặp lại nhiều ngày, hoặc con bị chê bai, đẩy, trêu thường xuyên, hãy trao đổi với cô giáo. Cô có thể xếp con vào nhóm chơi phù hợp hơn.

Giúp con giải quyết tranh chấp đồ chơi theo từng bước

Tranh đồ chơi là lớp học xã hội đầu tiên. Thay vì phân xử, hãy dẫn con đi qua các bước, lặp lại nhiều lần cho tới khi con tự làm được:

  1. Đến gần, bình tĩnh, chặn hành động làm đau nếu có, nhưng chưa giành đồ khỏi tay ai.
  2. Mô tả điều đang xảy ra mà không phán xét: "cả hai bạn đều muốn chiếc xe đỏ".
  3. Cho mỗi bé nói điều mình muốn, người lớn nhắc lại cho rõ.
  4. Hỏi các con nghĩ cách: chơi chung, đổi lượt, tìm thêm một chiếc xe khác.
  5. Chọn một cách và giúp thực hiện, như đếm tới hai mươi rồi đổi lượt.
  6. Khen cách các con đã cùng nghĩ ra, không khen ai nhường hay ai ngoan hơn.

Với trẻ ba tuổi, bạn sẽ làm gần như mọi bước. Đến năm sáu tuổi, nhiều trẻ đã tự làm được bước bốn và năm nếu được tập. Ép "con lớn hơn thì nhường em" mỗi lần dễ làm trẻ lớn thấy bất công và trẻ nhỏ học cách khóc để được.

Cắn, đánh bạn ở tuổi nhỏ là chủ đề thuộc về cảm xúc hành vi; ở đây chỉ cần nhớ: chặn hành động một cách bình tĩnh, không đánh lại con để dạy con không đánh.

Con nhút nhát, con chỉ quấn một bạn, con thích chơi một mình

Nhút nhát là tính khí, không phải lỗi. Trẻ dè dặt cần thời gian làm quen. Đến sớm hơn giờ chơi đông người, để con quan sát trước, hẹn một bạn tới nhà chơi riêng thường giúp nhiều hơn đẩy con vào nhóm đông.

Chỉ chơi với một bạn thân là bình thường. Nhiều trẻ năm tuổi gắn bó với một bạn, buồn khi bạn nghỉ học. Bạn có thể khuyến khích con chào hỏi thêm bạn khác, nhưng không cần cấm hay chia tách.

Thích chơi một mình một lúc cũng bình thường. Trẻ mẫu giáo vẫn cần những khoảng chơi một mình để tưởng tượng, xếp hình, vẽ. Điều đáng hỏi là khi con gần như không bao giờ muốn chơi với ai, kể cả trẻ quen.

Đừng gắn nhãn trước mặt con. Câu "con nhà này nhát lắm" nói trước mặt con dễ thành điều con tin về mình. Hãy mô tả tình huống thay vì tính cách: "con cần thời gian làm quen chỗ mới".

Trò chơi giúp trẻ tập chơi cùng nhau

Trò chơi dân gian và trò đơn giản là lớp học về luật, chờ lượt, thắng thua và hợp tác. Một số trò hợp với nhóm hai ba trẻ tuổi mẫu giáo:

  • Rồng rắn lên mây: tập theo luật, giữ vai, chịu bị bắt.
  • Kéo co nhẹ bằng khăn: hợp sức trong một đội.
  • Mèo đuổi chuột theo vòng tròn: đổi vai, chờ lượt.
  • Nu na nu nống: ngồi cùng nhau, đọc vần, chấp nhận ai bị loại.
  • Xây nhà bằng hộp giấy: chia việc, mỗi người một phần.
  • Đóng vai bán hàng: một người bán, một người mua, đổi vai sau mỗi lượt.
  • Truyền bóng theo nhạc: dừng khi nhạc dừng, cùng cười chứ không loại ai.

Với nhóm trẻ ba bốn tuổi, người lớn nên tham gia và giữ luật thật đơn giản. Với trẻ năm sáu tuổi, cho các con tự bàn luật, người lớn chỉ đứng ngoài khi cần.

Ở nhà và ở lớp: hai môi trường khác nhau

Một đứa trẻ có thể rất khác nhau giữa nhà và lớp. Có bé ở nhà nói không ngớt, ra lớp thì im lặng; có bé ở lớp chơi vui, về nhà lại ăn vạ vì mệt. Hỏi cô giáo con chơi với ai, chơi trò gì, khi có chuyện thì làm gì, cho bạn bức tranh mà ở nhà không thấy được.

Khi đón con, thay vì hỏi "hôm nay có ai bắt nạt con không?", hãy hỏi "hôm nay con chơi trò gì vui nhất, với ai?". Câu hỏi tích cực mở ra chuyện về bạn bè, và con tự kể khó khăn nếu có. Những chuyện nhỏ như bạn không chơi cùng, bạn nói con xấu, nếu kể ra được ở nhà và được lắng nghe, thường trở thành bài học thay vì vết thương.

Các dịp chơi ngoài lớp, như hẹn một bạn cùng lớp đi công viên cuối tuần, giúp con xây tình bạn trong môi trường thoải mái hơn. Một buổi chơi ngắn, có người lớn quen ở gần, phù hợp hơn buổi đông người. Hai ba buổi như vậy trong một tháng thường đủ để một tình bạn ở lớp trở nên vững hơn.

Đồng cảm, xin lỗi, cảm ơn: tập từ những việc nhỏ

Đồng cảm lớn dần theo tuổi. Bảng mốc 2022 ghi trẻ bốn tuổi thường dỗ người khác khi họ đau hay buồn. Trước đó, trẻ ba tuổi có thể nhìn bạn khóc với vẻ tò mò hoặc khóc theo. Đó là bước đầu, chưa phải vô cảm.

Gọi tên cảm xúc của người khác. Khi đọc sách tranh, bạn dừng lại hỏi "bạn thỏ đang thấy thế nào, sao con biết?". Khi ở công viên có em bé ngã, nói khẽ "em đau đấy, mình hỏi em có sao không nhé". Con học đồng cảm qua những lần được chỉ cho thấy.

Xin lỗi ép buộc ít tác dụng. Bắt con nói "xin lỗi" ngay khi con còn đang giận thường chỉ dạy con nói cho xong. Đợi con bình tĩnh, hỏi "bạn bị đau, mình làm gì để bạn đỡ hơn?", con có thể chọn xin lỗi, đưa bạn món đồ, hay lấy khăn cho bạn.

Người lớn làm mẫu trước. Khi bạn lỡ làm con buồn, nói "mẹ xin lỗi vì đã to tiếng". Khi con giúp, nói "cảm ơn con". Trẻ mẫu giáo bắt chước cách người lớn đối xử với nhau nhiều hơn là nghe lời dạy.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi về việc chơi với bạn

Kỹ năng xã hội dao động rộng, nhưng những dấu hiệu dưới đây là lý do nên hỏi bác sĩ, không tự kết luận:

  • Con mất đi kỹ năng đã có: từng chơi với bạn, từng chơi giả vờ, từng nói chuyện qua lại nay thôi.
  • Con gần như không để ý tới trẻ khác, kể cả trẻ quen, và ít nhìn mắt khi trò chuyện.
  • Con không chơi giả vờ, không chia sẻ niềm vui bằng cách chỉ cho người khác xem.
  • Con thường xuyên làm đau bạn dù đã được hướng dẫn nhiều lần, hoặc lo âu, sợ hãi tới mức không chịu tới lớp kéo dài.
  • Cô giáo phản ánh nhiều lần về cùng một khó khăn với bạn bè.

Câu nên hỏi bác sĩ: "Cách con chơi với trẻ khác như vậy có cần đánh giá thêm không, và ở nhà nên làm gì để con dễ chơi cùng bạn hơn?" Mang theo vài ví dụ cụ thể và nhận xét của cô giáo.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì biết chơi cùng bạn?

Quanh ba tuổi nhiều trẻ để ý và nhập vào nhóm chơi một lúc; quanh bốn năm tuổi trẻ chơi đóng vai cùng bạn, chơi trò có luật và chờ lượt. Tính cách làm khoảng dao động rất rộng.

Con bị bạn không cho chơi cùng thì cha mẹ nên làm gì?

Nghe con kể hết, gọi tên cảm xúc của con, rồi cùng con tập vài câu rủ bạn hoặc đề nghị một vai chơi. Nếu chuyện lặp lại nhiều ngày hoặc con bị trêu chọc, hãy trao đổi với cô giáo.

Trẻ 3 tuổi giành đồ chơi với bạn có phải ích kỷ không?

Không. Ở ba tuổi, kỹ năng chờ lượt và chia sẻ mới bắt đầu hình thành. Giành đồ là phần bình thường của tuổi này. Người lớn giúp con bằng cách mô tả tình huống và dạy đổi lượt.

Con chỉ chơi với một bạn thân có sao không?

Không sao. Nhiều trẻ năm tuổi gắn bó với một hai bạn. Bạn có thể khuyến khích con làm quen thêm bạn khác, nhưng không cần cấm hay tách con khỏi bạn thân.

Trẻ nhút nhát không chịu chơi với bạn mới thì làm sao?

Cho con thời gian quan sát trước, đến sớm khi chỗ chơi còn vắng, hẹn một bạn đến nhà chơi riêng. Tránh gắn nhãn nhút nhát trước mặt con và không ép con phải chào hay chơi ngay.

Có nên để con tự giải quyết mâu thuẫn với bạn không?

Trẻ ba bốn tuổi cần người lớn dẫn từng bước. Đến năm sáu tuổi, nhiều trẻ tự thương lượng được nếu đã được tập. Người lớn lùi dần, chỉ vào cuộc khi có làm đau hoặc bị bắt nạt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138