GiaiDoan.comGiai Đoạn
Trẻ mẫu giáo 3 đến 6 tuổi

Trẻ mẫu giáo làm quen chữ cái và con số qua chơi: bao nhiêu là vừa, chơi thế nào

Trước khi biết đọc, trẻ cần nghe ra vần, âm đầu và hiểu số là số lượng. Những gì trẻ 3–6 tuổi thường làm được với chữ và số, trò chơi hằng ngày, điều không cần ép.

Smooth river pebbles are sorted into small piles by a Vietnamese five-year-old boy and his mother on a woven mat in a sunny living room, high angle, warm tones

Ở tuổi mẫu giáo, điều quan trọng với chữ và số không phải là con đọc được bao nhiêu chữ hay đếm được tới đâu, mà là con nghe ra âm thanh trong lời nói, thích sách, biết chữ mang ý nghĩa, và hiểu rằng con số chỉ một số lượng thật. Theo bảng mốc của CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ năm 2022, quanh năm tuổi nhiều trẻ đếm tới mười, gọi tên vài chữ số từ một tới năm và vài chữ cái khi được chỉ, viết vài chữ trong tên mình, nhận ra những từ có vần giống nhau.

Những kỹ năng nền ấy lớn lên tốt nhất qua trò chơi và sinh hoạt thường ngày. Bài này đi qua chặng đường từ ba tới sáu tuổi, các trò chơi chữ và số làm được ở bếp, ở chợ, trên đường đi học, và những điều không cần ép. Chuyện chuẩn bị vào lớp một theo nghĩa rộng có bài riêng.

Đếm thuộc lòng và đếm thật: hai việc khác nhau

Bé Thóc bốn tuổi đếm "một, hai, ba" một mạch tới hai mươi, cả nhà tự hào. Nhưng khi mẹ bảo lấy giúp năm quả trứng, Thóc vừa đếm vừa chỉ, có quả chỉ hai lần, có quả bỏ qua, rồi đưa ra bảy quả. Đây là cảnh rất phổ biến: đọc dãy số như một bài hát xuất hiện trước khả năng đếm từng vật một.

Để đếm thật, trẻ cần mấy hiểu biết nhỏ: mỗi vật chỉ được đếm một lần, thứ tự tên số luôn giống nhau, số cuối cùng đọc lên chính là "có bao nhiêu", và đổi chỗ đồ vật không làm thay đổi số lượng. Những hiểu biết này đến dần trong khoảng ba tới sáu tuổi, qua hàng trăm lần đếm đồ thật.

Vì thế, thay vì tập đếm tới một trăm, hãy cho con đếm những thứ cầm được: số đôi đũa cho bữa cơm, số bậc cầu thang, số quả chuối trong nải. Hỏi "vậy có tất cả bao nhiêu?" sau khi con đếm xong, để con hiểu số cuối chính là câu trả lời.

Chặng đường với chữ và số từ ba tới sáu tuổi

Các mốc dưới đây là xu hướng thường gặp, có kết hợp mốc năm tuổi trong bảng 2022. Chúng là gợi ý để chơi đúng tầm, không phải danh sách để kiểm tra con.

TuổiVới chữ và âm thanhVới số và lượng
Quanh 3 tuổiThích nghe sách tranh, giả vờ đọc, nhận ra chữ quen trên bao bì hay biển hiệu quenĐếm vài vật nhỏ, hiểu "một" và "nhiều", lấy "thêm một cái"
Quanh 4 tuổiThuộc đồng dao, nói tiếp câu trong truyện quen, nhận ra chữ cái đầu tên mìnhĐếm đúng khoảng năm vật, so sánh nhiều hơn ít hơn bằng mắt
Quanh 5 tuổiNhận ra hoặc nói từ có vần giống nhau, gọi tên vài chữ cái, viết vài chữ trong tênĐếm tới mười, gọi tên vài chữ số từ một tới năm, hiểu "hôm qua", "ngày mai"
Quanh 6 tuổiNghe ra âm đầu của tiếng, thích đoán chữ, có bé tự đọc vài tiếngĐếm và so sánh các nhóm lớn hơn, chia đều đồ cho mọi người, xếp theo thứ tự

Mẫu giáo lớn thường có hoạt động làm quen với các chữ cái tiếng Việt qua trò chơi. Đó là làm quen, không phải học đọc học viết. Đọc và viết một cách hệ thống là nội dung của lớp một.

Nghe ra âm thanh của tiếng Việt: nền móng ít ai để ý

Vần là cửa vào dễ nhất. Trẻ bốn năm tuổi thích trò tìm tiếng cùng vần: "mèo, kẹo, bèo", "cá, lá, đá". Đồng dao và vè dân gian có sẵn rất nhiều vần, đọc to cùng con là bài tập tự nhiên.

Âm đầu đến sau. Sau vần, nhiều trẻ bắt đầu nghe được tiếng nào bắt đầu giống nhau: "bố, bà, bé". Trò "mẹ nghĩ một đồ vật bắt đầu bằng tiếng b" khi đi chợ hoặc dọn đồ chơi giúp con chú ý âm đầu.

Thanh điệu là đặc sản tiếng Việt. Trò đổi dấu như "ma, má, mà, mả, mã, mạ", mỗi tiếng một nghĩa, giúp con nhận ra thanh điệu làm thay đổi nghĩa. Chơi bằng lời, không cần viết.

Vì sao quan trọng. Khi vào lớp một, học đọc tiếng Việt chính là ghép âm đầu, vần và thanh. Trẻ đã quen nghe và tách những phần này bằng tai sẽ thấy việc ghép chữ có lý hơn, ít phải học vẹt.

Trò chơi chữ và số trong sinh hoạt hằng ngày

Không cần thẻ học hay phiếu bài tập. Những trò dưới đây chơi được trên đường đi học, ở bếp, ở chợ:

  • Đi chợ đếm đồ: con giữ túi, đếm đủ bốn củ khoai, chọn túi nào nhiều quả hơn.
  • Dọn bàn ăn: con đặt mỗi người một đôi đũa, một cái bát; đây là bài học tương ứng một với một.
  • Săn chữ trên đường: tìm chữ cái đầu tên con trên biển hiệu, bao bì; con chỉ, bạn đọc.
  • Viết tên con bằng que trên cát, bằng hạt đậu xếp trên mâm, bằng ngón tay trên lưng con.
  • Nấu ăn cùng: hai thìa đường, ba quả trứng; đong đếm cho con thấy số có ích.
  • Xếp hàng đồ chơi từ thấp tới cao, từ ngắn tới dài; nói "cao hơn", "thấp nhất".
  • Đố vần trước giờ ngủ: mỗi người nói một tiếng, người sau tìm tiếng cùng vần.

Chỗ hay sai là biến mọi khoảnh khắc thành bài kiểm tra: "đây là chữ gì? số mấy đây?". Hỏi liên tục khiến con mệt và né. Nhiều khi chỉ cần bạn tự nói thành tiếng: "à, chữ b giống chữ đầu tên bố".

Sách tranh: món quà lớn nhất cho việc đọc sau này

Đọc sách tranh cho con mỗi ngày là việc có ích cho chữ nghĩa hơn bất kỳ lớp học thêm nào. Trẻ được nghe những câu dài và đẹp hơn lời nói hằng ngày, gặp những từ mới, học cách một câu chuyện có mở đầu và kết thúc, và quan trọng hơn cả, gắn sách với cảm giác dễ chịu bên người thân.

Khi đọc, bạn thỉnh thoảng lướt ngón tay dưới dòng chữ, để con thấy chữ đi từ trái sang phải và mỗi cụm chữ ứng với một tiếng nói ra. Dừng lại hỏi "con đoán bạn gấu sẽ làm gì?", để con kể lại bằng lời của mình. Đọc lại một cuốn con thích cả chục lần cũng tốt; lặp lại giúp con nhớ từ và tự tin "đọc" cùng.

Nếu nhà có ông bà, hãy nhờ ông bà kể chuyện cổ tích bằng giọng của mình. Trẻ học ngôn ngữ từ nhiều giọng, nhiều cách kể khác nhau. Sách không cần nhiều, mượn ở thư viện hay đổi với nhà hàng xóm là đủ.

Toán ở quanh nhà: thời gian, vị trí, hình dạng

Toán của trẻ mẫu giáo rộng hơn nhiều so với đếm. Hiểu "hôm qua", "ngày mai", "trước khi ngủ", "sau bữa trưa" là bước đầu của khái niệm thời gian; bảng mốc 2022 ghi trẻ năm tuổi thường dùng những từ chỉ thời gian như vậy. Bạn giúp con bằng cách nói về lịch trình trong ngày theo trình tự: "mình ăn sáng, rồi đi học, chiều về tắm, rồi ăn tối".

Từ chỉ vị trí như "trên", "dưới", "trong", "ngoài", "bên cạnh", "phía sau" xuất hiện suốt ngày khi dọn đồ chơi. Thay vì "cất đồ đi", hãy nói "để xe vào trong hộp, đặt gấu lên trên giá". Trò trốn tìm đồ vật với lời gợi ý "nó ở dưới cái gối" giúp con vừa chơi vừa học.

Hình dạng cũng có mặt khắp nhà: miệng cốc hình tròn, viên gạch lát hình vuông, miếng bánh cắt đôi thành hình tam giác. Khi cắt bánh, bạn hỏi "nếu chia cho ba người thì cắt thế nào?". Chia đều là phép toán đầu tiên mà trẻ quan tâm thật sự, vì nó liên quan tới công bằng giữa anh chị em.

Những điều không cần làm

Không cần thẻ chữ cái tráo nhanh. Trẻ có thể thuộc tên chữ qua thẻ, nhưng không hiểu chữ dùng để làm gì. Gặp chữ trong sách, trên bao bì, trong tên người thân có ý nghĩa hơn với trẻ mẫu giáo.

Không cần phiếu bài tập hằng ngày. Phiếu tô số, nối chữ có thể vui thỉnh thoảng nếu con thích. Biến nó thành nhiệm vụ mỗi tối thường làm con chán chữ trước khi bắt đầu đi học.

Không so tiến độ với anh chị hay bạn. Có trẻ năm tuổi tự đọc vài tiếng, có trẻ chưa quan tâm. Cả hai đều bình thường; khoảng dao động ở tuổi này rất rộng.

Không thưởng phạt theo số chữ thuộc. Gắn chữ với phần thưởng hay hình phạt biến việc học thành áp lực. Niềm vui khi tự đoán ra một chữ là phần thưởng đủ.

Không dùng ứng dụng học chữ thay cho người thật. Màn hình có thể đọc tên chữ rất rõ, nhưng không trò chuyện qua lại, không đợi con nghĩ, không nối chữ với đời sống của con. Với trẻ mẫu giáo, các khuyến nghị phổ biến đều đề cao việc người lớn cùng chơi và cùng đọc hơn là để trẻ học một mình qua màn hình.

Khi nào nên hỏi bác sĩ nhi hoặc cô giáo

Chữ và số dao động rộng nên hiếm khi là lý do riêng để đi khám. Tuy vậy, hãy hỏi bác sĩ nếu bạn thấy:

  • Con mất đi kỹ năng đã có, như từng thuộc đồng dao, từng đếm đồ nay không làm được nữa.
  • Năm tuổi mà con rất khó kể lại một chuyện đơn giản hay trả lời câu hỏi về một cuốn sách vừa nghe.
  • Con có vẻ không nghe ra âm thanh, không thích nghe đọc hay không chú ý tới người nói chuyện với mình.
  • Con hay nheo mắt, đưa sách sát mặt, hoặc than mỏi mắt khi xem tranh.
  • Khó khăn với chữ và số đi kèm khó khăn ở nhiều mặt khác như lời nói, chơi với bạn, tự phục vụ.

Câu nên hỏi cô giáo: "Ở lớp con có thích các hoạt động với sách, với chữ và số không, có gì cô thấy con cần giúp thêm?" Câu nên hỏi bác sĩ: "Có nên kiểm tra mắt và tai cho con trước khi vào lớp một không?"

Mất kỹ năng đã có, ở bất kỳ mặt nào, luôn là lý do nên hỏi bác sĩ sớm thay vì chờ lịch khám định kỳ.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi biết đếm đến 10?

Bảng mốc 2022 ghi nhiều trẻ đếm được tới mười quanh năm tuổi. Quan trọng hơn đếm thuộc lòng là con đếm đúng số đồ vật và hiểu số cuối cùng là tổng, điều này đến dần từ ba tới sáu tuổi.

Con đếm thuộc tới 20 nhưng lấy 5 cái thì sai có sao không?

Rất bình thường. Đọc dãy số như bài hát thường đến trước khả năng đếm từng vật. Cho con đếm đồ thật mỗi ngày, chỉ tay vào từng cái và hỏi tổng cộng có bao nhiêu.

Có nên dạy trẻ 4 tuổi học thuộc bảng chữ cái không?

Không cần ép thuộc. Ở bốn tuổi, nhận ra chữ cái đầu tên mình, thích sách và chơi tìm tiếng cùng vần có ích hơn. Con tò mò hỏi chữ thì bạn cứ trả lời tự nhiên.

Mẫu giáo lớn có học chữ cái không?

Mẫu giáo lớn thường có hoạt động làm quen chữ cái qua trò chơi, như nhận dạng chữ, tìm chữ trong từ. Đây là làm quen, không phải học đọc viết; việc đó bắt đầu một cách hệ thống ở lớp một.

Trẻ viết ngược số 3 và chữ b có đáng lo không?

Viết ngược hay đảo chiều chữ và số là chuyện thường gặp ở trẻ mới tập viết. Không cần sửa gắt; viết mẫu bên cạnh để con nhìn. Phần lớn tự điều chỉnh khi con viết nhiều hơn.

Làm sao biết con có thích học chữ không?

Con hỏi "chữ gì đây", giả vờ đọc sách, thích viết nguệch ngoạc rồi nói đó là tên mình là những dấu hiệu tò mò. Khi thấy những dấu hiệu đó, bạn đáp lại nhiều hơn mà không biến thành giờ học.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138